تحقیقات روان شناسی جدید نشون میده که میل به کمال گرایی ممکنه همون پل خطرناکی باشه که خودشیفتگی رو به علائم وسواس فکری-عملی وصل می کنه. این وضعیت می تونه به ایجاد وسواس از خودشیفتگی منجر بشه. مطالعه ای که در مجله Personality and Individual Differences منتشر شده، نشون میده که چطور فاصله بین انتظارات یه فرد و دستاوردهای واقعیش می تونه باعث پریشانی روانی بشه. یافته ها نشون می دن که برای افراد دارای ویژگی های خودشیفتگی، ناتوانی در رسیدن به استانداردهای بالای خودشون، محرک اصلی فکرهای مزاحم و رفتارهای وسواسیه.
روان شناس ها خودشیفتگی رو به دسته های مختلفی تقسیم می کنن. خودشیفتگی صرفا یه صفت یکپارچه از غرور نیست. ما خودشیفتگی آشکار (Grandiose) داریم که با احساس خودبرتربینی مفرط، پرخاشگری و نیاز به تحسین شناخته می شه. یه نوع دیگه هم خودشیفتگی آسیب پذیر (Vulnerable) هست. این نوع دوم شامل عزت نفس شکننده، ناامنی عمیق و تمایل به نوسان بین احساس برتری و احساس حقارته. هر دو نوع، شامل تلاش بی وقفه برای داشتن یه تصویر ذهنی «کامل» از خود هستن.
محقق ها قبلا پیوندهایی بین خودشیفتگی و کمال گرایی پیدا کرده بودن. اونا همچنین ارتباطاتی بین خودشیفتگی و اختلال وسواس فکری-عملی (OCD) دیده بودن. با این حال، مکانیسم های روان شناختی دقیقی که این ویژگی های شخصیتی رو به علائم بالینی وصل می کنه، هنوز نامشخص بود. نویسنده های این مقاله جدید به دنبال نقشه برداری از مسیرهای خاصی بودن که از شخصیت خودشیفته به پریشانیِ ناشی از وسواس منجر می شه، به ویژه بررسی اینکه چگونه این مسیر می تواند به ایجاد وسواس از خودشیفتگی بیانجامد.
این مطالعه توسط تیمی از محقق های دانشگاه سائوفرانسیسکو در برزیل انجام شده. نویسنده اول، لائیس کوستا دوس سانتوس پریرا ریس و نویسنده مسئول، رافائل مورتون آلوز دا روشا هستن. اونا با همکاری آریلا رایسا لیما-کوستا، روی مفهوم «کمال گرایی ناسازگار» تمرکز کردن.
کمال گرایی همیشه هم بد نیست. روان شناسی بین فرم های سازگار و ناسازگار تفاوت قائل می شه. کمال گرایی سازگار شامل تعیین استانداردهای بالا و تلاش برای برتریه که می تونه سالم و انگیزه بخش باشه. اما کمال گرایی ناسازگار شامل خودارزیابی انتقادی و تمرکز بیش از حد روی اشتباهاته. محقق ها از چارچوبی به نام مدل سه گانه کمال گرایی استفاده کردن. این مدل، این ویژگی رو به سه بخش تقسیم می کنه: استانداردها، نظم و تفاوت (مغایرت).
بُعد «استانداردها» به تعیین هدف های بزرگ اشاره داره. بُعد «نظم» مربوط به تمایل به سازماندهی هست. بُعد «تفاوت» از نظر روانی بی ثبات ترین بخشه؛ این بُعد میزان احساس شکست فرد در رسیدن به استانداردهای خودش رو اندازه می گیریه و نشون دهنده فاصله دردناک بین انتظارات ایده آل و واقعیته.
محقق ها 214 شرکت کننده رو از جمعیت عمومی برزیل انتخاب کردن. سن شرکت کننده ها بین 19 تا 78 سال بود و اکثرشون خانم بودن. تیم تحقیق از روش نظرسنجی آنلاین برای جمع آوری داده ها درباره ویژگی های شخصیتی و علائم استفاده کرد.
