سرایت ترس از ربات: کشف انتقال عاطفی از ماشین ها به انسان
تحقیقات جدید نشون می ده که انسان ها می تونن سرایت ترس از ربات رو به صورت فیزیکی و فقط از طریق حس لامسه تجربه کنن. این مطالعه نشون می ده که بغل کردن رباتی که تنفس تند و ترسناک رو شبیه سازی می کنه، باعث بالا رفتن ضربان قلب فرد می شه؛ این موضوع ثابت می کنه که احساسات می تونن از طریق نشانه های لمسی منتقل بشن. این یافته ها در مجله علمی Emotion منتشر شده است.
مردم معمولا وقتی می ترسن، تمایل دارن بقیه رو لمس کنن یا بغل کنن. مثلا یه بچه که وحشت زده شده ممکنه به پدر یا مادرش بچسبه، یا دوست ها موقع تماشای یه فیلم ترسناک بازوی همدیگه رو بگیرن. معمولا این تماس فیزیکی باعث کاهش ناراحتی و کنترل احساسات منفی می شه که ریشه در غرایز تکاملی ما دارد و با نقش تمایل به محافظت در جذب افراد و ایجاد حس امنیت در روابط انسانی مرتبط است. اما خودِ افرادی که لمس می شن هم اغلب دارن احساسات شدیدی رو تجربه می کنن.
روانشناس ها ثابت کردن که احساسات می تونن از فردی به فرد دیگه منتقل بشن. به این فرآیند «سرایت عاطفی» می گن. این موضوع معمولا از طریق نشانه های بصری مثل دیدن حالت های صورت یا زبان بدن مطالعه می شه. اما اطلاعات کمتری در مورد این داریم که وقتی نشانه های بصری وجود ندارن یا نادیده گرفته می شن، حس لامسه چطور به این انتقال کمک می کنه.
مکانیسم انتقال احساسات و سرایت ترس از ربات
وقتی آدما و حیوونا می ترسن، معمولا سرعت نفس کشیدنشون بیشتر و عمیق تر می شه. این تغییر فیزیولوژیکی باعث تغییر در حرکت قفسه سینه می شه. چون الگوهای تنفسی از طریق لمس قابل درک هستن، ممکنه به عنوان یک کانال مجزا برای انتقال وضعیت های عاطفی عمل کنن.
این نشونگر فیزیولوژیکی فقط مخصوص انسان ها نیست. خیلی از حیوونا هم وقتی می ترسن، تنفس شون تغییر می کنه. گربه ها و سگ ها معمولا برای حمایت عاطفی استفاده می شن و اون ها هم در حالت های هیجانی بالا، تغییرات تنفسی نشون می دن. این نشون می دهد که الگوهای تنفسی می تونن یک مکانیسم کلی برای انتقال احساسات بین گونه های مختلف باشن.
«بخش بزرگی از تحقیقات نشون می ده که تماس فیزیکی بقیه می تونه ترس و استرس رو کم کنه، مثل وقتی که آدما موقع تماشای یه فیلم ترسناک دست عزیزشون رو می گیرن، یا وقتی یه بچه موقع ترس به والدینش می چسبه. با این حال، ما علاقه مند بودیم بدونیم که آیا لمس همیشه این اثر آرام بخش رو داره یا نه،» این رو نویسنده مطالعه زکری ویت کوور، استادیار روانشناسی در دانشگاه آمستردام می گه.
«به طور خاص، ما این سوال رو پرسیدیم که چه اتفاقی می افته وقتی موجودی که لمسش می کنید، خودش در حال ابراز ترس باشه. برای بررسی این موضوع، ما ربات های پولیشی با قفسه سینه های موتوری ساختیم که برای شبیه سازی تنفس، باز و بسته می شدن و ضربان قلب شرکت کننده ها رو موقعی که این ربات رو بغل کرده بودن، بررسی کردیم. طبق فرضیات ما، در وضعیتی که ربات تنفس تند داشت، ضربان قلب شرکت کننده ها به طور قابل توجهی بالا رفت.»
