مطالعات اخیر بر روی ایمنی واکسن کرونا در بارداری نشان می دهد که واکسیناسیون مادران هیچ تاثیر منفی بر رشد مغزی و تکامل عصبی نوزادان در سال های اولیه زندگی ندارد.
تحقیقات اخیر شواهد جدیدی را در مورد ایمنی واکسن کرونا در بارداری ارائه داده اند. این مطالعه که در همایش بارداری 1404 (2026) انجمن پزشکی مادر و جنین (SMFM) ارائه شده، نشان می دهد که دریافت واکسن mRNA در زمان بارداری تاثیر منفی روی رشد مغزی نوپاها ندارد. یافته ها حکایت از این دارند که بچه های متولد شده از مادرهای واکسینه شده، در مقایسه با آن هایی که مادرشان واکسن نزده، در رسیدن به مراحل تکاملی هیچ تفاوتی ندارند.
سوال در مورد ایمنی واکسن در دوران بارداری از زمان شروع واکسیناسیون کووید-19 یکی از دغدغه های اصلی والدین بوده است. واکسن های پیام رسان آر ان ای یا همان mRNA، با معرفی یک توالی ژنتیکی عمل می کنند که به سلول های بدن دستور می دهد پروتئین خاصی را تولید کنند. این پروتئین باعث تحریک سیستم ایمنی می شود تا علیه ویروس آنتی بادی بسازد.
با اینکه سازمان های بهداشتی این واکسن ها را برای جلوگیری از بیماری شدید مادر توصیه کرده اند، داده ها در مورد اثرات طولانی مدت روی نوزادان به آرامی در حال جمع آوری بوده است. والدین اغلب نگران این هستند که فعال شدن سیستم ایمنی در مادر ممکن است به لحاظ تئوری فرآیند حساس تشکیل مغز جنین را تغییر دهد و بر ایمنی واکسن کرونا در بارداری برای نوزادان تاثیر بگذارد.
بررسی ایمنی واکسن کرونا در بارداری؛ یک مطالعه جدید
برای پاسخ به این نگرانی های خاص، تیمی از محققان پیامدهای رشد عصبی کودکان 18 تا 30 ماهه را بررسی کردند. این مطالعه توسط جورج آر. سعاده از دانشکده پزشکی ویرجینیای شرقی در دانشگاه اولد دومینیون و برنا ال. هیوز از دانشکده پزشکی دانشگاه دوک رهبری شد. آن ها این کار را به عنوان بخشی از شبکه واحدهای پزشکی مادر و جنین انجام دادند. این شبکه یک همکاری بین مراکز تحقیقاتی است که توسط موسسه ملی سلامت کودک و توسعه انسانی یونیس کندی شرایور تامین مالی می شود.
محققان یک مطالعه مشاهده ای آینده نگر را طراحی کردند. در این نوع مطالعه، گروهی از شرکت کننده ها در طول زمان دنبال می شوند تا نتایج مشاهده شود، نه اینکه روی آن ها مداخله یا آزمایش صورت بگیرد. تیم تحقیق، زنانی را شناسایی کرد که حداقل یک دوز واکسن mRNA برای سارس-کوو-2 دریافت کرده بودند. برای اینکه مادرها در گروه واکسینه شده قرار بگیرند، باید واکسن را یا در دوران بارداری یا در 30 روز قبل از باردار شدن دریافت می کردند.
در ادامه، تصویری مرتبط با بررسی های علمی و آماری انجام شده در این زمینه را مشاهده می کنید که بر اهمیت نتایج این پژوهش تاکید دارد.
این تصویر نشان دهنده دقت و گستردگی داده هایی است که برای اثبات سلامت نوزادان پس از واکسیناسیون مادران در این مطالعه جمع آوری شده است.
تیم تحقیق این زنان را با یک گروه کنترل از مادرانی که در همان بازه زمانی واکسن دریافت نکرده بودند، مقایسه کردند. هدف این بود که به ارزیابی دقیق تر ایمنی واکسن کرونا در بارداری کمک شود. برای اطمینان از اینکه مقایسه از نظر علمی معتبر باشد، محققان از تکنیکی به نام همتاسازی استفاده کردند. هر مادر واکسینه شده با یک مادر واکسینه نشده که ویژگی های کلیدی مشابهی داشت، جفت شد.
این ویژگی ها شامل مرکز پزشکی خاصی که زایمان در آنجا انجام شده و تاریخ زایمان بود. آن ها همچنین شرکت کننده ها را بر اساس وضعیت بیمه و نژادشان همتا کردند. این فرآیند همتاسازی در تحقیقات مشاهده ای خیلی ضروری است؛ چون کمک می کند متغیرهای دیگر مثل دسترسی به مراقبت های بهداشتی یا وضعیت اقتصادی-اجتماعی که می توانند به طور مستقل روی رشد کودک تاثیر بگذارند، حذف شوند.
