مصرف روزانه نوشابه های قندی و ورزشی در نوجوانان باعث اختلال در خواب شده و با تاثیر منفی بر مغز در حال رشد، به موضوع نوشابه و ضعف یادگیری دامن می زند که نتیجه آن کاهش حافظه و تمرکز است.
تحقیقات جدید نشون می ده که مصرف روزانه نوشابه ها و نوشیدنی های ورزشی ممکنه به موضوع نوشابه و ضعف یادگیری در نوجوان ها منجر بشه. یه تحلیل جدید نشون می ده که این نوشیدنی های قندی الگوی خواب رو بهم می ریزن و این موضوع به نوبه خود باعث ایجاد مشکل در حافظه، تمرکز و تصمیم گیری می شه. این یافته ها در مجله نوروساینس تغذیه ای (Nutritional Neuroscience) منتشر شده.
مغز نوجوان ها دوره ای از رشد و بازسازی سریع رو پشت سر می گذاره. این مرحله با تغییراتی در قشر پیش پیشانی همراهه؛ یعنی همون بخشی از مغز که مسئول برنامه ریزی و کنترل تکانه هاست. چون مغز هنوز در حال تکامله، به ویژه نسبت به ورودی های غذایی و عوامل محیطی حساسه.
ارتباط نوشابه و ضعف یادگیری در نوجوانان
محقق ها قبلا هم ارتباطاتی بین مصرف زیاد قند و مشکلات مختلف سلامتی پیدا کرده بودن. اما رابطه دقیق بین انواع مختلف نوشیدنی های قندی و موضوع نوشابه و ضعف یادگیری در نوجوان ها کمتر مشخص شده بود. «شوو فنگ»، محقق دپارتمان رفتار سلامت در دانشگاه تگزاس A&M، سعی کرد این ارتباط رو شفاف تر کنه.
فنگ این مطالعه رو طوری طراحی کرد که فراتر از یه رابطه مستقیم ساده بین قند و عملکرد مغز باشه. این تحقیق می خواست ببینه آیا مدت زمان خواب به عنوان یک «میانجی» عمل می کنه یا نه. میانجی متغیریه که فرآیندی رو توضیح می ده که از طریق اون دو متغیر دیگه به هم مرتبط می شن. در این مورد، سوال این بود که آیا نوشیدنی های قندی باعث خواب بی کیفیت می شن و بعد اون خوابِ بد باعث مشکلات ذهنی می شه یا نه.
این مطالعه از داده های «بررسی نظارت بر رفتار پرخطر جوانان» (YRBS) در سال 1400 (2021) استفاده کرد. این یه نظرسنجی بزرگ و ملیه که توسط مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری ها (CDC) انجام می شه و رفتارهای سلامتی که در مرگ و ناتوانی جوون ها نقش دارن رو رصد می کنه.
مجموعه داده های نهایی شامل پاسخ های 8229 دانش آموز دبیرستانی از سراسر ایالات متحده بود. در این نظرسنجی از دانش آموزها پرسیده شده بود که در هفته گذشته چند بار نوشابه و نوشیدنی های ورزشی مصرف کردن. همچنین ازشون خواسته شد میانگین مدت زمان خواب شبانه شون رو تخمین بزنن.
برای اندازه گیری مشکلات ذهنی، نظرسنجی شامل یه سوال خاص درباره شفافیت ذهنی بود. از دانش آموزها پرسیده شد که آیا مشکلات جسمی، ذهنی یا احساسی باعث شده که در «تمرکز، به خاطر سپردن یا تصمیم گیری با مشکل جدی» روبرو بشن یا نه. فنگ از مدل های آماری برای تحلیل رابطه بین این متغیرها استفاده کرد و فاکتورهایی مثل سن, جنسیت و فعالیت بدنی رو هم در نظر گرفت.
تحلیل ها الگوهای متفاوتی رو بر اساس نوع نوشیدنی و جنسیت دانش آموز نشون داد. مصرف روزانه نوشابه هم در پسرها و هم در دخترها ارتباط قوی با نوشابه و ضعف یادگیری داشت. در مقایسه با کسایی که نوشابه نمی خورن، نوجوان هایی که هر روز نوشابه می نوشیدن، شانس بیشتری برای گزارش مشکلات جدی در تقویت حافظه و ذخیره سازی اطلاعات در مغز و تمرکز داشتن.