جزئیات آزمایش: نحوه بررسی سرایت ترس از ربات
محقق ها 103 دانشجوی مقطع کارشناسی رو از دانشگاه بریتیش کلمبیا برای این آزمایش انتخاب کردن. بیشتر شرکت کننده ها زن بودن و میانگین سنی شون حدود 20 سال بود. تیم تحقیق یه ربات نرمِ مخصوص برای این مطالعه ساخت. استفاده از ربات بهشون اجازه داد تا حرکات تنفسی رو از بقیه نشانه های اجتماعی مثل عرق کردن یا تنش عضلانی جدا کنن.
ربات تقریبا به اندازه یه گربه کوچیک بود و با خز پولیشی پوشونده شده بود. این طراحی باعث می شد تعامل لمسی راحتی، شبیه به بغل کردن یه حیوان خانگی، ایجاد بشه. محقق ها از ظاهر انسان نما دوری کردن تا از اون حس ناخوشایندی که معمولا مدل های کپی برداری شده از انسان ایجاد می کنن، جلوگیری کنن.
داخل ربات، یه قفسه سینه پلاستیکی موتوری به محقق ها اجازه می داد تا باز و بسته شدن بدنش رو کنترل کنن. ساختار داخلی از قطعات جناغی شکل برای ایجاد حسِ ستون فقرات استفاده می کرد. یه موتور که با نخ ماهیگیری به این دنده ها وصل شده بود، حس فیزیکی نفس کشیدن رو شبیه سازی می کرد. این شبیه سازی دقیق به محققان کمک کرد تا پدیده سرایت ترس از ربات را با دقت بیشتری بررسی کنند.
شرکت کننده ها روی صندلی نشستن و بهشون گفته شد که ربات رو با هر دو دست به سینه شون بچسبونن. اون ها به یه دستگاه تشخیص ضربان قلب که به انگشتشون وصل شده بود، متصل بودن. در حالی که ربات رو نگه داشته بودن، هدفون گذاشتن و مجموعه ای از ویدیوها رو روی صفحه کامپیوتر تماشا کردن.
جلسه تماشا با یه ویدیوی خنثی و خسته کننده از حرکت یه حلزون روی یه تخته شروع شد تا وضعیت پایه مشخص بشه. بعد از اون، یه صحنه ترسناک از فیلم درخشش (The Shining) پخش شد. محقق ها ضربان قلب شرکت کننده ها رو به طور مداوم در طول پخش ویدیوها اندازه گرفتن.
شرکت کننده ها به صورت تصادفی در یکی از سه وضعیت آزمایشی مربوط به رفتار ربات قرار گرفتن. در وضعیت «بدون تنفس»، ربات در تمام طول آزمایش ثابت موند. این وضعیت به عنوان گروه کنترل غیرفعال در نظر گرفته شد.
در وضعیت «تنفس پایدار»، ربات تنفس آروم و در حال استراحتِ انسانی رو با حدود 14 بار در دقیقه شبیه سازی کرد. این حرکت در تمام طول جلسه ثابت موند. این به عنوان یک کنترل فعال بود تا مطمئن بشن که صرفِ حرکت باعث برانگیختگی نمی شه.
در وضعیت «تنفس تند»، ربات اول آروم نفس می کشید اما موقع پخش ویدیوی ترسناک، سرعتش به شدت زیاد شد. سرعت تنفس به 30 بار در دقیقه رسید تا حالت تندنفسی ناشی از ترس رو شبیه سازی کنه. این طراحی به محقق ها اجازه داد تا مقایسه کنن که چطور سیگنال های لمسی مختلف روی واکنش های فیزیولوژیکی شرکت کننده ها تاثیر می ذاره و سرایت ترس از ربات را بررسی کنند.
