افزایش خمیازه و بی اثری داروی افسردگی با هم در ارتباط هستند؛ به طوری که تداوم یا تشدید خمیازه در طول درمان با داروهای SSRI می تواند نشان دهنده عدم موفقیت دارو در کاهش علائم بیماری باشد.
یه مطالعه جدید نشون می ده واسه کسایی که دارن افسردگی شون رو با داروهای رایج درمان می کنن، ارتباطی بین تعداد دفعاتی که خمیازه می کشن و اثربخشی درمان وجود داره. یافته هایی که تو Journal of Psychiatric Research چاپ شده، نشون می ده با اینکه این داروها کلا باعث زیاد شدن خمیازه می شن، ولی اگه خمیازه ها ادامه پیدا کنه یا بدتر بشه، ممکنه علامت این باشه که درمان خیلی تو کاهش علائم افسردگی موفق نبوده و باعث افزایش خمیازه و بی اثری داروی افسردگی شده. این موضوع به دکترا یه نشونه فیزیکی می ده تا بتونن فرق بین عوارض جانبی دارو و علائم باقی مونده خودِ بیماری رو تشخیص بدن.
مهارکننده های انتخابی بازجذب سروتونین یا همون SSRIها، رایج ترین داروها برای درمان افسردگی هستن. با اینکه این داروها کلا ایمن به نظر میان و محققان به دنبال روش های نوینی مثل درمان سریع افسردگی هستند، ولی این داروهای فعلی یه سری عوارض جانبی فیزیکی دارن که می تونه کیفیت زندگی بیمار رو تحت تاثیر قرار بده. یکی از عجیب ترین و ناشناخته ترین واکنش ها، خمیازه کشیدن بیش از حده. این اون خمیازه ای نیست که از سر بی حوصلگی یا خستگی معمولی باشه، بلکه یه واکنش فیزیولوژیک خاص به داروئه که می تواند در نهایت به افزایش خمیازه و بی اثری داروی افسردگی منجر شود.
ارتباط بین خمیازه و فعالیت های شیمیایی مغز تو مدل های حیوانی کاملا ثابت شده. پیام رسان های عصبی مثل سروتونین، دوپامین و استیل کولین تو تحریک این واکنش نقش دارن. با این حال، محققای کمی این پدیده رو به صورت سیستماتیک و در طول زمان تو محیط های درمانی روان پزشکی بررسی کردن. بیشتر اطلاعاتی که الان داریم از گزارش های موردی پراکنده به دست اومده، نه از مشاهدات ساختاریافته.
برای پر کردن این خلاء، یه تیم تحقیقاتی از دانشگاه علوم سلامت استانبول در ترکیه، یه مطالعه آینده نگر رو طراحی کردن. نویسنده اصلی، یوسف ازل ییلدیریم که روان پزشک بیمارستان آموزشی و تحقیقاتی بیماری های روان پزشکی، عصبی و جراحی مغز و اعصاب «پروفسور دکتر مظهر عثمان» باکرکوی هست، می خواست بفهمه که آیا این خمیازه ها فقط یه مزاحمت ساده هستن یا معنای بالینی خاصی دارن. تیم می خواست ببینه آیا تعداد دفعات خمیازه با شدت افسردگی یا کیفیت خواب بیمار ارتباطی داره یا نه.
محققا 150 فرد بزرگسال 18 تا 65 ساله رو که تشخیص اختلال افسردگی اساسی داشتن، انتخاب کردن. یه شرط مهم برای شرکت تو این تحقیق این بود که هیچ کدوم از این بیمارها قبل از شروع مطالعه از داروهای SSRI استفاده نکرده باشن. این کار باعث می شد هر تغییری که دیده می شه رو بشه به برنامه دارویی جدید ربط داد، نه به مصرف قبلی. برای شرکت کننده ها داروهای استاندارد SSRI مثل سرترالین، اسیتالوپرام یا فلوکستین تجویز شد.
