مردم در سراسر جهان بیشتر از هر زمان دیگه ای عمر می کنن. عمر طولانی تر فرصت های جدیدی با خودش میاره، اما چالش هایی هم داره، به خصوص خطر فرسایش ذهنی ناشی از افزایش سن. اما چطور می توانیم اطمینان حاصل کنیم که مغز جوان با چند زبان برای مدت طولانی تری هوشیار و فعال می ماند؟
در کنار تغییرات فیزیکی مثل کاهش قدرت یا اهمیت پیاده روی روزانه برای افزایش طول عمر و مقابله با کند شدن حرکت، خیلی از سالمندان با حافظه، تمرکز و کارهای روزمره مشکل دارن. محققان سال هاست که سعی می کنن بفهمن چرا بعضی ها از نظر ذهنی هوشیار می مونن در حالی که بقیه زودتر تحلیل می رن. یکی از ایده هایی که توجه زیادی رو به خودش جلب کرده، چندزبانه بودنه؛ یعنی توانایی صحبت کردن به بیش از یک زبان.
وقتی کسی دو یا چند زبان بلده، تمام اون زبان ها در مغز فعال می مونن. هر بار که یک فرد چندزبانه می خواد صحبت کنه، مغز باید زبان درست رو انتخاب کنه و نذاره بقیه زبان ها دخالت کنن. این تمرین ذهنی مداوم به حفظ یک مغز جوان با چند زبان کمک می کند و یک جورایی مثل «آموزش روزانه مغز» عمل می کنه.
انتخاب یک زبان، کنترل بقیه و جابه جایی بین اون ها، شبکه های مغزی مربوط به تمرکز و کنترل شناختی رو تقویت می کنه. محققان معتقدن در طول زندگی، این ورزش ذهنی مداوم ممکنه به محافظت از مغز در برابر پیری کمک کنه.
مطالعاتی که دوزبانه ها و تک زبانه ها رو مقایسه کردن، نشون دادن افرادی که از بیش از یک زبان استفاده می کنن، ممکنه در سنین بالا مهارت های شناختی بهتری داشته باشن. با این حال، نتایج مطالعات مختلف متناقض بوده؛ بعضی ها برتری های واضحی برای دوزبانه ها گزارش کردن، در حالی که بقیه تفاوت کمی دیدن یا اصلا تفاوتی ندیدن.
چندزبانه بودن و حفظ مغز جوان با چند زبان
حالا یک مطالعه جدید و بزرگ، شواهد قوی تر و بینش مهمی رو ارائه می ده: صحبت کردن به یک زبان اضافی مفید به نظر می رسه، اما بلد بودن چندین زبان انگار حتی بهتر هم هست.
این مطالعه داده های بیش از 86,000 بزرگسال سالم 51 تا 90 ساله رو در 27 کشور اروپایی بررسی کرده. محققان از روش یادگیری ماشین استفاده کردن، یعنی یک مدل کامپیوتری رو آموزش دادن تا الگوها رو در بین هزاران داده تشخیص بده. این مدل تخمین می زد که هر فرد بر اساس عملکرد روزانه، حافظه، سطح تحصیلات، حرکت و شرایط سلامتی مثل بیماری قلبی یا کاهش شنوایی، چند ساله به نظر می رسه.
مقایسه این «سن پیش بینی شده» با سن واقعی فرد، چیزی رو ایجاد کرد که محققان بهش «شکاف سنی زیستی-رفتاری» می گن. این همون تفاوت بین سن واقعی یک نفر و سنی هست که بر اساس ویژگی های فیزیکی و شناختی اش به نظر می رسه. شکاف منفی یعنی فرد جوان تر از سن تقویمی اش به نظر می رسه و شکاف مثبت یعنی پیرتر به نظر می رسه.
تیم تحقیق بعد بررسی کردن که هر کشور چقدر چندزبانه است؛ یعنی چند درصد از مردم هیچ زبان اضافه ای بلد نیستن، یا یک، دو، سه یا چند زبان بلدن. کشورهای با سطح بالای چندزبانی شامل جاهایی مثل لوکزامبورگ، هلند، فنلاند و مالت بودن که صحبت به چند زبان اونجا رایجه. کشورهای با سطح پایین چندزبانی هم شامل بریتانیا، مجارستان و رومانی می شدن.
