این یافته های علمی نشان دهنده جهشی بزرگ در درک ما از عملکرد پیچیده ذهن هستند. مجموعه ای از کشفیات جدید روان و مغز در سال های اخیر، پیوندهای نادیده میان بیولوژی بدن و رفتارهای روزمره را آشکار کرده و مسیرهای نوینی را برای درمان بیماری های مزمن و بهبود کیفیت زندگی انسان پیش روی ما قرار داده است.
سال 1403-1404 سالی پر از کشفیات جدید روان و مغز و کشف های شگفت انگیز در زمینه های روان شناسی و علوم اعصاب بوده و با یافته هایی که تصورات قدیمی ما رو درباره ذهن و بدن انسان به چالش می کشه، خواننده ها رو حسابی مجذوب کرده. از تاثیر پنهان باکتری های روده روی اضطراب اجتماعی گرفته تا توانایی زبانی غافلگیرکننده سالمندان، محقق ها پیوندهای پیچیده ای رو کشف کردن که زندگی روزمره ما رو شکل می دن.
مروری بر مهم ترین کشفیات جدید روان و مغز در سال گذشته
مجموعه زیر، جزئیات 11 مورد از محبوب ترین مقاله هایی رو که در سال گذشته در PsyPost منتشر شده، بررسی می کنه. این داستان ها بیشترین بازخورد رو بین مردم داشته و بینش های جدیدی درباره سلامت روان، طول عمر شناختی و پایه های بیولوژیکی رفتار به ما می ده و نشان دهنده اهمیت کشفیات جدید روان و مغز است.
کشفیات جدید روان و مغز؛ ارتباط ویروس خفته با آلزایمر
یه ویروس خفته که در سلول های عصبی زندگی می کنه، ممکنه در نهایت به پیشرفت بیماری آلزایمر کمک کنه. تحقیقات نشون می ده که ویروس هرپس سیمپلکس نوع 1، که عامل تبخاله، ممکنه در مراحل بعدی زندگی دوباره فعال بشه و به سلول های مغزی آسیب بزنه. این فرآیند به ویژه در افرادی که ژن APOE4 (یک فاکتور خطر ژنتیکی شناخته شده برای زوال عقل) رو دارن، خیلی مخرب تره. این مطالعه نشون می ده که با ضعیف شدن سیستم ایمنی بدن بر اثر افزایش سن، ویروس بیدار می شه و باعث التهاب و تجمع پروتئین های سمی می شه. این یافته ها پیشنهاد می کنن که درمان های ضد ویروسی یا واکسن ها می تونن راه جدیدی برای پیشگیری از تخریب سیستم عصبی باشن، که یکی از مهم ترین کشفیات جدید روان و مغز در این زمینه محسوب می شود.
داروهای روزمره یه ردپای شناختی از خودشون به جا می ذارن
داروهای تجویزی و بدون نسخه معمولی به نظر می رسه که اثر مشخصی روی عملکرد شناختی افراد جامعه می ذارن. تحلیل داده های بیش از نیم میلیون نفر، یک ردپای شناختی مرتبط با داروهای مختلف رو شناسایی کرده و نشون داده که برخی از اون ها، مثل بعضی داروهای ضد افسردگی و درمان های صرع، با کاهش جزئی در سرعت پردازش و حافظه مرتبط هستن. در مقابل، داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی و گلوکوزامین ارتباط مثبتی با عملکرد شناختی نشون دادن. با اینکه این اثرات در سطح فردی کوچیک هستن، اما استفاده گسترده از این داروها نشون می ده که می تونن تاثیر تجمعی روی سلامت عمومی جامعه داشته باشن.
داروی بی خوابی برای مقابله با آسیب های آلزایمر امیدوارکننده ظاهر شده
دارویی که معمولا برای درمان بی خوابی استفاده می شه، توانایی خودش رو در کاهش آسیب های مغزی مرتبط با آلزایمر در موش ها نشون داده. این دارو که نامش لمبورکسانت هست، با مسدود کردن گیرنده های خاصی در مغز که بیداری رو تنظیم می کنن، باعث خواب عمیق تر می شه. به نظر می رسد این بازسازی ریتم خواب، تجمع پروتئین «تاو» را کاهش داده و التهاب داخل مغز را کم می کند. در کنار این روش ها، تحقیقات دیگری نیز بر تاثیر دوز پایین کانابیس در آلزایمر تمرکز کرده اند که امیدهای تازه ای را برای بهبود حافظه بیماران ایجاد کرده است. نتایج نشون می ده که هدف قرار دادن سیستم خواب و بیداری می تونه به عنوان یک استراتژی عملی برای کاهش سرعت پیشرفت بیماری های تخریب کننده اعصاب عمل کنه، هرچند برای تایید این اثرات در انسان ها به تحقیقات بیشتری نیازه.