بیمارا قبل از خوردن اولین دوز دارو، چندتا پرسشنامه دقیق رو پر کردن. این نظرسنجی ها شدت افسردگی رو با استفاده از «تست افسردگی بک» و شدت بی خوابی رو با «شاخص شدت بی خوابی» اندازه گیری کردن. تیم همچنین از یه مقیاس استفاده کرد که مخصوصا برای سنجش تعداد و میزان مزاحمت خمیازه طراحی شده بود. تو این ارزیابی از بیمارا خواسته شد که خمیازه هاشون رو از حالت «اصلا وجود نداره» تا سطحی که «شدیدا روی فعالیت های روزانه تاثیر می ذاره» رتبه بندی کنن.
یه ماه بعد از شروع درمان، محققا دوباره سراغ شرکت کننده ها رفتن تا پیشرفتشون رو بررسی کنن. از گروه اولیه، 110 بیمار این مرحله دوم مطالعه رو کامل کردن. محققا امتیازهای جدید رو با داده های اولیه که چهار هفته قبل جمع آوری شده بود، مقایسه کردن. اونا دنبال الگوهایی بودن که عوارض جانبی فیزیکی رو به نتایج روان شناختی ربط بده.
نتایج یه روند کلی و واضح رو در مورد واکنش فیزیکی به داروها نشون داد. شدت خمیازه برای کل گروه بعد از شروع دارو بیشتر شد. تعداد بیمارایی که «خمیازه بیش از حد» رو گزارش کردن که مدام زندگی شون رو مختل می کرد، از حدود 5 درصد به بالای 15 درصد رسید. این موضوع تایید کرد که دارو واقعا باعث این رفتار فیزیکی تو بخش بزرگی از گروه شده بود.
با این حال، وقتی محققا به نتایج درمانی هر فرد نگاه کردن، متوجه یه رابطه ظریف تر شدن. در شروع مطالعه، بیمارایی که نمره افسردگی بالاتری داشتن، معمولا خمیازه بیشتری رو گزارش می کردن. این ارتباط حتی بعد از در نظر گرفتن سن و بقیه فاکتورها هم پابرجا بود. این نشون می ده که عمل خمیازه کشیدن از نظر بیولوژیکی با خودِ حالت افسردگی مرتبطه، نه فقط با داروها.
افزایش خمیازه؛ نشانه ای از بی اثری داروی افسردگی؟
مهم ترین یافته زمانی به دست اومد که تیم، بیمارا رو بر اساس میزان اثربخشی دارو به دو گروه تقسیم کردن. یه گروه «پاسخ دهنده ها» بودن، یعنی کسایی که نمره افسردگی شون حداقل نصف شده بود. گروه دیگه «عدم پاسخ دهنده ها» بودن که وضعیت شون به اون اندازه بهتر نشده بود.
تو بیمارایی که به درمان خوب جواب داده بودن، شدت خمیازه کمی کمتر شده بود یا ثابت مونده بود. در مقابل، کسایی که به درمان جواب نداده بودن، افزایش شدیدی رو تو شدت خمیازه تجربه کردن. تحلیل های آماری نشون داد که این افزایش یه اتفاق تصادفی نبوده. این یعنی اگه بیمار همچنان بیش از حد خمیازه می کشه یا اگه خمیازه هاش بدتر شده، ممکنه نشونه ای از افزایش خمیازه و بی اثری داروی افسردگی در آن فرد باشد.
مطالعه همچنین بررسی کرد که آیا مشکلات خواب تو این پدیده نقش دارن یا نه. در حالی که نمره های بی خوابی کلا برای همه بهتر شده بود، تغییرات خمیازه مستقل از کیفیت خواب بیمارها اتفاق می افتاد. خمیازه کشیدن بیشتر به بقیه عوارض فیزیکی مثل حالت تهوع، تعریق یا خشکی دهان ربط داشت. این موضوع نشون دهنده یه واکنش تو سیستم عصبی خودگردانه، نه فقط خستگی یا خواب آلودگی ساده.