شرکت کننده ها سه تا ارزیابی استاندارد روان شناسی رو انجام دادن. اولی، مقیاس تقریبا کامل – تجدیدنظر شده (APS-R) بود که سه بُعد کمال گرایی رو اندازه گیری می کرد. دومی، پرسشنامه پنج عاملی خودشیفتگی (FFNI) بود که سطح خودشیفتگی آشکار و آسیب پذیر رو می سنجید. سومی هم مقیاس وسواس فکری-عملی ییل-براون (Y-BOCS) بود که شدت وسواس های فکری و عملی رو اندازه می گرفت.
وسواس های فکری به عنوان فکرهای ناخواسته و آزاردهنده ای تعریف می شن که باعث اضطراب می شن. وسواس های عملی هم رفتارها یا کارهای ذهنی تکراری هستن که برای کاهش اون اضطراب انجام می شن. محقق ها فرض کردن که جنبه «تفاوت» در کمال گرایی، میانجی اصلی خواهد بود. میانجی متغیریه که رابطه بین یه متغیر مستقل و یه متغیر وابسته رو توضیح می ده؛ در واقع همون مکانیسمیه که از طریق اون، یه چیز روی چیز دیگه تاثیر می ذاره.
محقق ها برای تست فرضیه هاشون از مدل سازی آماری استفاده کردن. اونا داده ها رو تحلیل کردن تا ببینن آیا کمال گرایی توضیح می ده که چرا افراد خودشیفته دچار علائم وسواس می شن یا نه. نتایج، نگاه دقیقی به دنیای درونی خودشیفتگی ارائه داد.
مکانیسم ایجاد وسواس از خودشیفتگی؛ نقش کمال گرایی
مطالعه نشون داد که خودشیفتگی آشکار، ارتباط ضعیفی با علائم وسواس داشت. با این حال، تحلیل میانجی گری یه مسیر مخفی رو فاش کرد. خودشیفتگی آشکار با فاکتور «تفاوت» در کمال گرایی مرتبط بود و این حسِ تفاوت، منجر به وسواس های فکری می شد. داده ها نشون می دن که برای خودشیفته های آشکار، مشکل زمانی شروع می شه که واقعیت با تصویر بزرگ نمایی شده ای که از خودشون دارن، یکی نمی شه. این عدم تطابق زمینه ساز ایجاد وسواس از خودشیفتگی است.
وقتی یه فرد خودشیفته آشکار بین چیزی که حق خودش می دونه و زندگی واقعیش فاصله می بینه، دچار پریشانی می شه. این پریشانی خودش رو به صورت فکرهای وسواسی نشون می ده. محقق ها متوجه شدن که فاکتور تفاوت، بیشترِ رابطه بین خودشیفتگی آشکار و وسواس رو توضیح می ده. وقتی کمال گرایی در نظر گرفته شد، ارتباط مستقیم بین این صفت شخصیتی و علائم، دیگه از نظر آماری معنادار نبود. این یعنی کمال گرایی وسیله ایه که برای ظهور علائم ضروریه.
خودشیفتگی آسیب پذیر؛ مسیری به ایجاد وسواس از خودشیفتگی
نتایج برای خودشیفتگی آسیب پذیر گسترده تر بود. خودشیفتگی آسیب پذیر ارتباط قوی تری با پریشانی کلی داشت. این افراد بیشتر احتمال داشت که هم وسواس فکری و هم وسواس عملی رو تجربه کنن. مدل های آماری نشون دادن که اینجا هم کمال گرایی ناسازگار نقش محوری ایفا می کنه.
خودشیفته های آسیب پذیر معمولا دنیا رو تهدیدآمیز می بینن و به انتقاد خیلی حساسن. مطالعه نشون داد که اونا سطح بالایی از «تفاوت» رو تجربه می کنن؛ یعنی حس می کنن مدام دارن کم می ارن. این حس شکست به شدت با ایجاد وسواس از خودشیفتگی و رفتارهای وسواسی در ارتباط بود.
