تحقیقات علمی جدید نشان می دهند که استفاده از ابزارهای بازخورد عصبی برای پایش فعالیت های مغزی می تواند فرآیند یادگیری ذهن آگاهی را تسهیل کرده و به بهبود مدیتیشن با نوروفیدبک کمک شایانی نماید.
یه مطالعه جدید که در مجله Mindfulness منتشر شده، نشون داده که تمرینات مغزی با دقت بالا می تونه به مدیتیتورهای تازه کار کمک کنه تا این تمرین رو موثرتر یاد بگیرن و به بهبود مدیتیشن با نوروفیدبک دست پیدا کنن. یافته ها نشون می دن که نوروفیدبک می تونه به افراد در کاهش افکار خودانتقادی و تمرین خود دلسوزی برای کاهش علائم ADHD یا پرسه زدن ذهن کمک کنه. به نظر می رسه این آموزش منجر به بهبود مستمر در آگاهی ذهنی و بهزیستی عاطفی در طول زندگی روزمره می شه.
مدیتیشن معمولا به خاطر تواناییش در کاهش استرس و بهبود سلامت روان تبلیغ می شه. این تمرین اغلب شامل تمرکز روی یک لنگر خاص، مثل حس نفس کشیدنه.
هدف اینه که متوجه بشیم چه زمانی ذهن منحرف می شه و به آرامی تمرکز رو به تنفس برگردونیم. با اینکه این مفهوم ساده ست، اما اجراش برای مبتدی ها اغلب سخته. تازه کارها معمولا در تشخیص اینکه چه زمانی ذهنشون به سمت رویاپردازی یا فکرهای شخصی رفته، دچار مشکل می شن. چون مدیتیشن یک فرآیند ذهنی درونیه، بازخورد بیرونی که موقع یادگیری مهارت های فیزیکی وجود داره رو نداره.
سامپراس گانسان، محقق پسادکترا در موسسه تحقیقات مغزی Laureate و محقق افتخاری دانشگاه ملبورن و نویسنده این مطالعه می گه: «یک مشکل کلیدی که انگیزه این پروژه شد، این بود که نمی تونیم بفهمیم آیا کاری که موقع مدیتیشن در درونمون انجام می دیم، واقعا همون چیزی هست که قرار بود انجام بدیم یا نه.»
«شما می تونید موقع یادگیری یک رقص پیچیده یا حرکت ورزشی به آینه نگاه کنید تا بازخورد زنده و دقیق بگیرید. اما در مورد چیزی به این انتزاعی مثل مدیتیشن، اینطور نیست. همین موضوع ممکنه جلوی مزایای سلامت روان و تاثیر گسترده ای که مدیتیشن می تونه در زندگی مدرن داشته باشه رو بگیره.»
چگونه نوروفیدبک به بهبود مدیتیشن کمک می کند؟
محققان با هدف قرار دادن یک «آینه» بیرونی برای ذهن، سعی کردن با این چالش مقابله کنن. اون ها می خواستن بفهمن که آیا اطلاعات لحظه ای درباره فعالیت مغز می تونه مثل یک تکیه گاه برای یادگیری عمل کنه یا نه.
این مطالعه روی کمک به شرکت کننده ها برای شناسایی و کاهش فعالیت در قشر سینگولیت پشتی (PCC) تمرکز داشت. این ناحیه از مغز، مرکز اصلی شبکه حالت پیش فرض (DMN) هست. این شبکه معمولا زمانی فعال می شه که فرد روی دنیای بیرون تمرکز نداره، مثل زمان هایی که داریم رویاپردازی می کنیم، نگرانیم یا به خودمون فکر می کنیم. این رویکرد نقش کلیدی در بهبود مدیتیشن با نوروفیدبک دارد.
برای آزمایش این موضوع، محققان 40 بزرگسال سالم رو که تجربه کمی در مدیتیشن داشتن یا اصلا تجربه نداشتن، استخدام کردن. اون ها این افراد رو غربالگری کردن تا مطمئن بشن سابقه بیماری های روانی یا عصبی ندارن. شرکت کننده ها به طور تصادفی در یکی از دو گروه قرار گرفتن؛ یک گروه آزمایشی و گروه دیگه به عنوان کنترل.
