تحقیقات جدید نشان می دهند که قرارگیری در معرض سوخت های جامد در خانه طی دوران رشد، با کاهش توانمندی های ذهنی در سالخوردگی مرتبط است و موضوع آلودگی هوای کودکی و سلامت مغز را به یکی از دغدغه های اصلی بهداشت عمومی تبدیل می کند.
قرار گرفتن در معرض آلودگی هوای داخل خانه در دوران کودکی معمولا با سلامت شناختی ضعیف تر در دوران سالمندی در ارتباط است. این موضوع نشان می دهد که دسترسی به انرژی پاک در اوایل زندگی ممکن است به داشتن مغز جوان و مقابله با پیری کمک کند. این یافته ها از مطالعه جدیدی به دست آمده که در نشریه Social Science & Medicine منتشر شده و شواهدی ارائه می دهد که بزرگ شدن در خانه هایی که از سوخت های جامد برای آشپزی استفاده می کنند، می تواند زنجیره ای از محرومیت ها را ایجاد کند که دهه ها بعد روی حافظه و مهارت های فکری تاثیر می گذارد. در این راستا، تاثیر آلودگی هوای کودکی و سلامت مغز در سال های بعدی زندگی بسیار حائز اهمیت است.
شو زونگ این مطالعه جدید را برای بررسی شکافی که در درک ما از چگونگی تاثیر محیط های اولیه زندگی بر پیری وجود دارد، انجام داد. با اینکه بسیاری از دانشمندان ثابت کرده اند که تنفس هوای آلوده در دوران بزرگسالی خطر کاهش توانایی های شناختی را افزایش می دهد، اما تاثیر طولانی مدت تنفس آلودگی هوای داخل خانه در دوران کودکی تا حد زیادی بررسی نشده باقی مانده بود. در سراسر جهان، میلیاردها نفر هنوز برای آشپزی و گرمایش روزانه به سوخت های جامدی مثل زغال سنگ و چوب متکی هستند. این کار فضای خانه را با آلاینده های سمی پر می کند.
«من علاقه مندم بدانم شرایط زندگی در اوایل عمر، به خصوص آلودگی هوای داخل خانه، چطور می تواند پیامدهای طولانی مدتی برای سلامت شناختی داشته باشد. آلودگی هوا توسط مجله لنست (The Lancet) به عنوان یکی از عوامل خطرزای قابل تغییر برای زوال عقل معرفی شده است. در حالی که بیشتر تحقیقات روی قرارگیری در معرض آلودگی در بزرگسالی یا آلودگی فضای باز شهری متمرکز بوده، خلایی در ارتباط دادن محیط های داخلی دوران کودکی به نتایج شناختی در مراحل بعدی زندگی وجود داشت،» این ها را زونگ، پژوهشگر مرکز نابرابری های اجتماعی در سلامت جمعیت ماکس پلانک – دانشگاه هلسینکی، می گوید.
آلودگی هوای کودکی و سلامت مغز: اثرات ماندگار بر رشد شناختی
زونگ می خواست ببیند آیا تنفس این آلاینده ها در هفده سال اول زندگی، اثرات ماندگاری به جا می گذارد یا نه. از دیدگاه مسیر زندگی، تجربه های دوران کودکی کل مسیر بیولوژیکی و اجتماعی یک فرد را شکل می دهند. قرار گرفتن زودهنگام در معرض آلودگی ممکن است مستقیما مانع رشد مغز شود یا باعث مشکلات سلامتی دیگری شود که در نهایت تاب آوری مغز را ضعیف می کند. زونگ با نگاه به پیری شناختی به عنوان یک فرآیند مادام العمر، هدفش این بود که بررسی کند چطور محرومیت های اولیه ممکن است انباشته شوند و در نهایت روی تیزبینی ذهنی در میانسالی و پیری تاثیر بگذارند.
برای بررسی این موضوع، زونگ داده های یک نظرسنجی بزرگ و ملی به نام «مطالعه طولی سلامت و بازنشستگی چین» را تحلیل کرد. نمونه نهایی شامل 7،161 بزرگسال ساکن چین بود که 45 سال یا بیشتر سن داشتند. شرکت کننده ها به سوالاتی درباره تاریخچه زندگی شان پاسخ دادند، از جمله نوع اصلی سوخت آشپزی که خانواده هایشان از زمان تولد تا هفده سالگی استفاده می کردند. زونگ این افراد را بر اساس اینکه به سوخت های جامد متکی بودند یا به انرژی های پاک مثل برق یا گاز طبیعی دسترسی داشتند، به دو گروه تقسیم کرد.
