پژوهش های اخیر نشان می دهند که برچسب زدن به آثار هنری به عنوان ساخته هوش مصنوعی، ارزش و لذت تماشای آن ها را کاهش می دهد؛ پدیده ای که تعصب علیه هنر هوش مصنوعی نامیده می شود و حتی بر پردازش های بصری پایه نیز اثر می گذارد.
تحقیقات جدید نشون می ده که صرفا برچسب زدن به یک اثر هنری به عنوان اثری که توسط هوش مصنوعی ساخته شده، می تونه لذت و ارزشی که مردم براش قائل هستن رو کم کنه. این پدیده به عنوان تعصب علیه هنر هوش مصنوعی شناخته می شود. به نظر می رسه این سوگیری نه تنها روی تفسیر بیننده ها از معنای اثر، بلکه حتی روی نحوه پردازش ویژگی های بصری پایه مثل رنگ و روشنایی هم تاثیر می ذاره. این یافته ها در نشریه روان شناسی زیبایی شناسی، خلاقیت و هنر (Psychology of Aesthetics, Creativity and the Arts) منتشر شده.
هوش مصنوعی به سرعت به یه ابزار رایج برای هنرمندهای تجسمی تبدیل شده و استفاده هوشمند از هوش مصنوعی برای خلاقیت و راهکارهای تقویت آن راهکارهای جدیدی را پیش روی هنرمندان قرار داده است. هنرمندها از تکنولوژی های مختلفی، از مولدهای متن به تصویر گرفته تا بازوهای رباتیک، برای خلق فرم های جدید تصویری استفاده می کنن. با وجود این استقبال گسترده، مخاطب ها وقتی می فهمن که تکنولوژی توی فرآیند خلاقانه نقش داشته، معمولا واکنش منفی نشون می دن.
آلوین دی روی (Alwin de Rooij)، استادیار دانشگاه تیلبورگ و دانشیار دانشگاه علوم کاربردی آوانس، تلاش کرد تا ثبات این واکنش های منفی رو درک کنه. دی روی هدفش این بود که ببینه آیا این سوگیری در سیستم های روان شناختی مختلفی که در تماشای هنر دخیل هستن اتفاق می افته یا نه. این محقق همچنین می خواست بدونه که آیا این واکنش منفی یک پدیده ساختاری دائمیه یا با توجه به شرایط تغییر می کنه.
دی روی به PsyPost گفت: «تصاویر ساخته شده توسط هوش مصنوعی حالا دیگه تقریبا از هنری که بدون هوش مصنوعی خلق شده غیرقابل تشخیص هستن، اما هم بحث های عمومی و هم مطالعات علمی نشون می دن که ممکنه مردم وقتی بفهمن هوش مصنوعی در کار بوده، واکنش متفاوتی نشون بدن. این واکنش ها شبیه به نگرانی های قدیمی درباره تکنولوژی های جدید در هنر هستن، مثلا مثل ورود عکاسی در قرن نوزدهم که الان دیگه خودش یک فرم هنری کاملا تثبیت شده ست. این موضوع باعث شد این سوال پیش بیاد که تعصب علیه هنر هوش مصنوعی در هنرهای تجسمی چقدر ثابته و آیا ممکنه همین الان هم در حال تغییر باشه؟»
درک تعصب علیه هنر هوش مصنوعی
برای بررسی این موضوع، دی روی یک فرا-تحلیل انجام داد. این تکنیک آماری، داده های چندین مطالعه مستقل رو با هم ترکیب می کنه تا روندهای کلی ای رو پیدا کنه که ممکنه در یک آزمایش واحد دیده نشن. این محقق یک جستجوی سیستماتیک برای آزمایش هایی که بین ژانویه 2017 (دی 1395) و سپتامبر 2024 (شهریور 1403) منتشر شده بودن، انجام داد.
این تحلیل شامل مطالعاتی بود که در اون ها شرکت کننده ها آثار هنری تجسمی رو تماشا می کردن و بهشون گفته می شد که این آثار توسط هوش مصنوعی ساخته شدن. این پاسخ ها با پاسخ هایی که برای آثار با برچسب ساخته شده توسط انسان یا بدون برچسب بودن، مقایسه شد. این محقق 191 اندازه اثر متمایز رو از مطالعات انتخاب شده استخراج کرد.