در تصویر زیر، نمایشی نمادین از فعالیت های عصبی و ساختارهای پیچیده مغز انسان را مشاهده می کنید که مرکز اصلی تمامی این پژوهش های نوین است.
این تصویر به خوبی نشان دهنده عمق و پیچیدگی فرآیندهایی است که در اعماق ذهن ما در جریان بوده و محققان به دنبال رمزگشایی از آن ها هستند.
بازنویسی خاطرات منفی در طول خواب
دانشمندها روشی رو برای کاهش شدت احساسی خاطرات منفی در طول خواب ابداع کردن. محقق ها با استفاده از نشانه های صوتی برای فعال سازی مجدد خاطرات مثبت در زمانی که شرکت کننده ها خواب بودن، تونستن در روند تثبیت تداعی های منفی که قبلا شکل گرفته بود، مداخله کنن. این تکنیک که به عنوان «فعال سازی مجدد هدفمند حافظه» شناخته می شه، نه تنها یادآوری اتفاقات ناخوشایند رو ضعیف کرد، بلکه باعث شد خاطرات مثبت به صورت ناخودآگاه بیشتر به ذهن بیان. این مطالعه ثابت می کنه که مغز در حال خواب رو می شه برای سازماندهی مجدد خاطرات احساسی هدایت کرد، که از جمله کشفیات جدید روان و مغز با پتانسیل درمانی بالاست.
انتقال اضطراب اجتماعی از طریق باکتری های روده
ریشه های بیولوژیکی اضطراب اجتماعی ممکنه فراتر از مغز و به میکروبیوم روده برسه. وقتی محقق ها باکتری های روده نوجوانان مبتلا به اضطراب اجتماعی رو به موش های تازه متولد شده منتقل کردن، این حیوانات حساسیت بیشتری نسبت به ترس های اجتماعی پیدا کردن و تغییراتی در شیمی مغزشون ایجاد شد. این مطالعه عدم تعادل باکتریایی خاصی رو شناسایی کرد، مثل افزایش سطح Prevotella، که با این تغییرات رفتاری مرتبط بود. این کشف نشون می ده که محور روده-مغز نقش عملکردی در تنظیم رفتار اجتماعی داره و هدف قرار دادن میکروبیوم ممکنه در نهایت منجر به درمان های جدیدی برای اختلالات اضطرابی بشه، که این نیز از جمله کشفیات جدید روان و مغز امیدبخش است.
توقف های کوتاه موقع راه رفتن؛ نشانه ای از ریسک شناختی
تغییرات ظریف در الگوهای راه رفتن ممکنه به عنوان یک علامت هشدار اولیه برای زوال شناختی، قبل از اینکه تست های استاندارد چیزی رو تشخیص بدن، عمل کنه. محقق ها با استفاده از داده های گوشی های هوشمند برای ردیابی حرکت در طول یک فعالیت مسیریابی، متوجه شدن سالمندانی که در معرض خطر آلزایمر هستن، مکررا برای جهت یابی مجدد مکث می کنن. این توقف های کوتاه، اون ها رو از همسالان سالم و افراد جوان تر متمایز می کرد. یافته ها نشون می دن که رفتارهای روزمره مسیریابی می تونه یک راه ساده و غیرتهاجمی برای غربالگری خطر اولیه زوال عقل باشه و اجازه بده مداخلات به موقع انجام بشه، و این مورد نیز از کشفیات جدید روان و مغز است.
سازگاری غافلگیرکننده و سریع سالمندان با مدهای زبانی جدید
یک تحلیل گسترده از سخنرانی های تاریخی، این ایده رو که تکامل زبان فقط توسط نسل های جوون تر هدایت می شه، به چالش کشیده. محقق ها با وارد کردن میلیون ها سخنرانی کنگره به مدل های هوش مصنوعی، متوجه شدن که افراد سالمند تقریبا با همان سرعتِ سخنران های جوون، معانی جدید کلمات رو می پذیرن. در برخی موارد، حتی افراد مسن تر در تغییر مدهای زبانی پیشرو بودن. این نتایج نشون می ده که تغییر زبان یک فرآیند جمعیه که در اون افراد در هر سنی به طور مداوم دایره لغات خودشون رو به روز می کنن و این موضوع با کلیشه ای که می گه سالمندان از نظر زبانی ایستا و ثابت می مونن، مقابله می کنه.
