تحقیق جدید در حوزه علوم اعصاب نشان می دهد که کانابیدیول با تاثیر بر بیان ژن های مرتبط با ماتریکس خارج سلولی در مغز، می تواند به عنوان راهکاری موثر برای جلوگیری از اعتیاد با سی بی دی در برابر مواد محرک مانند کوکائین و کافئین عمل کند.
یه تحقیق جدید که تو مجله Addiction Neuroscience چاپ شده، نشون می ده که کانابیدیول ممکنه بتونه جلوی واکنش های رفتاری شدیدی که از مصرف همزمان کوکائین و کافئین ناشی می شه رو بگیره. این پژوهش نشون میده که این اثر محافظتی به این دلیله که کانابیدیول روی فعالیت ژن های خاصی که مربوط به ساختار و سازماندهی سلول های مغزی در سیستم پاداش هستن، تاثیر می ذاره. این یافته ها یه توضیح بیولوژیکی احتمالی درباره این که چطور این ترکیبِ به دست اومده از شاهدانه می تونه به درمان اختلالات مصرف مواد محرک کمک کنه و راهی برای جلوگیری از اعتیاد با سی بی دی ارائه بده.
جلوگیری از اعتیاد با سی بی دی؛ یافته های نوین
وابستگی به کوکائین یکی از چالش های بزرگ سلامت عمومیه و درمان های دارویی موثر کمی براش وجود داره. توی بازار مواد مخدر غیرقانونی، کوکائین رو معمولا با مواد دیگه قاطی می کنن تا هم سودشون بیشتر بشه و هم اثراتش رو تغییر بدن. این مطالعه که به بررسی تغییرات مولکولی مغز می پردازد، پتانسیل این را دارد که در ردیف جذاب ترین کشفیات جدید روان و مغز قرار گیرد. داده های آزمایشگاهی نشون می ده که کافئین یکی از رایج ترین موادیه که توی نمونه های کوکائین کشف شده پیدا می شه.
مشاهدات قبلی نشون می دن که اضافه کردن کافئین به کوکائین فقط برای رقیق کردن محصول نیست. به نظر می رسه این ترکیب باعث می شه رفتارهای اعتیادگونه زودتر شکل بگیرن و اثرات تحریکی کوکائین هم بیشتر بشه. این ترکیب در مقایسه با کوکائینِ تنها، می تونه منجر به رفتارهای شدیدتر برای پیدا کردن مواد و تغییرات پایدارتر در مغز بشه.
مکانیسم عمل کانابیدیول در جلوگیری از اعتیاد
تیم علمی دنبال این بود که بفهمن چه مکانیسم های مولکولی باعث می شه کانابیدیول بتونه با این اثراتِ تشدید شده مقابله کنه. اون ها به طور خاص بررسی کردن که وقتی یه حیوون در معرض این ترکیب قرار می گیره، کانابیدیول چطور روی بیان ژن ها در مغزش تاثیر می ذاره. این تحقیقات گامی مهم در درک چگونگی جلوگیری از اعتیاد با سی بی دی است. «خوزه پدرو پریتو» از بخش داروشناسی عصبی تجربی در موسسه تحقیقات بیولوژیکی کلمنته استابل در اروگوئه، نویسنده اصلی این مقاله بوده.
محقق ها آزمایش هاشون رو روی 26 موش نر از نژاد C57BL/6 انجام دادن. اون ها از یه پروتکل رفتاری به اسم «حساسیت حرکتی» استفاده کردن تا واکنش حیوون ها به داروها رو اندازه بگیرن. توی این روش، میزان حرکت حیوون ها در یه محیط باز بعد از دریافت مواد خاص بررسی می شه.
محققان در جریان این آزمایش ها، واکنش های فیزیکی و عصبی موش ها را با دقت ثبت کردند تا الگوهای رفتاری مرتبط با وابستگی را شناسایی کنند. در تصویر زیر، یکی از مراحل کلیدی این بررسی های آزمایشگاهی برای درک بهتر اثرات درمانی مشاهده می شود.
این داده های تصویری به دانشمندان کمک کرد تا متوجه شوند چگونه پیش درمان با ترکیبات خاص می تواند از بروز حساسیت های حرکتی شدید جلوگیری کند.
افزایش حرکت در طول زمان در پاسخ به دوز ثابتی از دارو، معمولا نشون دهنده یه واکنشِ حساس شده و اعتیادگونه ست. این مطالعه طوری طراحی شده بود که ببینه آیا درمان اولیه با کانابیدیول می تونه جلوی این افزایش حرکت رو بگیره یا نه. برنامه آزمایش چندین روز طول کشید تا هم اثرات فوری و هم تغییرات موندگار بررسی بشن.
موش ها اول یه دوره عادت دهی رو گذروندن تا به محیط آزمایش عادت کنن. برای سه روز متوالی، به حیوون ها یا کانابیدیول تزریق شد یا یه محلول کنترل. 30 دقیقه بعد از اولین تزریق، بهشون ترکیب کوکائین و کافئین یا محلول نمکی تزریق شد.