دی روی این اندازه گیری ها رو با استفاده از چارچوبی به نام مدل «سه گانه زیبایی شناسی» (Aesthetic Triad) دسته بندی کرد. این مدل تجربه هنری رو به سه سیستم خاص تقسیم می کنه. اولی سیستم حس حرکتیه که با پردازش های بصری پایه سر و کار داره. دومی سیستم دانش-معناست که شامل تفسیر و زمینه اثر می شه. سومی هم سیستم عاطفه-ارزش گذاریه که احساسات درونی و ترجیحات شخصی رو در بر می گیره.
تاثیر تعصب علیه هنر هوش مصنوعی بر تجربه زیبایی شناختی
این تحقیق نشان داد که تعصب علیه هنر هوش مصنوعی به طور کلی تجربه زیبایی شناسی را تضعیف می کند. یک تاثیر منفی کوچک اما معنادار در سیستم حس حرکتی مشاهده شد. این سیستم شامل پردازش اولیه ویژگی های بصری مثل رنگ، شکل و روابط فضاییه. وقتی بیننده ها فکر می کردن یک تصویر توسط هوش مصنوعی تولید شده، تمایل داشتن این کیفیت های پایه رو با دید منفی تری ببینن.
یک تاثیر منفی متوسط در سیستم دانش-معنا ظاهر شد. این جنبه از تجربه زیبایی شناسی به نحوه تفسیر نیت یک اثر هنری توسط مردم مربوط می شه. همچنین شامل قضاوت هایی درباره مهارت مورد نیاز برای ساخت اون قطعه است. شرکت کننده ها به طور مداوم عمق و خلاقیت کمتری رو به آثاری که برچسب هوش مصنوعی داشتن نسبت می دادن.
محقق همچنین یک تاثیر منفی کوچک در سیستم عاطفه-ارزش گذاری پیدا کرد. این سیستم بر احساسات درونی مثل زیبایی، حیرت و دوست داشتن حاکم هست. تماشاگرها وقتی فکر می کردن هوش مصنوعی مسئول اون اثر بوده، ارتباط عاطفی کمتری رو گزارش می دادن. اون ها همچنین این آثار رو در مقایسه با آثار مشابهی که برچسب ساخته شده توسط انسان داشتن، کم زیباتر ارزیابی کردن. این یافته ها عمق تعصب علیه هنر هوش مصنوعی را نشان می دهد.
دی روی توضیح داد: «نکته اصلی اینه که دونستن اینکه هوش مصنوعی در ساخت یک اثر هنری نقش داشته، می تونه نحوه تجربه ما از اون رو تغییر بده، حتی وقتی خود اثر کاملا یکسانه. مردم تمایل دارن وقتی روی اثری برچسب هوش مصنوعی می خوره، معنا و ارزش کمتری براش قائل بشن؛ نه به خاطر اینکه بدتر به نظر می رسه، بلکه به این دلیل که طور دیگه ای تفسیر می شه. در برخی موارد، این سوگیری حتی روی قضاوت های بصری پایه هم تاثیر می ذاره، مثل اینکه یک تصویر چقدر رنگارنگ یا زنده به نظر می رسسه. این نشون می ده که تعصب علیه هنر هوش مصنوعی فقط یه نظر انتزاعی درباره تکنولوژی نیست، بلکه می تونه خودِ تجربه زیبایی شناسی رو عمیقا شکل بده.»
اما این پاسخ های منفی در همه افراد یکسان نبود. محقق سن رو به عنوان یک عامل مهم در شدت این سوگیری شناسایی کرد. شرکت کننده های مسن تر واکنش منفی قوی تری نسبت به هنر هوش مصنوعی نشون دادن. مخاطب های جوون تر تاثیرات منفی خیلی کمتری رو بروز دادن.
این تفاوت نشون دهنده یک تغییر نسلی احتمالی در نحوه درک تکنولوژی در هنره. بیننده های جوون تر ممکنه کمتر از ادغام الگوریتم ها در فرآیند خلاقیت اذیت بشن. سبک اثر هنری هم روی واکنش های بیننده ها تاثیر داشت.