در این مطالعه از یک اسکنر fMRI هفت تسلا استفاده شد. این دستگاه میدان مغناطیسی بسیار قوی تری نسبت به اسکنرهای MRI استاندارد بیمارستانی ایجاد می کنه. این میدان مغناطیسی بالا امکان تصویربرداری بسیار دقیق از عملکرد مغز رو فراهم می کنه. شرکت کننده ها داخل اسکنر دراز کشیدن و بهشون آموزش داده شد که مدیتیشن تمرکز حواس رو تمرین کنن. اون ها چشمانشون رو باز نگه داشتن و یک نمایشگر تصویری رو تماشا کردن.
این نمایشگر مثل یک دماسنج عمل می کرد. برای گروه آزمایشی، سطح دماسنج بر اساس فعالیت لحظه ای قشر سینگولیت پشتی خودشون تغییر می کرد.
وقتی اون ها با موفقیت روی تنفسشون تمرکز می کردن و این ناحیه از مغز رو آروم می کردن، عدد دماسنج پایین می اومد. اگر ذهنشون منحرف می شد و اون ناحیه فعال می شد، عدد بالا می رفت. این کار تایید فوری وضعیت ذهنی درونی اون ها رو فراهم می کرد.
گروه کنترل هم دقیقا همین روند رو طی کردن، با یک تفاوت حیاتی: بازخوردی که می دیدن از مغز خودشون نبود. در عوض، اون ها فیلم ضبط شده ای از فعالیت مغزی یکی از شرکت کننده های گروه آزمایشی رو تماشا می کردن.
این کار به عنوان بازخورد «ساختگی» (sham) شناخته می شه. این به محققان اجازه داد تا اثرات حضور در اسکنر، دیدن محرک های بصری و تلاش برای مدیتیشن رو کنترل کنن. شرکت کننده ها نمی دونستن در کدوم گروه هستن یا به عبارتی کورسازی انجام شده بود.
این آموزش در دو روز متوالی انجام شد. بعد از این مرحله آزمایشگاهی، از همه شرکت کننده ها خواسته شد تا به مدت یک هفته در خونه به مدیتیشن ادامه بدن. اون ها از یک اپلیکیشن موبایل برای هدایت جلسات مدیتیشن 5 دقیقه ای استفاده کردن. همچنین نظرسنجی هایی رو برای پیگیری خلق وخو، سطح استرس و آگاهی ذهنی شون پر کردن.
نتایج نشون داد که روند کورسازی موفقیت آمیز بوده. شرکت کننده ها در هر دو گروه باور داشتن که دارن بازخورد واقعی دریافت می کنن. اون ها همچنین سطوح مشابهی از تلاش و موفقیت رو گزارش کردن. این نشون می ده که تفاوت در نتایج به خاطر آموزش مغزی خاص بوده، نه اثرات پلاسیبو (دارونما) یا انتظارات.
گانسان به PsyPost گفت: «به طرز عجیبی، مردم نمی تونستن به راحتی تشخیص بدن که آیا بازخورد مغزی از مغز خودشون (گروه آزمایشی) اومده یا شخص دیگه (گروه کنترل). هر دو گروه دقت بازخورد رو به یک اندازه رتبه بندی کردن – با وجود اینکه گروهی که بازخورد مغز خودشون رو دریافت می کردن، تغییرات مثبت معنادارتری رو در مدار مغزی مرتبط با مدیتیشن نشون دادن.»
«این نشون می ده که مردم، مخصوصا مبتدی ها در مدیتیشن، ممکنه کاملا از همه عواملی که باعث ایجاد اثرات در مدیتیشن می شن آگاه نباشن و مزایای قابل درک ممکنه فقط با گذشت زمان و تمرین مداوم تر بعد از آموزش های هدفمند و قابل اعتماد، روشن تر بشن.»
با وجود این تصورات مشابه، داده های تصویربرداری مغز تفاوت های آشکاری رو نشون داد. گروه آزمایشی تغییراتی رو در نحوه ارتباط نواحی مغزشون نشون دادن.
به طور مشخص، اون ها ارتباط منفی قوی تری بین قشر سینگولیت پشتی و قشر پیش پیشانی پشتی-جانبی ایجاد کردن. قشر پیش پیشانی پشتی-جانبی در عملکردهای اجرایی مثل کنترل توجه و مدیریت حواس پرتی نقش داره.
این یافته به این معنیه که نوروفیدبک به گروه آزمایشی کمک کرده تا سیستم های کنترلی مغزشون رو برای تنظیم کاهشیِ شبکه پرسه زدن ذهن به کار بگیرن. این الگوی عصبی در گروه کنترل مشاهده نشد و اهمیت بهبود مدیتیشن با نوروفیدبک را نشان می دهد.