این مطالعه معیارهای حذف سختگیرانه ای را برای جداسازی اثر واکسن و بررسی دقیق تر ایمنی واکسن کرونا در بارداری اعمال کرد. محققان زنانی را که قبل از 37 هفته بارداری زایمان کرده بودند، وارد مطالعه نکردند. این تصمیم ضروری بود چون زایمان زودرس یکی از دلایل شناخته شده تاخیر در رشد است. وارد کردن نوزادان نارس می توانست نتایج را مبهم کند. تیم تحقیق همچنین بارداری های چندقلویی مثل دوقلو یا سه قلو و کودکانی که با ناهنجاری های مادرزادی عمده متولد شده بودند را نیز حذف کرد.
نحوه ارزیابی ایمنی واکسن کرونا در بارداری و رشد عصبی
در نهایت، این مطالعه 217 جفت همتا شده را تحلیل کرد که در مجموع شامل 434 کودک بود. ابزار اصلی مورد استفاده برای اندازه گیری رشد، پرسشنامه سنین و مراحل، ویرایش سوم بود که اغلب به آن ASQ-3 می گویند. این یک ابزار غربالگری استاندارد است که به طور گسترده در طب اطفال استفاده می شود و بر مشاهده و گزارش والدین از توانایی های فرزندشان در پنج حوزه تکاملی مجزا تکیه دارد.
حوزه اول ارتباطات است که بررسی می کند کودک چطور زبان را متوجه می شود و صحبت می کند. حوزه دوم مهارت های حرکتی درشت است که شامل حرکات بزرگ مثل راه رفتن یا پریدن است. سومی مهارت های حرکتی ظریف است که شامل حرکات کوچک تر مثل استفاده از انگشت ها برای برداشتن اشیاء ریز می شود. چهارمی حل مسئله و پنجمی تعامل شخصی-اجتماعی است که نحوه بازی و تعامل کودک با دیگران را پوشش می دهد.
محققان داده ها را با نگاه به معادل سازی آماری تحلیل کردند. آن ها یک حاشیه خاص 10 امتیازی را در مقیاس ASQ-3 تعیین کردند. اگر تفاوت بین میانگین نمرات گروه های واکسینه شده و واکسینه نشده کمتر از 10 امتیاز بود، نتایج عملا یکسان در نظر گرفته می شد.
نتایج نشان داد که پیامدهای رشد عصبی واقعا با هم برابر بودند. این یافته ها به طور مستقیم ایمنی واکسن کرونا در بارداری را تایید می کنند. میانه نمره کل ASQ-3 برای گروه واکسینه شده 255 بود. میانه نمره برای گروه واکسینه نشده 260 بود. بعد از تعدیل عوامل دیگر، تفاوت 3.4- امتیاز محاسبه شد. این مقدار کاملا در حاشیه 10 امتیازی برابری قرار می گیرد، به این معنی که هیچ تفاوت معناداری در رشد بین دو گروه وجود نداشت.
فراتر از نمرات رشد عمومی، محققان از چندین ابزار غربالگری ثانویه برای بررسی شرایط خاص استفاده کردند. آن ها از چک لیست اصلاح شده برای اتیسم در نوپاها برای ارزیابی خطر اختلال طیف اتیسم استفاده کردند؛ موضوعی که با توجه به دستاورد جدید دانشمندان در تشخیص اوتیسم با الگوهای مغز و بررسی شدت علائم، اهمیت بالایی در مطالعات نوین دارد.
حدود 5 درصد از کودکان در گروه واکسینه شده، در غربالگری خطر احتمالی اتیسم مثبت بودند. این مقدار با 6 درصد مشاهده شده در گروه واکسینه نشده قابل مقایسه بود. این درصدها نشان می دهد که وضعیت واکسیناسیون روی احتمال تشخیص اتیسم تاثیری نداشته است.
تیم تحقیق همچنین از چک لیست رفتار کودک استفاده کرد. این ابزار چالش های رفتاری و احساسی مختلف را ارزیابی می کند. این ابزار به رفتارهای درونی شده مثل اضطراب، گوشه گیری یا غم و اندوه نگاه می کند و همچنین رفتارهای بیرونی شده مثل پرخاشگری یا قانون شکنی را بررسی می کند.