نتایج و پیامدهای سرایت ترس از ربات
محقق ها متوجه شدن که رفتار ربات روی برداشت شرکت کننده ها از موقعیت تاثیر گذاشته. کسایی که رباتی با تنفس تند رو بغل کرده بودن، حس می کردن ربات نسبت به گروه های دیگه ترسیده تره. این تایید می کنه که نشانه های لمسی با موفقیت وضعیت عاطفی رو منتقل کردن.
داده های فیزیولوژیکی نشون داد که شرکت کننده های گروه تنفس تند، موقع تماشای ویدیوی ترسناک، افزایش قابل توجهی رو در ضربان قلب خودشون تجربه کردن. حس فیزیکیِ تنفس تند ربات، به نظر می رسید پاسخ بدن اون ها رو به محرک های ترسناک تقویت کرده.
در مقابل، شرکت کننده هایی که ربات با تنفس پایدار و آروم رو نگه داشته بودن، افزایش زیادی در ضربان قلبشون موقع صحنه ترسناک نداشتن. ریتم یکنواخت ربات به نظر می رسید مثل یه ضربه گیر در برابر استرس فیزیولوژیکی ویدیو عمل کرده. این ایده رو تایید می کنه که اگه موجودی که لمس می شه آروم باشه، تماس می تونه به کنترل احساسات کمک کنه.
کسایی که ربات بدون تنفس رو داشتن، افزایش کمی در ضربان قلب نشون دادن. این افزایش بین دو گروه دیگه قرار داشت و از نظر آماری کمتر از واکنش گروه تنفس تند بود.
محقق ها زمان بندی این تغییرات ضربان قلب رو تحلیل کردن. داده ها نشون داد که افزایش ضربان قلب در گروه تنفس تند، دقیقا با لحظاتی که ربات تند نفس می کشید، هماهنگ بود. این هماهنگی نشون دهنده ارتباط مستقیم بین درک لمسی تنفس و برانگیختگی فیزیولوژیکی ناظر هست و مهر تاییدی بر پدیده سرایت ترس از ربات می زند.
ویت کوور به PsyPost گفت: «نتایج ما نشون می ده که انسان ها می تونن ترس رو به صورت فیزیولوژیکی از طریق لمس “بگیرن” – حتی از یه ربات. این پدیده را می توانیم نوعی سرایت ترس از ربات بنامیم. لمس رباتی که تنفس تند و ترسناک رو شبیه سازی می کرد، ضربان قلب شرکت کننده ها رو موقع فیلم ترسناک بالا برد، در حالی که لمس رباتی با تنفس آروم و پایدار، ضربان قلب رو کم کرد. این نشون می ده که پاسخ های عاطفی ما فقط به خودِ لمس حساس نیستن، بلکه به پیام های عاطفی که از طریق اون لمس منتقل می شه هم واکنش نشون می دن.»
«اثرات متوسط اما قابل اطمینان بودن, که برای پاسخ های روان شناختی-فیزیولوژیکی در محیط های آزمایشگاهی کنترل شده طبیعیه. مهم تر از همه، این یافته ها یک اصل رو ثابت می کنن: حتی نشانه های حداقلی و انتزاعی مثل تنفس شبیه سازی شده هم می تونن به طور معناداری تجربه عاطفی رو شکل بدن.»
شرکت کننده ها بعد از تموم شدن آزمایش، پرسشنامه هایی رو هم درباره وضعیت عاطفی خودشون پر کردن. اما این گزارش های شخصی تفاوت زیادی رو در ترس ذهنی بین گروه ها نشون نداد. این اختلاف ممکنه به این دلیل باشه که پرسشنامه ها چند دقیقه بعد از تموم شدن تعامل پر شده بودن.
تا زمانی که شرکت کننده ها فرم ها رو پر کردن، ضربان قلبشون تا حد زیادی به حالت عادی برگشته بود. با این حال، شرکت کننده های گروه تنفس تند، نسبت به گروه های دیگه، سطح پایین تری از حس مثبت رو گزارش کردن. این نشون دهنده تاثیر منفی موندگار روی خلق وخوی اون هاست.