هنر بازنمودی که اشیای قابل تشخیص رو به تصویر می کشه، در مقایسه با هنر انتزاعی، سوگیری منفی نسبت به معنا رو کاهش داد. با این حال، هنر بازنمودی سوگیری نسبت به پیوند عاطفی رو بدتر کرد. محیط مطالعه هم اهمیت داشت. آزمایش هایی که به صورت آنلاین انجام شده بودن، شواهد قوی تری از سوگیری رو نسبت به آزمایش های انجام شده در آزمایشگاه ها یا گالری های واقعی نشون دادن.
دی روی گفت: «یک یافته جالب دیگه این بود که این سوگیری چقدر ناپایداره. به جای اینکه یک واکنش ثابت باشه، بر اساس مخاطب و شرایط تغییر می کنه. همون طور که قبلا اشاره شد، سوگیری در بین جمعیت مسن تر قوی تره، اما نتایج نشون می ده که سبک آثار هنری و نحوه و مکان ارائه اون ها هم تاثیرگذاره. در برخی شرایط، این سوگیری خیلی ضعیف می شه یا تقریبا از بین می ره. این موضوع بیشتر از این ایده حمایت می کنه که درست مثل واکنش های قدیمی به تکنولوژی های جدید در هنر، تعصب علیه هنر هوش مصنوعی هم ممکنه گذرا باشه و نه دائمی.»
یک محدودیت کلیدی مربوط به نحوه معرفی هوش مصنوعی در آزمایش های قبلیه. خیلی از مطالعات، این تکنولوژی رو به عنوان یک عامل مستقل معرفی کردن که خودش هنر رو خلق می کنه. این توصیف اغلب با شیوه واقعی فعالیت های هنری در تضاد هست.
دی روی خاطرنشان کرد: «اهمیت عملی این یافته ها باید به دقت بررسی بشه. خیلی از مطالعاتی که در این فرا-تحلیل وارد شدن، هوش مصنوعی رو طوری جلوه دادن که انگار خودش یک هنرمند مستقله، که این موضوع بازتاب دهنده واقعیتِ فعالیت هنری نیست؛ جایی که هوش مصنوعی معمولا به عنوان یک ابزار پاسخگو استفاده می شه. تصورِ هوش مصنوعی به عنوان هنرمند تخیلات دیستوپیایی درباره جایگزینی هنرمندان انسانی توسط هوش مصنوعی یا تهدید انسانیت در هنر رو بیدار می کنه. در نتیجه، ممکنه برخی مطالعات واکنش های منفی قوی تری نسبت به هوش مصنوعی ایجاد کرده باشن که لزوما مابه ازای واقعی ندارن.»
تحقیقات آینده باید نقش دخالت نامرئی انسان در هنر هوش مصنوعی رو بررسی کنن. دی روی قصد داره مطالعات تکمیلی انجام بده.
دی روی گفت: «قدم بعدی، مطالعه سوگیری علیه هوش مصنوعی در هنر در محیط های واقعی تر مثل گالری ها یا موزه هاست، و به شکلی که بهتر نشون بده هنرمندها واقعا چطور از هوش مصنوعی در فعالیت خلاقانه شون استفاده می کنن. این واکنشی به این یافته است که سوگیری علیه هوش مصنوعی در مطالعات آنلاین خیلی قوی تر به نظر می رسید، که لازم هست این سوگیری در محیط های واقعی تایید بشه. این تحقیق پیشنهادی اخیرا از شورای تحقیقات هلند بودجه دریافت کرده و اولین نتایج اون در اواخر سال 2026 (اواخر 1405) پیش بینی می شه. ما برای ادامه این کار خیلی هیجان زده هستیم!»
این مطالعه با عنوان «تعصب علیه هنر هوش مصنوعی: یک فرا-تحلیل،» توسط آلوین دی روی نوشته شده است.
در مجموع، به نظر می رسد چالش های فعلی در پذیرش آثار تولید شده توسط ماشین، بخشی از یک مسیر تکاملی در تاریخ هنر باشد. با تغییر نسل ها و آشنایی بیشتر جامعه با توانمندی های تکنولوژی، احتمالا مرزهای بین خلاقیت انسانی و الگوریتم ها کمرنگ تر خواهد شد و قضاوت های زیبایی شناختی به سمت درک عمیق تری از همکاری انسان و ابزار حرکت خواهد کرد.
Bias against AI art is so deep it changes how viewers perceive color and brightness