نمرات مربوط به هر دو رفتار درونی و بیرونی بین دو گروه تقریبا یکسان بود. برای مثال، 93 درصد از کودکان در گروه واکسینه شده برای کل مشکلات رفتاری در محدوده نرمال قرار گرفتند. این دقیقا همان درصدی بود که در گروه واکسینه نشده هم پیدا شد.
در نهایت، محققان خلق و خو را با استفاده از پرسشنامه رفتار اوایل کودکی ارزیابی کردند. این پرسشنامه ویژگی هایی مثل «سرزندگی» را می سنجد که به واکنش های احساسی مثبت و انرژی بالا مربوط می شود. همچنین «کنترل ارادی» را اندازه گیری می کند که توانایی تمرکز توجه و مهار تکانه هاست. در تمام این حوزه های روانشناختی، مطالعه هیچ ارتباطی بین واکسیناسیون مادر و پیامدهای منفی پیدا نکرد.
ویژگی های جمعیت شناختی دو گروه به دلیل فرآیند همتاسازی تا حد زیادی مشابه بود. با این حال، یک تفاوت باقی ماند. مادرهای گروه واکسینه شده بیشتر احتمال داشت که «نولی پاروس» (شکم اول) باشند. این یک اصطلاح پزشکی است که نشان می دهد زن قبل از بارداری مورد نظر، هرگز زایمانی نداشته است.
علاوه بر این، کودکان در گروه واکسینه شده در زمان ارزیابی کمی کوچک تر بودند. میانه سن آن ها 25.4 ماه بود، در حالی که برای گروه واکسینه نشده 25.9 ماه بود. محققان از مدل های آماری برای تعدیل این تفاوت های جزئی استفاده کردند. حتی بعد از این تعدیل ها، نتیجه گیری ثابت ماند که پیامدهای تکاملی با هم برابر بودند.
سعاده گفت: «پیامدهای رشد عصبی در کودکانی که از مادرهای دریافت کننده واکسن کووید-19 در دوران بارداری یا کمی قبل از آن متولد شدند، هیچ تفاوتی با کودکانی که از مادرهای واکسینه نشده متولد شدند، نداشت و این نشانه ای روشن از ایمنی واکسن کرونا در بارداری است.»
با اینکه یافته ها مثبت هستند، زمینه ها و محدودیت هایی هم وجود دارد که باید در نظر گرفت. مطالعه مشاهده ای بود، یعنی نمی تواند به اندازه یک آزمایش کنترل شده تصادفی، علیت را به طور قطعی ثابت کند. با این حال، انجام آزمایش های تصادفی برای واکسن هایی که به طور گسترده توصیه می شوند، به دلیل ملاحظات اخلاقی به ندرت امکان پذیر است.
عامل دیگر تکیه بر داده های گزارش شده توسط والدین است. ابزارهایی مثل ASQ-3 به دقت مشاهدات والدین بستگی دارند که می تواند کمی موضوع را سلیقه ای کند. علاوه بر این، مطالعه کودکان را فقط تا 30 ماهگی دنبال کرده است. برخی از مسائل ظریف رشد عصبی ممکن است تا زمانی که بچه ها بزرگ تر شوند و با نیازهای مدرسه روبرو شوند، خودشان را نشان ندهند.
با وجود این محدودیت ها، همتاسازی دقیق و استفاده از چندین ابزار غربالگری استاندارد، سطح بالایی از اطمینان را در نتایج برای گروه سنی نوپا فراهم می کند. این مطالعه شکاف دانشی موجود در مورد ایمنی فناوری mRNA برای نسل بعدی را پر می کند.
هیوز گفت: «این مطالعه که از طریق یک فرآیند علمی دقیق در شبکه آزمایش های بالینی NIH انجام شده، یافته های آرام بخشی را در مورد سلامت طولانی مدت کودکانی نشان می دهد که مادرشان در دوران بارداری واکسن کووید-19 را دریافت کرده بودند.»
مطالعه، «ارتباط بین واکسن سارس-کوو-2 در بارداری و رشد عصبی کودک در 18 تا 30 ماهگی،» توسط جورج آر. سعاده و برنا ال. هیوز نوشته شده و در شماره بهمن/اسفند 1404 مجله PREGNANCY منتشر خواهد شد.
در مجموع، این یافته ها گام مهمی در جهت کاهش نگرانی های والدین و پزشکان درباره استفاده از واکسن های نوین در دوران حساس بارداری محسوب می شوند. با اثبات عدم تفاوت در شاخص های کلیدی رشد، می توان با اطمینان بیشتری نسبت به ایمنی واکسن کرونا در بارداری و حفظ سلامت مادر و کودک در برابر بیماری های همه گیر اقدام کرد.
No association found between COVID-19 shots during pregnancy and autism or behavioral issues