نتایج برای نوشیدنی های ورزشی یه کم متفاوت بود. مصرف روزانه نوشیدنی های ورزشی با مشکلات ذهنی در دخترها مرتبط بود. اما این ارتباط برای پسرهایی که در همون دسته مصرف روزانه بودن، از نظر آماری واضح نبود.
بخش مهمی از یافته ها روی نقش خواب تمرکز داشت. داده ها نشون دادن که مصرف بیشتر نوشیدنی های قندی با ساعت های استراحت کمتر در ارتباطه. این کاهش خواب مثل یه مسیر عمل می کرد که نوشیدنی ها را به نوشابه و ضعف یادگیری مرتبط می ساخت.
هم برای پسرها و هم برای دخترها، مدت زمان خواب بین مصرف نوشابه و نوشابه و ضعف یادگیری میانجی گری می کرد. این یعنی بخشی از دلیلی که مصرف کننده های نوشابه در تمرکز مشکل دارن، احتمالا به این خاطره که به اندازه کافی نمی خوابن. اثر میانجی گری مشابهی در مورد نوشیدنی های ورزشی هم پیدا شد.
مکانیسم های بیولوژیکی پشت این یافته ها به سیستم های سیگنالینگ شیمیایی مغز مربوط می شه. خیلی از نوشیدنی های قندی حاوی کافئین هستن. کافئین به عنوان آنتاگونیست (دشمن) آدنوزین عمل می کنه؛ آدنوزین یه ماده شیمیایی در مغزه که باعث خواب آلودگی می شه. کافئین با مسدود کردن گیرنده های آدنوزین، هوشیاری رو به طور موقت زیاد می کنه اما میل طبیعی بدن به خواب رو مختل می کنه.
خودِ قند هم روی سیستم پاداش مغز تاثیر می گذاره. مصرف مقادیر زیاد قند باعث ترشح دوپامین می شه. دوپامین یه انتقال دهنده عصبی مربوط به لذت و انگیزه ست.
تحریک بیش از حد و مزمن این سیستم پاداش در دوران نوجوانی می تونه بیان ژن رو در هیپوتالاموس تغییر بده. این ناحیه از مغز عملکردهای مختلف بدن از جمله چرخه های خواب و حافظه رو تنظیم می کنه. با گذشت زمان، این تغییرات شیمیایی ممکنه آسیب پذیری نسبت به نوشابه و ضعف یادگیری رو افزایش بده.
این مطالعه به مفهوم «پلاستیسیته سیناپسی» (شکل پذیری عصبی) هم اشاره کرد. این اصطلاح به توانایی مغز برای تقویت یا تضعیف ارتباطات بین نورون ها اشاره داره. استروژن ها، به خصوص استرادیول، در تقویت این شکل پذیری و افزایش جریان خون در مغز نقش دارن.
تفاوت های بیولوژیکی در نحوه پردازش این مواد شیمیایی توسط مردها و زن ها ممکنه تفاوت در نتایج رو توضیح بده. مثلا، این مطالعه اشاره می کنه که مکانیسم های خاصِ جنسیتی می تونن بر نحوه تاثیر قند بر مغز تاثیر بگذارن. این شاید روشن کنه که چرا نوشیدنی های ورزشی ارتباط منفی قوی تری با عملکرد ذهنی در دخترها نسبت به پسرها نشون دادن.
محتوای قند در نوشیدنی های ورزشی معمولا کمتر از نوشابه هاست. یه نوشیدنی ورزشی معمولی 590 میلی لیتری (20 اونسی) حدود 34 گرم قند داره. در مقابل، همون مقدار نوشابه ممکنه تقریبا دو برابر این مقدار قند داشته باشه.
این تفاوت در میزان قند ممکنه باعث تحریک کمتر سیستم پاداش دوپامین در مصرف کننده های نوشیدنی های ورزشی بشه. علاوه بر این، نوشیدنی های ورزشی اغلب موقع ورزش مصرف می شن. ورزش هم که به بهبود متابولیسم و تنظیم هورمونی معروفه.
بهبود متابولیسم ناشی از ورزش ممکنه به بدن کمک کنه تا مواد ناسالم رو سریع تر پردازش کنه. این می تونه پتانسیل خنثی کردن بعضی از اثرات منفی روی مغز رو داشته باشه. با این حال، مطالعه نشون می ده که برای دخترهایی که هر روز از این نوشیدنی ها استفاده می کنن، موضوع نوشابه و ضعف یادگیری همچنان پایداره.