برای اندازه گیری عملکرد شناختی و بررسی تاثیر آلودگی هوای کودکی و سلامت مغز، شرکت کننده ها چندین تکلیف ذهنی استاندارد را انجام دادند. این تکالیف، حافظه رویدادی را که شامل توانایی به یاد آوردن اتفاقات یا اطلاعات اخیر است، از طریق تست های یادآوری حافظه ارزیابی کردند. آن ها همچنین سلامت ذهنی را که شامل مهارت های تفکر پایه است، با درخواست از شرکت کننده ها برای انجام محاسبات ریاضی ساده، کشیدن دوباره یک تصویر و اعلام صحیح تاریخ روز، اندازه گیری کردند. این تکالیف با هم، شناخت سیال را اندازه گیری می کنند؛ نوعی پردازش ذهنی که به پیری خیلی حساس است.
زونگ از یک تکنیک آماری پیشرفته به نام روش «جنگل علی» (causal forest) برای تحلیل داده ها استفاده کرد. این یک روش یادگیری ماشین است که به دانشمندان کمک می کند اثرات یک متغیر خاص را با در نظر گرفتن روابط پیچیده بین عوامل مختلف تخمین بزنند. این تحلیل چندین جزئیات زمینه ای را که ممکن است بر نتایج تاثیر بگذارد، مثل سن، جنسیت، وضعیت تاهل شرکت کننده ها و سطح تحصیلات والدینشان، کنترل کرد.
نتایج نشان داد افرادی که در کل دوران کودکی شان در معرض آلودگی هوای داخل خانه بودند، در سنین بالاتر عملکرد شناختی به مراتب ضعیف تری داشتند. این ارتباط منفی بین آلودگی هوای کودکی و سلامت مغز هم در حافظه رویدادی و هم در سلامت ذهنی آن ها مشهود بود. از 7،161 شرکت کننده، 96 درصد در خانه هایی بزرگ شده بودند که از سوخت های جامد استفاده می کردند. این افراد به طور مداوم نمرات کمتری در تست های شناختی نسبت به 4 درصدی که با انرژی پاک بزرگ شده بودند، کسب کردند.
آلودگی هوای کودکی و سلامت مغز: مسیرهای بیولوژیکی و پیامدها
این تحقیق همچنین شواهدی ارائه می دهد که توضیح می دهد چطور این قرارگیری زودهنگام در معرض آلودگی، دهه ها بعد به نقص های شناختی تبدیل می شود. زونگ سه مسیر بالقوه را که دوران اولیه زندگی را به دوران پیری وصل می کند، آزمایش کرد: بیولوژیکی، روان شناختی و اجتماعی-اقتصادی. داده ها نشان می دهند که عوامل بیولوژیکی مثل پل های ارتباطی بین قرار گرفتن در معرض آلودگی اولیه و کاهش شناختی بعدی عمل می کنند. به عنوان مثال، قرار گرفتن در معرض آلودگی در دوران کودکی با شاخص توده بدنی بالاتر و محدودیت های فیزیکی بیشتر در فعالیت های روزانه در دوران بزرگسالی مرتبط بود.
شاخص توده بدنی معیاری برای چربی بدن بر اساس قد و وزن (بر حسب متر و کیلوگرم) است و سطوح بالاتر آن با مشکلات سلامتی مختلفی در ارتباط است. محدودیت در فعالیت های روزانه به مشکلاتی در انجام کارهای اولیه مراقبت از خود مثل لباس پوشیدن یا حمام کردن اشاره دارد. هر دوی این عوامل بیولوژیکی نشان دهنده کاهش سلامت جسمانی هستند که می تواند پیری شناختی را تسریع کند. از طرف دیگر، سطح التهاب که توسط یک نشانگر خونی به نام پروتئین واکنش گر C اندازه گیری می شود، به نظر نمی رسد که شکاف بین قرارگیری اولیه در معرض آلودگی و کاهش شناختی در اواخر زندگی را پر کند.
عوامل اجتماعی-اقتصادی نیز نقش میانجی مهمی در این مطالعه داشتند. افرادی که در کودکی در معرض آلودگی هوای داخل خانه بودند، اغلب تحصیلات کمتری داشتند و در بزرگسالی درآمد کمتری کسب می کردند. مشخص شده که این محرومیت های اجتماعی و اقتصادی، تحریکات ذهنی و دسترسی به مراقبت های بهداشتی را محدود می کند که همین موضوع باعث سرعت بخشیدن به پیری شناختی می شود. در همین حال، عوامل روان شناختی مثل تجربه علائم افسردگی، اثر پیونددهنده معناداری در این تحلیل خاص نشان ندادند.
زونگ به PsyPost گفت: «ما از پایداری این ارتباط حتی بعد از در نظر گرفتن عوامل اجتماعی-اقتصادی و سایر شرایط دوران کودکی تا حدودی غافلگیر شدیم. میانجی های بیولوژژیکی مثل شاخص توده بدنی و محدودیت ها در فعالیت های روزمره زندگی به طور قابل توجهی در این ارتباط نقش میانجی داشتند.»
