این پژوهش به بررسی چگونگی تاثیر رسانه های دیجیتال بر دایره لغات نوزادان پرداخته و نشان می دهد که کیفیت و مدت زمان استفاده از صفحه نمایش و یادگیری کلمات کودکان چگونه می تواند باعث تغییر در نوع واژگانی که آن ها یاد می گیرند شود.
تاثیر صفحه نمایش بر یادگیری و واژگان کودکان نوپا
تحقیق جدیدی که در مجله علم رشد (Developmental Science) منتشر شده، شواهدی رو نشون می ده که مقدار زمانی که بچه های نوپا صرف تماشای ویدیو می کنن با انواع خاصی از کلماتی که یاد می گیرن در ارتباطه، و این موضوع با تعداد کل کلماتی که بلدند فرق داره. این مطالعه بر اهمیت صفحه نمایش و یادگیری کلمات کودکان و چگونگی تاثیر آن بر دایره لغات آن ها تاکید می کند. یافته ها نشان می دهند که سطوح بالاتر مصرف رسانه های دیجیتال با دایره لغاتی در پیونده که شامل نسبت کمتری از کلمات مربوط به اعضای بدن و نسبت بیشتری از کلمات مربوط به افراد و مبلمانه.
وارد شدن گسترده رسانه های دیجیتال به زندگی خانوادگی باعث شده سوالاتی درباره تاثیرش روی رشد اولیه بچه ها پیش بیاد. تخمین های فعلی نشون می ده که خیلی از بچه های زیر دو سال، تقریبا روزی 2 ساعت رو صرف تعامل با صفحه های نمایش می کنن که عمدتا تماشای ویدیو یا تلویزیونه.
رابطه بین زمان تماشای صفحه نمایش و یادگیری کلمات کودکان
تحقیقات قبلی اغلب روی رابطه بین زمان تماشای صفحه نمایش و اندازه کلی دایره لغات کودک تمرکز داشتن. این مطالعات قدیمی تر معمولا به این نتیجه رسیده بودن که مواجهه زیاد با برنامه های با کیفیت پایین، با تعداد کل کلمات کمتری که کودک به زبون می آره در ارتباطه.
با این حال، یادگیری زبان یه فرآیند چندبعدیه. بچه ها همه کلمات رو به یک شکل یاد نمی گیرن. یادگیری بعضی از انواع کلمات به شدت به ورودی های محیطی خاصی بستگی داره.
تاثیر صفحه نمایش بر یادگیری کلمات کودکان؛ دیدگاه محققان
سارا سی. کوکر، استادیار روانشناسی در دانشگاه متدیست جنوبی و نویسنده این مطالعه، می گه: «شکی نیست که استفاده از رسانه های دیجیتال توسط کودکان خردسال در چند سال گذشته رو به افزایش بوده و شواهد فزاینده ای نشون می ده که این موضوع روی یادگیری زبان اون ها، به خصوص در چند سال اول زندگی، تاثیر می ذاره.»
سارا سی. کوکر، استادیار روانشناسی در دانشگاه متدیست جنوبی.
در این بخش، تصویری از پژوهشگران و محیط های آموزشی مرتبط با رشد زبانی کودکان آورده شده است که به بررسی دقیق تر تعاملات آن ها می پردازد.
این تصویر نشان دهنده اهمیت محیط های فیزیکی و دیجیتالی در شکل گیری دایره لغات اولیه نوزادان و کودکان نوپا است.
«مثلا می دونیم بچه هایی که خیلی تلویزیون یا ویدیوهای با کیفیت پایین می بینن، معمولا دایره لغات کوچک تر و مهارت های زبانی کم توسعه یافته تری دارن (این نتیجه کار آزمایشگاه خودمه و همین طور خیلی های دیگه مثل براش و همکاران، 1404؛ مادیگان و همکاران، 1403). با این حال، این رو هم می دونیم که بعضی از انواع رسانه ها اثرات منفی ندارن و در واقع اگه رسانه باکیفیت، از نظر اجتماعی تعاملی و آموزشی باشه، می تونه برای زبان مفید هم باشه (تحقیقات ساندکویست و همین طور جینگ و همکاران، 1403).»