محقق اشاره کرد که عوامل اقتصادی-اجتماعی اغلب روی انتخاب های غذایی تاثیر می گذارن. تبلیغات نوشیدنی های قندی اغلب جوون ها رو هدف قرار می ده. در دسترس بودن این نوشیدنی ها در مدرسه ها و جوامع هم همچنان بالاست.
محدودیت هایی در این مطالعه وجود داره که باید بهشون توجه کرد. داده ها از یک نظرسنجی مقطعی به دست اومدن. این یعنی فقط یه تصویر از یک لحظه خاص رو نشون می ده، نه اینکه افراد رو در طول سال ها دنبال کرده باشه.
به خاطر این نوع طراحی، مطالعه نمی تونه به طور قطعی ثابت کنه که نوشیدنی های قندی باعث نوشابه و ضعف یادگیری می شن. فقط می تونه نشون بده که این دو موضوع از نظر آماری به هم مرتبط هستن. ممکنه دانش آموزهایی که مشکلات ذهنی دارن بیشتر مستعد نوشیدن نوشیدنی های قندی باشن، نه برعکس.
یه محدودیت دیگه تکیه بر داده هاییه که خودِ افراد گزارش کردن. ممکنه دانش آموزها دقیقا یادشون نیاد در هفته گذشته چند تا نوشیدنی مصرف کردن. همچنین ممکنه در تخمین دقیق میانگین مدت خوابشون هم مشکل داشته باشن.
اندازه گیری مشکلات ذهنی به یک سوال کلی متکی بود. این سوال حافظه، تمرکز و تصمیم گیری رو در یک دسته با هم ترکیب کرده بود. تحقیقات آینده می تونن از تست های دقیق تری برای اندازه گیری جداگانه این عملکردهای ذهنی خاص بهره ببرن.
این مطالعه همچنین مجبور شد تعدادی از شرکت کننده ها رو به خاطر نقص در داده ها کنار بگذاره. یه تحلیل حساسیت نشون داد که گروه نهایی دانش آموزها نسبت به کسایی که حذف شدن، یه مقدار بزرگ تر بودن و تنوع نژادی بیشتری داشتن. این موضوع ممکنه باعث ایجاد سوگیری انتخابی در نتایج نهایی بشه.
با وجود این نکات، تحقیق شواهدی رو برای حمایت از مداخلات سلامت عمومی ارائه می ده. کاهش مصرف نوشیدنی های قندی می تونه یه استراتژی کاربردی برای بهبود سلامت جوان ها باشه. چنین کاهشی ممکنه منجر به خواب بهتر و بهبود عملکرد تحصیلی بشه.
مربی ها و متخصص های سلامت ممکنه تاکید بر بهداشت خواب رو به عنوان بخشی از مشاوره های تغذیه ای در نظر بگیرن. رسیدگی به مصرف کافئین و قند، به خصوص در شب، می تونه به بازیابی چرخه های طبیعی خواب کمک کنه. این موضوع برای مغز در حال رشدِ نوجوان ها حیاتیه.
مطالعات آینده باید هدفشون تکرار این یافته ها با استفاده از معیارهای عینی باشه. تکنولوژی های پوشیدنی می تونن داده های دقیق تری در مورد مدت و کیفیت خواب ارائه بدن. کارآزمایی های کنترل شده هم می تونن به جداسازی اثرات مواد خاص مثل شربت ذرت با فروکتوز بالا یا کافئین کمک کنن.
این مطالعه تلاقیِ واضحی بین رژیم غذایی، استراحت و عملکرد ذهنی رو برجسته می کنه. مطالعه نشون می ده چیزی که نوجوان ها می نوشند، عواقبی داره که فراتر از وزن بدن یا سلامت دندونه. تاثیر این موضوع تا کلاس درس و توانایی روزانه شون در پردازش اطلاعات هم کشیده می شه.
آگاهی از چگونگی تاثیر انتخاب های غذایی بر عملکردهای شناختی، گام مهمی در ارتقای سلامت عمومی جامعه است. با توجه به حساسیت مغز در دوران بلوغ، ایجاد تعادل بین لذت های آنی و سلامت بلندمدت می تواند مسیر موفقیت علمی و فردی نوجوانان را هموارتر سازد.
Daily soda consumption linked to cognitive difficulties in teens