ارتباط عادت به قهوه صبحگاهی با افزایش طول عمر
زمانی از روز که فرد قهوه مصرف می کنه، ممکنه روی فواید سلامتی بالقوه اون تاثیر بذاره. تحلیلی بر عادت های غذایی نشون داد که مصرف قهوه در صبح، در مقایسه با کسانی که قهوه نمی خورن یا در طول روز قهوه می نوشن، با خطر کمتر مرگ ومیر، به ویژه بر اثر بیماری های قلبی مرتبطه. این اثر محافظتی در افرادی که بعدازظهر یا شب قهوه می خوردن دیده نشد، احتمالا به این دلیل که دریافت کافئین در اواخر وقت، ریتم شبانه روزی و خواب رو مختل می کنه. این تحقیق نشون می ده که برای به حداکثر رساندن مزایای سلامتی قهوه، باید زمان مصرف اون رو با ساعت بیولوژیکی طبیعی بدن هماهنگ کرد.
داروی فشار خون ممکنه علائم ADHD رو کاهش بده
دارویی که معمولا برای فشار خون بالا تجویز می شه، پتانسیل خودش رو به عنوان درمانی برای اختلال کم توجهی-بیش فعالی (ADHD) نشون داده. در آزمایش هایی که روی ماهی های زبرا و موش ها انجام شد، داروی آملودیپین به طور موثری بیش فعالی و تکانشگری رو کاهش داد که مشابه اثرات داروهای محرک استاندارد بود اما عوارض جانبی اون ها رو نداشت. تحلیل های ژنتیکی بیشتر هم پیوندی بین کانال های کلسیمی که توسط این دارو هدف قرار می گیرن و علائم ADHD در انسان ها رو تایید کردن. این تغییر کاربری یک داروی موجود و کم خطر می تونه گزینه درمانی جدیدی برای کسانی باشه که به محرک های فعلی پاسخ خوبی نمی دن.
شیرین کننده های بدون کالری ممکنه مغز رو گول بزنن و باعث گرسنگی بشن
شیرین کننده های بدون کالری ممکنه مغز رو فریب بدن و باعث افزایش احساس گرسنگی بشن. مطالعه ای با استفاده از تصویربرداری مغزی نشون داد که مصرف سوکرالوز در مقایسه با شکر یا آب، فعالیت بیشتری رو در هیپوتالاموس (منطقه ای که اشتها رو تنظیم می کنه) ایجاد می کنه. این واکنش نشون می ده که طعم شیرین سوکرالوز، بدون همراهی کالری هایی که بدن انتظارش رو داره، ممکنه سیگنال های سیری طبیعی رو مختل کنه و انگیزه برای خوردن رو بالا ببره. این اثر به ویژه در زنان و افراد مبتلا به چاقی مشهودتر بود، که نشون می ده شیرین کننده های غیر کالری ممکنه ناخواسته روی رفتار غذا خوردن تاثیر بذارن.
ژنتیک تعیین می کنه که کافئین چطور روی قدرت مغز تاثیر می ذاره
به نظر می رسد تفاوت های ژنتیکی تعیین می کنه که کافئین چطور روی عملکرد ذهنی اثر می ذاره. محقق ها متوجه شدن افرادی که کافئین رو سریع متابولیزه می کنن (سوخت وساز سریع دارن)، وقتی مقادیر زیادی از این ماده محرک رو مصرف کردن، در تست های تشخیص احساسات ضعیف تر عمل کردن. در مقابل، همین افراد با متابولیسم سریع، با مصرف متوسط کافئین، بهبود در عملکردهای اجرایی رو نشون دادن. این مطالعه تاکید می کنه که تاثیر شناختی کافئین برای همه یکسان نیست و به تعامل پیچیده بین ساختار ژنتیکی فرد و عادت های مصرف روزانه اش بستگی داره، که از جمله کشفیات جدید روان و مغز در حوزه ژنتیک و تغذیه است.
در نهایت، این دستاوردهای علمی نشان می دهند که مرزهای میان جسم و روان هر روز کم رنگ تر می شود. آگاهی از این یافته های نوین نه تنها به ما در انتخاب سبک زندگی سالم تر کمک می کند، بلکه مسیر را برای ابداع روش های درمانی دقیق تر و شخصی سازی شده در آینده هموار می سازد.
The most popular psychology and neuroscience studies of 2025