محقق ها حدس می زنن که خودشیفته های آسیب پذیر ممکنه از وسواس های عملی به عنوان یه مکانیسم مقابله ای استفاده کنن. اونا ممکنه برای مدیریت اضطراب ناشی از نقص های تصوری خودشون، به انجام یک سری مناسک و تشریفات رو بیارن. اثر میانجی گری خیلی قوی بود؛ فاکتور تفاوت حدود 63 درصد از پیوند با وسواس فکری و تقریبا 76 درصد از پیوند با وسواس عملی رو توجیه می کرد.
بُعد «استانداردها» در کمال گرایی، علائم رو پیش بینی نمی کرد. صرفا داشتن استانداردهای بالا مشکل ساز نبود. بُعد «نظم» هم در این زمینه ارتباطی با علائم نشون نداد. آسیب روانی کاملا از «تفاوت» ناشی می شد. این موضوع از این ایده حمایت می کنه که بخش «ناسازگار» کمال گرایی، از میل به پیشرفت جداست.
نویسنده ها این یافته ها رو از زاویه «خودتنظیمی» تفسیر می کنن. افراد خودشیفته برای حفظ عزت نفسشون به تایید بیرونی متکی هستن و یه تصویر ایده آل از خودشون می سازن. وقتی نمی تونن این تصویر رو حفظ کنن، دچار بحران می شن. در مقابل، بهره مندی از ویژگی هایی مثل مدیریت احساسات با فروتنی می تونه از این فشار روانی کم کرده و ثبات بیشتری ایجاد کند.
برای خودشیفته های آشکار، این بحران منجر به فکرهای نشخوارکننده و وسواسی می شه؛ مثلا ممکنه مدام به این فکر کنن که چرا بقیه اونا رو به عنوان فرد برتر نمی شناسن. برای خودشیفته های آسیب پذیر، بحران حادتره؛ اونا احساس شرم و ترس می کنن و ممکنه برای بازیابی حس کنترل یا امنیت، به رفتارهای وسواسی رو بیارن.
این مطالعه همچنین شامل یه تحلیل حساسیت بود؛ یه تکنیک آماری که برای بررسی استحکام نتایج استفاده می شه. این تحلیل بررسی می کنه که یافته ها چقدر راحت ممکنه توسط متغیرهای اندازه گیری نشده تغییر کنن. تحلیل ها نشون داد که اثرات میانجی گری نسبتا پایدار هستن، که این به محقق ها اطمینان بیشتری میده که کمال گرایی واقعا یه نیروی محرکه است.
در مورد این تحقیق چند تا نکته وجود داره. مطالعه به صورت مقطعی انجام شده، یعنی داده ها در یک مقطع زمانی خاص جمع آوری شدن. محقق ها نمی تونن با این نوع داده ها، علیت رو به طور قطعی ثابت کنن. از نظر تئوری ممکنه که علائم وسواس فکری-عملی منجر به کمال گرایی بشه، نه برعکس. با این حال، نویسنده ها معتقدن که مدل های تئوری از مسیری که پیشنهاد دادن حمایت می کنه.
حجم نمونه برای این نوع مدل سازی معادلات ساختاری نسبتا کم بود. یه نمونه بزرگ تر می تونه قدرت آماری بیشتری فراهم کنه. همچنین نمونه گیری به صورت در دسترس انجام شده بود، یعنی ممکنه کاملا نماینده کل جامعه نباشه. درصد بالای شرکت کننده های خانم هم یه سوگیری احتمالیه؛ چون ممکنه مردها و زن ها خودشیفتگی و کمال گرایی رو به شکل های متفاوتی تجربه کنن.