توانایی سرکوب شبکه حالت پیش فرض اغلب با مدیتیتورهای باسابقه مرتبطه. به نظر می رسه تازه کارهای گروه آزمایشی این مهارت عصبی رو به سرعت از طریق بازخورد هدفمند به دست آوردن.
تاثیر نوروفیدبک بر بهبود مدیتیشن در زندگی روزمره
مزایای این آموزش فراتر از آزمایشگاه بود. در طول هفته تمرین در خونه، گروه آزمایشی سطوح بالاتری از آگاهی ذهنی رو حفظ کردن. در مقابل، گروه کنترل در طول هفته با کاهش آگاهی مواجه شدن. این نشون می ده که بدون راهنمایی خاص ارائه شده توسط نوروفیدبک، شرکت کننده های گروه کنترل برای حفظ کیفیت تمرین مدیتیشن خودشون با مشکل مواجه شدن و چالش هایی در مسیر بهبود مدیتیشن با نوروفیدبک داشتند.
این مطالعه همچنین بهبودهایی رو در بهزیستی عاطفی نشون داد. گروه آزمایشی کاهش قابل توجهی در پریشانی عاطفی گزارش کردن. این معیار شامل رتبه بندی افسردگی، اضطراب و استرس بود.
محققان همبستگی بین تغییرات مغزی و بهبود خلق وخو پیدا کردن. شرکت کننده هایی که قوی ترین ارتباط رو بین شبکه های توجه و حالت پیش فرض نشون دادن، بیشترین کاهش رو در پریشانی تجربه کردن.
گانسان توضیح داد: «آموزش مدیتیشن به افراد با بازخورد زنده از مغز خودشون می تونه بهشون کمک کنه تا در طول زمان به تنهایی موثرتر مدیتیشن کنن، که مزایای اولیه ای برای خودآگاهی و خلق وخو داره. برای اینکه این مزایا اهمیت داشته باشن، بازخورد مغز باید به خوبی هدف گذاری شده و مختص هدف مدیتیشن باشه – بازخورد دقیق تر منجر به نتایج قوی تری می شه. این مسیر به بهبود مدیتیشن با نوروفیدبک کمک می کند.»
یک یافته غیرمنتظره مربوط به کار شمارش نفس بود. این یک تست عینی هست که اغلب برای اندازه گیری ذهن آگاهی استفاده می شه. شرکت کننده ها برای هر نفس یک دکمه و برای هر نفس نهم یک دکمه متفاوت رو فشار می دن.
گروه آزمایشی در واقع بعد از آموزش در این کار ضعیف تر عمل کردن. محققان حدس می زنن دلیلش این باشه که این کار نیاز به تلاش شناختی و شمارش داره. آموزش نوروفیدبک روی «رها کردن» افکار تاکید داشت که ممکنه با نیاز به شمارش فعال تداخل پیدا کرده باشه.
مثل همه تحقیقات، محدودیت هایی هم وجود داره. حجم نمونه نسبتا کوچک بود. در حالی که 40 شرکت کننده برای مطالعات پیچیده تصویربرداری عصبی معمول هست، اما برای نتیجه گیری های رفتاری گسترده کمه. تجهیزات مورد استفاده هم کمیاب و گران هستن. یک اسکنر هفت تسلا ابزاری نیست که بشه به راحتی برای درمان یا آموزش عمومی ازش استفاده کرد.
گانسان گفت: «یک نکته مهم اینه که در حالی که ایده استفاده از بازخورد مغزی برای حمایت از مدیتیشن امیدوارکننده ست، اما بیشتر دستگاه های پوشیدنی و تجاری فعلی هنوز اونقدر قابل اعتماد نیستن که مزایای واضحی داشته باشن. بسیاری از مطالعاتی که چنین دستگاه هایی رو آزمایش می کنن، شواهد کمی فراتر از پلاسیبو پیدا می کنن، چون سیگنال های مغزی مورد استفاده به اندازه کافی دقیق نیستن.»
«در حال حاضر، سیستم های بازخورد مغزی که به طور گسترده در دسترس باشن و به خوبی تایید شده باشن و جزئیات کافی برای هدایت قابل اعتماد آموزش و تمرین مدیتیشن داشته باشن، وجود ندارن. رویکردهای تصویربرداری مغزی بسیار پیشرفته، مثل روشی که در مطالعه ما استفاده شد، نشون می دن که در تئوری چه چیزی ممکنه، اما برای استفاده روزمره عملی نیستن. با پیشرفت تکنولوژی، ممکنه ابزارهای قابل اعتماد و مقیاس پذیری ظهور کنن. اما تا اون زمان، مزایای بهبود مدیتیشن با نوروفیدبک برای اکثر مردم محدود باقی می مونه.»