کوکر در ادامه گفت: «علاوه بر این، می دونیم که رشد زبانی بچه ها و به خصوص یادگیری کلمات برای اون ها یه موضوع صفر و یکی نیست، بلکه بچه ها انواع مختلف کلمات رو در زمان های مختلف و به روش های مختلف یاد می گیرن؛ مثلا یادگیری کلمات مربوط به اعضای بدن وقتی که بتونید موقع نام بردن اون عضو رو لمس کنید راحت تره، و اسم افراد (مامان، بابا) زودتر از اکثر اسم های دیگه یاد گرفته می شه.»
«وقتی این ها رو کنار هم می ذاریم، یعنی نباید به تاثیر رسانه های دیجیتال روی زبان فقط به چشم یه موضوع صفر و یکی یا کلا خوب یا کلا بد نگاه کنیم، بلکه باید نگاه دقیق تری داشته باشیم. بنابراین ما دقیقا همین کار رو انجام دادیم و به انواع کلماتی که بچه ها یاد می گیرن و ارتباط اون با زمانی که با رسانه های دیجیتال می گذرونن نگاه کردیم.» این تحقیق عمیق به درک بهتر صفحه نمایش و یادگیری کلمات کودکان کمک می کند.
روش شناسی تحقیق؛ بررسی صفحه نمایش و یادگیری کلمات کودکان
محققا برای مطالعه شون، 388 مراقبِ بچه های 17 تا 30 ماهه رو جذب کردن. این بازه سنی دوره ای از گسترش سریع زبانه که اغلب بهش «جهش واژگان» می گن که در واقع زمان طلایی آموزش زبان اوتیسم و یادگیری کلمات در کودکان نوپا محسوب می شود. شرکت کننده ها از طریق پلتفرم های تحقیقاتی آنلاین و مراجعه حضوری به آزمایشگاه دانشگاه جذب شدن. محققا این گروه ها رو برای تجزیه و تحلیل در یک مجموعه داده واحد ترکیب کردن.
مراقب ها یه بررسی جامع به نام «پرسشنامه ارزیابی رسانه» رو پر کردن. در این ابزار از والدین خواسته شده بود تعداد دقیقه هایی رو که فرزندشون صرف استفاده از انواع فناوری ها مثل تلویزیون، تبلت و چت تصویری می کنه، گزارش بدن.
محققا داده ها رو هم برای روزهای عادی هفته و هم برای آخر هفته ها جمع آوری کردن. اونا از این گزارش ها برای محاسبه میانگین وزنی روزانه زمان تماشای صفحه نمایش برای هر کودک استفاده کردن. داده ها نشون داد که تماشای ویدیو و تلویزیون رایج ترین فعالیت رسانه ای بوده. به طور متوسط، بچه های این نمونه حدود 110 دقیقه در روز ویدیو تماشا می کردن. این مدت زمان قابل توجه، تاثیر مستقیمی بر صفحه نمایش و یادگیری کلمات کودکان دارد.
برای اندازه گیری رشد زبانی، مراقب ها «فهرست رشد ارتباطی مک آرتور-بیتس» رو پر کردن. این یه چک لیست استاندارده که شامل صدها کلمه ایه که معمولا توسط کودکان خردسال یاد گرفته می شه. والدین کلماتی رو که فرزندشون می تونست بگه علامت زدن.
این ابزار به محققا اجازه داد اندازه کل دایره لغات اسم های هر کودک رو حساب کنن. همچنین به اون ها این امکان رو داد که واژگان رو به دسته های معنایی خاص تقسیم کنن. این دسته ها شامل حیوانات، وسایل نقلیه، اسباب بازی ها، خوراکی ها و نوشیدنی ها، لباس، اعضای بدن، وسایل کوچک خانه، مبلمان و اتاق ها، اشیای بیرون، مکان های دیدنی و افراد بود.
محققا داده های مربوط به واژگان رو از یه زاویه دیگه هم بررسی کردن. اونا اسم ها رو بر اساس ویژگی هایی که دسته بندی شون رو تعریف می کنه، طبقه بندی کردن. به طور خاص، اونا به اسم های «شکل محور» و اسم های «جنس محور» نگاه کردن.
اسم های شکل محور معمولا به اشیای جامدی اشاره دارن که با فرم فیزیکی شون تعریف می شن، مثل «توپ» یا «فنجون». اسم های جنس محور اغلب به مواد غیرجامد یا مواردی اشاره دارن که با اون چیزی که ازش ساخته شدن تعریف می شن، مثل «پوره سیب» یا «گچ». این تفاوت در روانشناسی رشد مهمه چون تصور می شه دست زدن فیزیکی به اشیا به بچه ها کمک می کنه این مفاهیم رو یاد بگیرن.