این تفاوت خیلی مهمه چون پدیده افزایش خمیازه و بی اثری داروی افسردگی معمولا تو محیط های درمانی اشتباه تفسیر می شه. وقتی بیماری که داروی ضد افسردگی مصرف می کنه از خمیازه مداوم شکایت می کنه، دکترا معمولا فکر می کنن بیمار بی حاله یا دارو بهش اثر خواب آوری داده. این می تونه منجر به این باور اشتباه بشه که بیمار دچار «آستنیا» (ضعف فیزیکی و کمبود انرژی) شده.
پیامدهای افزایش خمیازه و بی اثری داروی افسردگی برای درمان
اگه پزشک این خمیازه رو به عنوان نشونه بدتر شدن افسردگی یا خستگی اشتباه متوجه بشه، ممکنه دوز دارو رو زیاد کنه. بر اساس یافته های این مطالعه، مواجهه با افزایش خمیازه و بی اثری داروی افسردگی، زیاد کردن دوز دارو تو بیماری که به درمان جواب نداده و الانم داره زیاد خمیازه می کشه، ممکنه مشکل اصلی رو حل نکنه. این خمیازه ها ممکنه یه زنگ خطر باشن که نشون می دن مسیر درمانی فعلی برای اون فرد خاص موثر نیست.
با وجود این یافته ها، مطالعه محدودیت هایی هم داره که روی نحوه تفسیر نتایج اثر می ذاره. دوره پیگیری فقط یه ماه طول کشید. هنوز مشخص نیست که آیا خمیازه کشیدن تو بازه زمانی طولانی تر مثل شش ماه یا یه سال، ادامه پیدا می کنه، بدتر می شه یا برطرف می شه. علاوه بر این، داده ها کاملا بر اساس گزارش خودِ بیمارا از علائمشون بوده که می تونه باعث سوگیری بشه.
تحقیقات آینده باید شامل معیارهای عینی برای سنجش خمیازه باشه تا گزارش های شخصی رو تایید کنه. مطالعات طولانی تر می تونه مسیر این علامت رو تو دوره های زمانی بیشتر بررسی کنه تا ببینیم آیا بدن در نهایت باهاش سازگار می شه یا نه. محققا همچنین اشاره کردن که فاکتورهای فرهنگی می تونن روی نحوه درک و گزارش عملکردهای بدن تاثیر بذارن که ممکنه تو مناطق مختلف روی جمع آوری داده ها اثر بذاره.
برای پزشکا، نتیجه گیری فوری این تحقیق کاربردیه و تو نظارت روزانه به درد می خوره. خمیازه مداوم نباید به طور خودکار به عنوان نشونه خستگی یا بی حوصلگی رد بشه؛ در واقع، می تواند نشانه ای از افزایش خمیازه و بی اثری داروی افسردگی باشد که نیاز به بررسی دارد. با توجه به این علامت که معمولا نادیده گرفته می شه، روان پزشک ها ممکنه بتونن بیمارایی که به درمان جواب نمی دن رو خیلی زودتر شناسایی کنن.
مطالعه ای با عنوان «شیوع خمیازه مرتبط با SSRI و ارتباط آن با ویژگی های بالینی در بیماران مبتلا به اختلال افسردگی اساسی: یک مطالعه آینده نگر ،» توسط یوسف ازل ییلدیریم، ایرای یورت سون، پینار چتینای آیدین و مهمت گوون گونور نوشته شده است.
در نهایت، توجه به نشانه های فیزیکی ظریف مانند دفعات خمیازه می تواند ابزار ارزشمندی برای ارزیابی موفقیت پروتکل های درمانی باشد. این آگاهی به پزشکان کمک می کند تا به جای افزایش کورکورانه دوز دارو، استراتژی های موثرتری را برای بهبود سلامت روان بیماران اتخاذ کنند و از هدررفت زمان در مسیر درمان جلوگیری نمایند.
A common side effect of antidepressants could be a surprising warning sign