مردمی که در کشورهایی زندگی می کردن که چندزبانه بودن در اون ها رایجه، شانس کمتری برای نشون دادن علائم پیری زودرس داشتن. در مقابل، تک زبانه ها بیشتر احتمال داشت که از نظر زیستی پیرتر از سن واقعی شون به نظر برسن. فقط یک زبان اضافی تفاوت معناداری ایجاد کرد. بلد بودن چندین زبان تاثیر حتی قوی تری داشت، که نشون دهنده یک رابطه وابسته به دوز هست که در اون هر زبان اضافی، یک لایه محافظتی بیشتر فراهم می کنه. این یافته ها نشان می دهد که چندزبانه بودن به حفظ یک مغز جوان با چند زبان کمک شایانی می کند.
این الگوها در بین افراد اواخر دهه 70 و 80 سالگی قوی تر بود. بلد بودن دو یا چند زبان فقط کمک کننده نبود؛ بلکه یک سپر محافظتی واضح و قوی در برابر فرسایش ناشی از سن ایجاد می کرد. به نظر می رسید سالمندان چندزبانه یک جور تاب آوری درونی دارن که هم سن و سال های تک زبانه شون فاقد اون هستن. این نشان می دهد که تجربه چندزبانه بودن می تواند به حفظ یک مغز جوان با چند زبان برای مدت طولانی تری کمک کند.
آیا این می تونه صرفا بازتاب تفاوت در ثروت، تحصیلات یا ثبات سیاسی بین کشورها باشه؟ محققان این موضوع رو با در نظر گرفتن ده ها فاکتور ملی مثل کیفیت هوا، نرخ مهاجرت، نابرابری جنسیتی و فضای سیاسی بررسی کردن. حتی بعد از این بررسی ها، اثر محافظتی چندزبانه بودن ثابت موند، که نشون می ده تجربه زبانی خودش به تنهایی یک تاثیر منحصربه فرد داره.
چگونه چندزبانه بودن به حفظ مغز جوان با چند زبان کمک می کند؟
اگرچه این مطالعه مستقیما مکانیسم های مغزی رو بررسی نکرد، اما خیلی از دانشمندان معتقدن تلاش ذهنی لازم برای مدیریت بیش از یک زبان، این یافته ها رو توضیح می ده. تحقیقات نشون می دهد که سر و کله زدن با زبان های مختلف، سیستم کنترل اجرایی مغز رو درگیر می کنه؛ یعنی همون مجموعه ای از فرآیندها که مسئول توجه، بازداری و جابه جایی بین کارها هستن.
جابه جایی بین زبان ها، جلوگیری از بیرون پریدن کلمه اشتباه، به خاطر سپردن واژگان مختلف و انتخاب عبارت مناسب، همگی فشار مداومی به این سیستم ها وارد می کنن. کارهای انجام شده در آزمایشگاه ما نشون داده افرادی که در طول زندگی شون از دو زبان استفاده می کنن، معمولا حجم هیپوکامپ بزرگ تری دارن.
این یعنی هیپوکامپ، که ناحیه کلیدی مغز برای شکل گیری خاطراته، از نظر فیزیکی بزرگ تره. این به حفظ قدرت و عملکرد مغز جوان با چند زبان کمک می کند و مقاومت بیشتری در برابر کوچک شدن ناشی از سن یا بیماری های تخریب کننده عصبی مثل آلزایمر ایجاد می کند.
این تحقیق جدید به خاطر مقیاس بزرگ، نگاه بلندمدت و رویکرد گسترده اش در تعریف پیری متمایزه. با ترکیب اطلاعات بیولوژیکی، رفتاری و محیطی، یک الگوی ثابت رو نشون می ده: چندزبانه بودن به شدت با پیری سالم تر در ارتباطه. اگرچه این یک سپر جادویی نیست، اما ممکنه یکی از تجربیات روزمره ای باشه که کمک می کنه مغز برای مدت طولانی تری سازگار، مقاوم و جوان بمونه. این تحقیق جدید تاکید می کند که چندزبانه بودن، یک عامل کلیدی برای حفظ مغز جوان با چند زبان در طول عمر است.
در نهایت، داشتن یک سبک زندگی فعال که شامل یادگیری مهارت های جدید مانند زبان های مختلف باشد، می تواند تاثیر شگرفی بر سلامت بلندمدت سیستم عصبی ما بگذارد. سرمایه گذاری بر روی توانمندی های ذهنی نه تنها کیفیت زندگی در سنین بالا را بهبود می بخشد، بلکه انعطاف پذیری مغز را در مواجهه با چالش های بیولوژیکی و فرسایش زمان افزایش می دهد.
Speaking multiple languages appears to keep the brain younger for longer