«تحلیل ما همچنین اثرات غیرمستقیمی را از طریق تحصیلات و درآمد بزرگسالی نشان داد که بر نقش مسیرهای اجتماعی-اقتصادی تاکید می کند. این یافته ها به روشنی نشان می دهد که آلودگی هوای کودکی و سلامت مغز در آینده ارتباط تنگاتنگی دارند. کودکانی که در معرض آلودگی هوای داخل خانه قرار دارند ممکن است مسیر زندگی محرومی را دنبال کنند که پیشرفت تحصیلی و پویایی اقتصادی آن ها را محدود می کند، که این موضوع به نوبه خود با پیری شناختی سریع تر و خطر بالاتر زوال عقل در ارتباط است.»
زونگ همچنین بررسی کرد که گروه های مختلف مردم چطور به اثرات طولانی مدت آلودگی دوران کودکی واکنش نشان می دهند. نتایج نشان داد که مردان، افرادی که سابقه سیگار کشیدن داشتند و کسانی که به طور منظم الکل مصرف می کردند، به طور خاص آسیب پذیر بودند. این گروه ها اگر در اوایل زندگی در معرض آلودگی هوای داخل خانه قرار گرفته بودند، افت شدیدتری را در عملکرد شناختی تجربه کردند. زونگ حدس می زند که این موضوع ممکن است به دلیل ترکیبی از سبک زندگی و آسیب های محیطی اولیه باشد که با هم بار سنگین تری را در طول زمان به بدن تحمیل می کنند.
زونگ توضیح داد: «یافته های ما نشان می دهد که کیفیت هوای داخل خانه در اوایل زندگی برای رشد شناختی و سلامت شناختی مادام العمر اهمیت دارد. بهبود دسترسی به انرژی پاک (مثل برق و گاز طبیعی) در خانه ها می تواند از همان ابتدا به پیشگیری از کاهش توانایی های شناختی و بهبود آلودگی هوای کودکی و سلامت مغز کمک کند.»
«در حالی که این اثرات در سطح فردی ناچیز به نظر می رسند، در سطح جمعیت معنی دار هستند و اهمیت مداخلات محیطی در دوران کودکی را برجسته می کنند. با توجه به اینکه نزدیک به 30 درصد از جمعیت جهان، یعنی حدود 2.4 میلیارد نفر، هنوز بدون سوخت های پاک آشپزی می کنند، این موضوع نه تنها در کشورهای با درآمد کم و متوسط، بلکه در برخی از جوامع در کشورهای با درآمد بالا نیز که استفاده از سوخت های جامد به دلیل قیمت بالای انرژی بعد از جنگ اوکراین افزایش یافته، اهمیت دارد.»
این نکته مهم است که بدانیم این مطالعه مشاهده ای است، به این معنی که ارتباطات را نشان می دهد اما نمی تواند علت و معلول قطعی را ثابت کند. بررسی رابطه آلودگی هوای کودکی و سلامت مغز در این نوع مطالعات، چالش های خاص خود را دارد. یکی از محدودیت ها این است که شرکت کننده ها باید نوع سوختی را که خانواده هایشان دهه ها پیش استفاده می کردند به یاد می آوردند، که این موضوع فضا را برای خطارهای حافظه باز می گذارد. این موضوع به ویژه هنگام مطالعه سالمندانی که ممکن است از قبل درجاتی از کاهش حافظه را تجربه کنند، صادق است.
علاوه بر این، چون اکثریت مطلق سالمندان در این نمونه از سوخت های جامد استفاده کرده بودند، گروه افرادی که در معرض آلودگی نبودند نسبتا کوچک بود. اگرچه این گروه کوچک نماینده میلیون ها نفر در کل جمعیت است، اما این عدم تعادل، مقایسه های آماری را چالش برانگیزتر می کند. چون مطالعه روی سالمندان در چین متمرکز بود، نتایج ممکن است کاملا برای نسل های جوان تر یا افرادی که در کشورهای دیگر زندگی می کنند، صدق نکند.
زونگ قصد دارد از داده هایی که در دوره های زمانی طولانی تر ردیابی شده اند استفاده کند تا روابط علت و معلولی دقیق را بهتر درک کند. تحقیقات آینده همچنین بررسی می کنند که آیا این یافته ها در جمعیت های مختلف جهانی هم درست است یا نه. دانشمندان امیدوارند با مطالعه چگونگی شکل گیری سلامت مادام العمر توسط محیط های اولیه، از جمله تاثیر آلودگی هوای کودکی و سلامت مغز، راه های جدیدی برای محافظت از مغزهای در حال پیر شدن از همان ابتدا پیدا کنند.
فهم دقیق تاثیرات محیطی در سال های ابتدایی زندگی نشان می دهد که کیفیت هوای تنفسی تنها یک مسئله آنی نیست، بلکه سرمایه گذاری برای حفظ توانمندی های ذهنی در دوران پیری محسوب می شود. سیاست های کلان برای جایگزینی سوخت های آلاینده با انرژی های پاک می تواند نقشی حیاتی در کاهش بار بیماری های شناختی در جوامع ایفا کند.
Growing up with solid cooking fuels linked to long-term brain health risks