محققا فهمیدن بچه هایی که میزان تماشای ویدیوی بالاتری داشتن، نسبت کمتری از کلمات مربوط به اعضای بدن رو تولید می کردن. در دایره لغات یه نوپای معمولی، کلماتی مثل «بینی»، «پا» یا «گوش» اغلب جزو اولین کلماتی هستن که یاد گرفته می شن. با این حال، با افزایش زمان تماشای صفحه نمایش، غلظت این کلمات در مجموعه لغات کودک نسبت به سایر انواع کلمات کاهش پیدا کرده بود. این یافته نشان می دهد که زمان بالای صفحه نمایش و یادگیری کلمات کودکان می تواند بر انواع خاصی از واژگان تاثیر بگذارد.
در مقابل، محققا رابطه مثبتی بین زمان تماشای ویدیو و کلمات مربوط به افراد پیدا کردن. این دسته شامل نام های خاص، عناوینی مثل «معلم» یا «مامان بزرگ» و اصطلاحات کلی مثل «نی نی» می شه. بچه هایی که ویدیوهای بیشتری می دیدن، تمایل داشتن ترکیب واژگانی داشته باشن که بیشتر به سمت این برچسب های اجتماعی وزن داشت.
رابطه مثبت مشابهی برای دسته مبلمان و اتاق ها هم پیدا شد. کاربران پرمصرف رسانه، نسبت به همسالان خودشون که استفاده کمتری از رسانه داشتن، بیشتر کلماتی مثل «مبل»، «تلویزیون» یا «آشپزخونه» رو به زبون می آوردن.
کوکر به سای پست گفت: «در حالی که انتظار داشتیم بچه هایی که زیاد از رسانه استفاده می کنن، کلمات مربوط به اعضای بدن کمتری در دایره لغاتشون داشته باشن، اما تعجب کردیم وقتی دیدیم این بچه ها کلمات مربوط به افراد و مبلمان رو نسبتا بیشتر بلد بودن. ما حدس می زنیم این موضوع ممکنه به محتوای رسانه ای مربوط باشه که اون اصطلاحات رو برجسته می کنه، یا شاید بستر فیزیکی که بچه ها در اون از رسانه استفاده می کنن (مثلا موقع نشستن روی مبل یا موقعی که با مامان هستن)، اما ابزارها برای ثبت این اطلاعات در حال حاضر محدود هستن.»
محققا هیچ رابطه معنی داری بین تماشای ویدیو و بقیه دسته های معنایی اندازه گیری شده، مثل حیوانات، اسباب بازی ها یا غذاها پیدا نکردن. علاوه بر این، محققا هیچ شواهدی پیدا نکردن که نشون بده مواجهه با ویدیو تعادل بین اسم های شکل محور و جنس محور رو تغییر داده باشه. نسبت کلمات مربوط به اشیای جامد در مقابل مواد غیرجامد، صرف نظر از عادت های تماشای صفحه نمایش، ثابت مونده بود.
این تحقیق تاکید می کنه که تاثیر رسانه های دیجیتال به طور یکنواخت منفی یا مثبت نیست. یافته ها نشون می دن که زمان تماشای صفحه نمایش، چشم انداز یادگیری اولیه رو به روش های خاصی تغییر می ده. نتیجه گیری ها بر اهمیت درک دقیق تر صفحه نمایش و یادگیری کلمات کودکان تاکید دارند.
کوکر گفت: «بیشتر مراقب ها این نصیحت رو شنیدن که باید از تماشای صفحه نمایش برای بچه های کوچیک شون دوری کنن. با این حال، واقعیت اینه که انجام دادن این کار به صورت 100 درصد در دنیای تکنولوژی محور امروز خیلی سخته. چیزی که این مطالعه نشون می ده اینه که مقدار زیاد ویدیوها یا تلویزیون با کیفیت پایین با اندازه کلی دایره لغات کمتر در بچه های 2 ساله در ارتباطه، اما این ویدیوها یا تلویزیون ممکنه روی همه انواع کلمات تاثیر یکسانی نذاره.»