مطالعه بر پایه داده های خوداظهاری بود؛ یعنی شرکت کننده ها خودشون به سوالات درباره رفتارشون جواب دادن. این کار می تونه باعث سوگیری بشه چون ممکنه افراد کاملا از ویژگی های خودشون آگاه نباشن. این موضوع به خصوص در مورد خودشیفتگی صدق می کنه، چون ممکنه این افراد بینش درستی نسبت به تکبر یا ناامنی های خودشون نداشته باشن.
برای تایید این یافته ها به تحقیقات بیشتری در آینده نیازه. مطالعات طولی (در طول زمان) می تونه مفید باشه. این نوع مطالعات شرکت کننده ها رو در یک دوره طولانی دنبال می کنن و اجازه می دن محقق ها ببنن آیا ویژگی های خودشیفتگی در جوانی، ایجاد علائم OCD رو در سنین بالاتر پیش بینی می کنه یا نه.
نویسنده ها همچنین پیشنهاد می دن که مطالعات آینده باید روی جمعیت های بالینی تمرکز کنن. این مطالعه از جمعیت عمومی استفاده کرده بود. مهمه که ببینیم آیا این الگوها در مورد افرادی که تشخیص اختلال شخصیت خودشیفته یا اختلال وسواس فکری-عملی دارن هم صدق می کنه یا نه، چون ممکنه این پویایی ها در شرایط بالینی شدیدتر باشن.
نتایج این تحقیق برای درمان هم کاربرد داره. مطالعه نشون میده که درمان علائم وسواس در یک بیمار خودشیفته، نیازمند رسیدگی به کمال گرایی اوناست. درمانگرها ممکنه نیاز داشته باشن روی کاهش حس «تفاوت» در بیمار تمرکز کنن. کمک به بیمار برای پذیرش اینکه لازم نیست کامل باشه، می تونه روند ایجاد وسواس از خودشیفتگی را معکوس کرده و وسواس های اون رو تسکین بده.
این رویکرد باورهای اصلی بیمار رو به چالش می کشه. افراد خودشیفته اغلب فکر می کنن کمال گرایی شون یه نقطه قوته و اون رو کلید برتری خودشون می دونن. در حالی که داده ها نشون می دن این موضوع در واقع منبع رنج اوناست.
یافهه ها هزینه های درونی خودشیفتگی رو برجسته می کنن. خودشیفتگی اغلب به عنوان صفتی دیده می شه که به بقیه آسیب می زنه، اما این مطالعه نشون میده که به خود فرد هم لطمه می زنه. فشار بی وقفه برای کامل بودن، فضای ذهنی رو برای اضطراب و رفتارهای وسواسی آماده می کنه.
با جدا کردن فاکتور «تفاوت»، محقق ها یه هدف مشخص رو برای مداخله شناسایی کردن. کم کردن فاصله بین انتظار و واقعیت ممکنه کلید آرامش ذهنی برای این افراد باشه. نویسنده ها نتیجه می گیرن که درک این پویایی برای فهمیدن زندگی روانی افراد خودشیفته ضروریه و کلید حل مسئله ایجاد وسواس از خودشیفتگی است.
این مطالعه با عنوان «نقش میانجی کمال گرایی ناسازگار بین خودشیفتگی آشکار، خودشیفتگی آسیب پذیر و علائم وسواس فکری-عملی»، توسط لائیس کوستا دوس سانتوس پریرا ریس، رافائل مورتون آلوز دا روشا و آریلا رایسا لیما-کوستا نوشته شده است.
درک عمیق تر رابطه میان ویژگی های شخصیتی و اختلالات بالینی می تواند مسیرهای درمانی موثرتری را پیش روی روان شناسان قرار دهد. توجه به کمال گرایی به عنوان یک متغیر کلیدی، نه تنها به بهبود علائم وسواس کمک می کند، بلکه می تواند از فشار روانی ناشی از انتظارات غیرواقع بینانه در افراد خودشیفته بکاهد و زندگی باثبات تری را برای آن ها رقم بزند.
Psychologists identify a potential bridge between narcissism and OCD