دوره پیگیری هم کوتاه بود. هنوز مشخص نیست که آیا مزایا بدون تقویت بیشتر، طولانی تر از یک هفته باقی می مونن یا نه.
گانسان به PsyPost گفت: «در حالی که این مطالعه نشانه های امیدوارکننده ای رو نشون می ده که آموزش مدیتیشن با حمایت بازخورد دقیق مغزی می تونه مزایای واقعی داشته باشه، اما برای تایید این نتایج به مطالعات بزرگتر در دوره های طولانی تر نیاز هست. یک نقطه قوت بزرگ مطالعه فعلی، استفاده از یک گروه کنترل کاملا مشابه بود که کمک کرد نشون بدیم مزایا بیشتر از اثر پلاسیبو یا سایر اثرات نامرتبط بوده.»
تحقیقات آینده احتمالا روی این موضوع تمرکز می کنه که آیا این نتایج رو می شه با گروه های بزرگتر تکرار کرد یا نه. دانشمندان ممکنه بررسی کنن که آیا نتایج مشابه رو می شه با استفاده از تکنولوژی ارزان تر مثل سنسورهای EEG به دست آورد. اگر روش های مقیاس پذیر توسعه پیدا کنن، این رویکرد می تونه راه جدیدی برای حمایت از درمان های سلامت روان ارائه بده. این مطالعه ثابت می کنه که تکنولوژی می تونه سرعت یادگیری مدیتیشن و بهبود مدیتیشن با نوروفیدبک را بالا ببره.
گانسان توضیح داد: «چشم انداز بلندمدت من توسعه یک ابزار بازخورد مغزی مقیاس پذیر اما شخصی سازی شده و مبتنی بر علمه که بتونه به طور قابل اعتماد از آموزش مدیتیشن و سلامت روان در سطح جامعه حمایت کنه. با توسعه چنین تکنولوژی و در دسترس قرار دادنش در مدارس، کلینیک ها و خانه ها، هدف اینه که بهزیستی عاطفی روزمره رو ارتقا بدیم، تاب آوری ذهنی رو تقویت کنیم و به کاهش بار بیماری های روانی در دنیای مدرن کمک کنیم.»
این محقق افزود: «در حالی که انواع زیادی از مدیتیشن وجود داره، تکنیک مورد مطالعه در اینجا – مدیتیشن با تمرکز توجه یا مبتنی بر تنفس که اغلب زیر مجموعه ذهن آگاهی قرار می گیره – توسط محققان و کارشناسان مدیتیشن به عنوان یک تمرین پایه شناخته می شه. مهارت های توسعه یافته از طریق این نوع مدیتیشن برای یادگیری و تمرین موثر سایر تکنیک ها ضروری تلقی می شن. در نتیجه، توسعه ابزارهای مبتنی بر مغزِ قابل اعتماد و هدفمند برای حمایت از آموزش در این تمرین، ارزش ویژه ای داره.»
این مطالعه با عنوان «آموزش نوروفیدبک آگاهی را تسهیل کرده و بهزیستی عاطفی مرتبط با تمرین مدیتیشن در دنیای واقعی را بهبود می بخشد: یک مطالعه MRI هفت تسلا ،» توسط سامپراس گانسان، نیکلاس تی. ون دام، سونجیف کی. کامبوج، آکی تسوچی یاگایتو، متیو دی. ساچت، ماسایا میساکی، برادفورد ای. موفات، ولنتینا لورنزتی و اندرو زالسکی نوشته شده است.
تلفیق تکنولوژی های نوین با تمرینات ذهنی سنتی مسیرهای تازه ای را برای ارتقای سلامت روان در جوامع مدرن گشوده است. اگرچه هنوز تا عمومی شدن این ابزارهای دقیق فاصله داریم، اما شواهد علمی بر قدرت بازخورد عصبی در اصلاح الگوهای ذهنی و کاهش پریشانی های عاطفی صحه می گذارند. استمرار در تمرین و بهره گیری از یافته های علمی می تواند تاب آوری ما را در برابر چالش های ذهنی زندگی روزمره به شکل معناداری افزایش دهد.
High-precision neurofeedback accelerates the mental health benefits of meditation