«مثلا بچه هایی که زمان تماشای ویدیو یا تلویزیون بیشتری دارن، نام های کمتری برای اعضای بدن بلدن، اما به نظر می رسه اکثر اسم های دیگه رو در سطوح نسبتا مساوی یاد می گیرن؛ احتمالا به این دلیل که بعضی از ویدیوها یا برنامه های تلویزیونی کارشون رو در آموزش بعضی از مبانی به بچه ها خوب انجام می دن.»
کوکر توضیح داد: «پس سعی کنید زمان تماشای صفحه نمایش بچه ها رو محدود کنید، اما بابت اینکه کلا ازش دوری نکردید، غصه نخورید. در عوض، محتوا و شرایطی رو که در اون از رسانه استفاده می شه و دلیلش رو در نظر بگیرید؛ استفاده آموزشی و باکیفیت، یا مواردی که اجتماعی هستن (مثل فیس تایم، زوم)، تا زمانی که بچه ها هنوز بازی های تعاملی غنی خارج از صفحه نمایش دارن، ممکنه مضر نباشن.»
مثل تمام تحقیقات، اینجا هم محدودیت هایی وجود داره که باید در نظر گرفت. داده ها بر اساس گزارش های مراقب ها بود که می تونه باعث خطای حافظه یا سوگیری بشه.
این مطالعه همچنین مقطعی بود، به این معنی که تصویری از زندگی بچه ها رو در یک لحظه ثبت کرده، نه اینکه اون ها رو در طول زمان دنبال کنه. نمی شه فقط بر اساس این داده ها رابطه علت و معلولی رو تعیین کرد. مثلا مشخص نیست که آیا تماشای ویدیو باعث تغییر در دایره لغات می شه یا خانواده هایی با سبک های ارتباطی متفاوت، بیشتر به رسانه ها تکیه می کنن.
کوکر خاطرنشان کرد: «ما در حال حاضر داریم روی تاثیرات طولانی مدت رسانه های دیجیتال روی زبان بچه ها در طول زمان و همچنین تفاوت های فردی بین بچه ها، مثل در نظر گرفتن شخصیت و خلق وخو، مطالعه می کنیم.»
علاوه بر این، مطالعه عمدتا روی مدت زمان تماشای صفحه نمایش تمرکز داشت. این تحقیق محتوای خاص ویدیوهایی رو که بچه ها تماشا می کردن یا ماهیت تعاملاتی رو که والدین با فرزندانشون در حین تماشا داشتن، به طور کامل ثبت نکرد. محققا اشاره کردن که محتوای آموزشی و تماشای مشترک با والدین می تونه اثرات منفی احتمالی رو کاهش بده.
کوکر گفت: «همه رسانه ها بد نیستن! تاثیر رسانه روی بچه ها ظریفه و با بقیه تجربه هاشون در تماسه. من همیشه دوست دارم به والدین بگم که اگه فرزندتون چند دقیقه یه برنامه آموزشی تماشا می کنه تا شما بتونید چند دقیقه آرامش داشته باشید، این ممکنه به شما کمک کنه که بعدا والد بهتری باشید که این موضوع بیشتر از اون چند دقیقه زمان رسانه رو جبران می کنه.»
«بچه هایی که تجربه های اجتماعی غنی دارن، اغلب هنوز هم به شکل خیلی قوی در حال رشد هستن، حتی اگه گهگاهی زمان باکیفیتی رو پای صفحه نمایش بگذرونن. فقط در نظر گرفتن محتوا و زمینه رسانه کلید اصلیه!»
این مطالعه ارزشمند با عنوان «ویدیوها و دایره لغات – چگونه استفاده از رسانه های دیجیتال بر انواع کلماتی که کودکان می شناسند تاثیر می گذارد»، بینش های جدیدی درباره صفحه نمایش و یادگیری کلمات کودکان ارائه داده است. این تحقیق توسط سارا سی. کوکر، ریچل اف. بار و لین کی. پری نوشته شده است.
در نهایت، آگاهی از نحوه تعامل کودکان با دنیای دیجیتال و تعادل آن با فعالیت های فیزیکی و اجتماعی می تواند مسیر رشد زبانی آن ها را بهبود ببخشد. والدین با انتخاب محتوای مناسب و همراهی با فرزندان، می توانند از فرصت های یادگیری موجود در رسانه ها به نفع توسعه واژگانی کودک خود استفاده کنند.
High rates of screen time linked to specific differences in toddler vocabulary