بعد از این مرحله سه روزه پیش درمان، موش ها یه دوره پنج روزه رو بدون هیچ دارویی گذروندن. این وقفه بدون دارو به مغز اجازه می ده تا تماس های قبلی رو پردازش کنه و مشابه دوران ترک در انسان هاست. در روز آخر آزمایش که بهش «روز چالش» می گن، به همه موش ها ترکیب کوکائین و کافئین تزریق شد تا واکنششون سنجیده بشه.
محقق ها کل مسافتی رو که موش ها در طول تست های محیط باز حرکت کرده بودن، ثبت کردن. گروهی که ترکیب کوکائین و کافئین رو بدون درمان قبلی با کانابیدیول دریافت کرده بودن، افزایش قابل توجهی در حرکت طی اون سه روز نشون دادن. در روز چالش، این موش ها سطح بالایی از فعالیت حرکتی داشتن که تایید می کرد به مواد حساس شدن.
در مقابل، موش هایی که با کانابیدیول پیش درمان شده بودن، در روز چالش فعالیت حرکتی خیلی کمتری نشون دادن. سطح حرکت اون ها با موش هایی که به محرک ها حساس نشده بودن، قابل مقایسه بود. این نشون میده که درمان با کانابیدیول به طور موثری جلوی بروز حساسیت حرکتی رو گرفته و پتانسیل جلوگیری از اعتیاد با سی بی دی را تقویت می کند.
تاثیر سی بی دی بر بیان ژن ها و ساختار مغز
بلافاصله بعد از تست های رفتاری در روز چالش، دانشمندان بافت هایی رو از بخش «هسته اکومبنس» مغز موش ها جمع آوری کردن. هسته اکومبنس بخشی از مغزه که نقش اصلی رو در پردازش پاداش، انگیزه و تقویت رفتار ایفا می کنه. تیم تحقیق مواد ژنتیکی رو از این بافت استخراج کردن تا توالی یابی RNA با ظرفیت بالا رو انجام بدن.
این تکنیک ژنتیکی پیشرفته به محقق ها اجازه داد تا بفهمن کدوم ژن ها در گروه های مختلف موش ها فعال یا غیرفعال بودن. اون ها دنبال الگوهایی از بیان ژن می گشتن که با نتایج رفتاری همخوانی داشته باشه. تجزیه و تحلیل ها نشون داد که درمان با کانابیدیول منجر به تغییرات متمایز و گسترده ای در فعالیت های ژنتیکی شده که به جلوگیری از اعتیاد با سی بی دی کمک می کند.
این مطالعه روی غنی سازی قابل توجه ژن هایی که در سازماندهی «ماتریکس خارج سلولی» نقش دارن، در گروه های تحت درمان با کانابیدیول تاکید کرد. ماتریکس خارج سلولی یه شبکه پیچیده از پروتئین ها و مولکول های دیگه ست که حمایت ساختاری و بیوشیمیایی برای سلول های اطراف فراهم می کنه. این ماتریکس نقش حیاتی در انعطاف پذیری سیناپسی داره که همون توانایی مغز برای بازسازی خودشه.
ژن های کلیدی مثل Tnc، Acta2 و Col5a2 فعالیت بیشتری در گروه های دریافت کننده کانابیدیول نشون دادن. این ژن ها مستقیما در حفظ و بازسازی ساختار ماتریکس خارج سلولی نقش دارن. داده ها نشون می دن که کانابیدیول ممکنه این شبکه ساختاری رو طوری تقویت کنه که جلوی تغییرات ناهنجار ناشی از مواد محرک رو بگیره.
محقق ها همچنین یه ژن خاص به اسم Entpd4b رو شناسایی کردن که الگوی بیان متفاوتی داشت. این ژن در موش های حساس شده ای که کانابیدیول دریافت نکرده بودن، خیلی فعال بود. اما در گروهی که با کانابیدیول درمان شده بودن، فعالیت Entpd4b به طور قابل توجهی کمتر بود.
این ژنِ خاص، آنزیمی رو کدگذاری می کنه که در بازیافت نوکلئوتیدها نقش داره و ممکنه با تولید آدنوزین در ارتباط باشه. محقق ها حدس می زنن که سطح بالای این ژن در حیوانات حساس شده، ممکنه یه مکانیسم جبرانی برای مسدود شدن گیرنده های آدنوزین توسط کافئین باشه. به نظر می رسه کانابیدیول این واکنش رو به حالت عادی برمی گردونه.
علاوه بر ژن های ساختاری، تجزیه و تحلیل ها به نقش مسیرهای ضدالتهابی هم اشاره کردن. امروزه التهاب عصبی به عنوان یکی از عوامل موثر در تغییرات عصبی ناشی از اعتیاد شناخته می شه. این مطالعه نشون داد که ژن های مربوط به تنظیم التهاب تحت تاثیر کانابیدیول قرار گرفتن و امیدها را برای جلوگیری از اعتیاد با سی بی دی افزایش می دهند.