محدودیت ها و آینده پژوهش در زمینه سرایت ترس از ربات
مثل هر تحقیق دیگه ای، محدودیت هایی هم وجود داره. نمونه فقط شامل دانشجویان مقطع کارشناسی بود. این گروه ممکنه نماینده کل جامعه نباشن. افراد مسن یا بچه های کوچیک ممکنه واکنش متفاوتی به نشانه های لمسی یه ربات نشون بدن.
مطالعه روی ضربان قلب به عنوان معیار اصلی برانگیختگی فیزیولوژیکی تکیه کرده بود. با اینکه ضربان قلب نشون دهنده قویِ ترسه، اما تصویر کاملی از سیستم عصبی خودمختار ارائه نمی ده. تحقیقات آینده می تونه شامل اندازه گیری سرعت تنفس خود شرکت کننده ها هم باشه تا ببینیم آیا اون ها ناخودآگاه با ریتم ربات هماهنگ شدن یا نه.
رباتی که در مطالعه استفاده شد، مشخصا مصنوعی و حیوان مانند بود نه انسان مانند. هنوز معلوم نیست که آیا همین اثرات با رباتی که شبیه انسان طراحی شده هم اتفاق می افته یا نه. همچنین فضای تعامل کاملا در یک محیط آزمایشگاهی کنترل شده بود.
ویت کوور خاطرنشان کرد: «یه نکته کلیدی اینه که ربات شبیه انسان نبود؛ یه شیء پولیشی ساده با یه قفسه سینه متحرک بود. این نشون می ده که سرایت عاطفی از طریق لمس نیازی به ظاهر انسان نما نداره، اما این رو هم می رسونه که باید در تعمیم دادن این نتایج به تمام انواع تعاملات انسان و ربات محتاط باشیم.»
این یافته ها مسیرهای جدیدی رو برای طراحی ربات های اجتماعی و دستگاه های درمانی باز می کنه. ربات هایی که تنفس آروم رو شبیه سازی می کنن، می تونن به طور موثری به کاهش اضطراب در محیط های کلینیکی یا خونه کمک کنن. بازخورد لمسی که تنفس تند رو شبیه سازی می کنه هم می تونه در واقعیت مجازی برای افزایش غرق شدن در فضا و هیجان استفاده بشه.
ویت کوور توضیح داد: «کارهای آینده بررسی می کنن که چطور این اثرات به احساسات دیگه، تعاملات طولانی تر و محیط های طبیعی تر تعمیم پیدا می کنن. ما همچنین علاقه مندیم بدونیم که تفاوت های فردی و بافت موقعیتی چطور باعث می شه لمس رباتیک تجربیات عاطفی رو تقویت یا تضعیف کنه.»
«با ادغام بیشتر ربات ها و فناوری های پوشیدنی در زندگی روزمره، درک اینکه چطور رفتارهای فیزیکی اون ها روی احساسات انسان تاثیر می ذاره، اهمیت فزاینده ای پیدا می کنه؛ هم برای طراحی فناوری های حمایتی و هم برای جلوگیری از پیامدهای عاطفی ناخواسته.»
این مطالعه با عنوان «روان فیزیولوژی انسان تحت تاثیر تماس فیزیکی با یک ربات “تنفس کننده” قرار می گیرد» توسط زکری ویت کوور، لورا کانگ، پل بوچی، کارون مک لین و جسیکا ال. تریسی نوشته شده است.
در نهایت، این پژوهش نشان می دهد که تعاملات لمسی ساده با فناوری های غیرانسانی می تواند تاثیرات عمیقی بر سلامت روان و پاسخ های فیزیولوژیک ما داشته باشد. درک این موضوع که چگونه ربات ها می توانند با سیگنال های فیزیکی خود احساسات ما را تحریک یا آرام کنند، نه تنها در علم رباتیک بلکه در بهبود کیفیت زندگی انسان ها و مدیریت استرس نقش حیاتی ایفا خواهد کرد.
Scientists show humans can “catch” fear from a breathing robot