به طور خاص، پروتئین Tenascin C که توسط ژن Tnc کدگذاری می شه، هم در پاسخ های ایمنی و هم در ترمیم بافت نقش داره. افزایش فعالیت این ژن در گروه محافظت شده، نشون دهنده ارتباط بین بازسازی ساختاری مغز و تنظیم التهابه. محقق ها پیشنهاد می کنن که کانابیدیول به محدود کردن سیگنال های التهابی که معمولا با مصرف مکرر محرک ها همراهه، کمک می کنه.
این مطالعه همچنین به تقویت مسیر سیگنال دهی فاکتور نوروتروفیک مشتق از مغز (BDNF) در موش های تحت درمان با کانابیدیول اشاره کرد. این پروتئین از بقای نورون های موجود حمایت می کنه و باعث رشد سیناپس های جدید می شه. تعامل بین این مسیر و ماتریکس خارج سلولی برای انعطاف پذیری عصبی ضروریه.
با تنظیم این مسیرها، کانابیدیول ممکنه جلوی «یادگیری» رفتارهای اعتیادآور ناشی از ترکیب کوکائین و کافئین رو در مغز بگیره. تثبیت ماتریکس خارج سلولی می تونه به صورت فیزیکی یا شیمیایی، تغییرات سیناپسی که باعث حساس شدن مغز می شن رو محدود کنه. این یک دیدگاه جدید درباره نحوه اثرگذاری کانابیدیول و پتانسیل آن در جلوگیری از اعتیاد با سی بی دی است.
محدودیت ها و چشم انداز آینده
یکی از محدودیت های احتمالی این مطالعه، ترکیب نمونه هاست. در این آزمایش فقط از موش های نر استفاده شده، به این معنی که نتایج ممکنه کاملا قابل تعمیم به ماده ها نباشه. جنسیت بیولوژیکی می تونه روی واکنش مغز به داروها و نحوه متابولیسم درمان ها تاثیر بذاره. مطالعات آینده باید شامل سوژه های ماده هم باشه تا مشخص بشه آیا این اثرات محافظتی در هر دو جنس یکسانه یا نه.
محدودیت دیگه، حجم نسبتا کم نمونه های استفاده شده برای توالی یابی ژنتیکیه. اگرچه این تعداد برای این نوع تحلیل های اکتشافی کافی بود، اما تعداد بیشتر سوژه ها می تونه به شناسایی تغییرات جزئی تر در بیان ژن کمک کنه. پیچیدگی شبکه های ژنی به این معنیه که ممکنه برخی مسیرهای فرعی اما مهم نادیده گرفته شده باشن.
همچنین مهمه که توجه داشته باشیم این تحقیق روی مدل های حیوانی و با یک برنامه دوزبندی خاص انجام شده. انتقال نتایج از مطالعات پیش بالینی حیوانی به کاربرد انسانی همیشه مستقیم نیست. دوزها و زمان بندی استفاده شده در موش ها ممکنه معادل دقیقی در شرایط درمانی انسانی نداشته باشه.
خواننده ها باید این یافته ها رو به عنوان قدمی برای درک اهداف بیولوژیکی کانابیدیول در نظر بگیرن. این مطالعه ماتریکس خارج سلولی رو به عنوان یه حوزه امیدوارکننده برای توسعه داروها در آینده معرفی می کنه. با این حال، به این معنی نیست که کانابیدیول در شکل فعلیش، درمانی قطعی برای اعتیاده.
تحقیقات آینده با هدف تایید این اهداف ژنتیکی از طریق دستکاری مستقیم اون ها انجام خواهد شد. دانشمندان می تونن ژن های خاص ماتریکس خارج سلولی رو که شناسایی شدن، مهار یا فعال کنن تا ببینن آیا این کار اثرات کانابیدیول رو بازسازی می کنه یا جلوی اون رو می گیره. علاوه بر این، کارهای بیشتری لازمه تا ببینیم آیا این مکانیسم ها برای انواع دیگه مواد اعتیادآور هم صدق می کنه یا نه. این گام ها برای روشن شدن کامل پتانسیل جلوگیری از اعتیاد با سی بی دی حیاتی هستند.
در مجموع، این پژوهش نشان داد که کانابیدیول فراتر از یک آرام بخش ساده، می تواند با بازسازی ساختار ماتریکس خارج سلولی و تغییر بیان ژن ها، مغز را در برابر الگوهای رفتاری اعتیادآور مقاوم کند. شناسایی مسیرهای بیولوژیکی جدید، افق های تازه ای را در درمان سوءمصرف مواد باز می کند که می تواند زندگی بسیاری از افراد درگیر با وابستگی های دارویی را تغییر دهد.
این مطالعه با عنوان «کانابیدیول با تنظیم بیان ژن های ماتریکس خارج سلولی در هسته اکومبنس موش های نر، از حساسیت به کوکائین و کافئین جلوگیری می کند ،» توسط خوزه پدرو پریتو، رافائل سباستین فورت، گیرمو ایستمن، اوانجلینا کویتینیو، اولیور کامینسکی، کارلوس فریرو-ورا، ورونیکا سانچز د مدینا، ماریا آنا دوهاگون، سیسیلیا اسکورزا و خوزه روبرتو سوتلو-سیلویرا نوشته شده است.
Cannabidiol may prevent sensitization to cocaine and caffeine by influencing brain structure genes
