تحقیقات جدید نشان می دهد که ویژگی های شخصیتی نظیر خودشیفتگی می توانند حتی در افراد تحصیل کرده، میل به پذیرش تئوری های توطئه و اطلاعات غلط را افزایش دهند؛ این مطالعه با بررسی نیازهای روانشناختی به واکاوی تاثیر خودشیفتگی بر باور توطئه می پردازد.
اگه دو تا چیز باشه که دنیای اینترنت عاشق حرف زدن دربارشونه، یکی تئوری های توطئه ست، و یکی هم اینکه کی ممکنه خودشیفته باشه و کی نباشه. در این زمینه، بررسی تاثیر خودشیفتگی بر باور توطئه از اهمیت ویژه ای برخوردار است.
اطلاعات غلط و تفکر توطئه آمیز دغدغه های همیشگی بودن، در حالی که خودشیفتگی شده تشخیصِ غیرتخصصی و محبوبِ تیک تاک.
تحقیقات نشون می ده که این دو تا مفهوم، با اینکه به نظر از هم جدا میان، ممکنه در واقع ارتباط نزدیکی با هم داشته باشن.
توی تحقیق جدیدم که در مجله ی Journal of Personality and Individual Differences منتشر شده، بیش از 600 نفر پرسشنامه هایی رو پر کردن و یافته ها نشون می ده که نمره های بالاتر در معیارهای خودشیفتگی، مشابه آنچه در بررسی نقش کمال گرایی در ایجاد وسواس از خودشیفتگی، بر اساس پژوهش های جدید دیده می شود، با باور به تئوری های توطئه و اطلاعات غلط در ارتباط بوده است.
نکته ی مهم اینه که این نتیجه بدون توجه به اینکه شرکت کننده ها چقدر تحصیلات داشتن، صادق بود.
در این تصویر، نمایی بصری از پیوندهای پیچیده میان ویژگی های شخصیتی و الگوهای فکری نمایش داده شده است.
این بازنمایی گرافیکی به ما کمک می کند تا چگونگی تداخل باورهای فردی با واقعیت های اجتماعی را بهتر درک کنیم.
عقل در برابر دل: درک تاثیر خودشیفتگی بر باور توطئه
شواهد علمی نشون می ده افرادی که تحصیلات کمتری دارن، بیشتر احتمال داره به تئوری های توطئه باور داشته باشن. اما این فقط بخشی از ماجراست. در این زمینه، درک تاثیر خودشیفتگی بر باور توطئه اهمیت زیادی دارد.
این رو هم می دونیم که از نظر تاریخی، تئوری های توطئه در زمان های بلاتکلیفی، از جمله دوران جنگ، رکود اقتصادی و سختی های گسترده (مثل پاندمی کرونا) حسابی داغ شدن.
یه توضیح برجسته برای این موضوع اینه که باورهای توطئه به نیازهای روانشناختی زیربنایی پاسخ می دن. این نیازها شامل پیدا کردن جواب برای چیزهای مبهم یا نامطمئن، ایجاد حس کنترل با شناسایی یه گروه قدرتمند برای مقابله باهاشون، و دلایل اجتماعی مثل نشون دادن تعلق به گروه های سیاسی خاص و ابراز وفاداری به اون گروه ها می شه.
من می خواستم بفهمم چه زمانی ممکنه افراد تحصیل کرده هم توی این «سیاه چاله» بیفتن و بیشتر درباره ی اینکه کدوم نیازهای روانشناختی اون ها رو به این سمت می کشونه، یاد بگیرم. این تحقیق به دنبال روشن کردن تاثیر خودشیفتگی بر باور توطئه در گروه های مختلف جمعیتی بود.
تحقیق
توی دو تا مطالعه، از 660 بزرگسال خواسته شد تا مجموعه ای از پرسشنامه ها رو برای سنجش ویژگی های خودشیفتگی پر کنن. این ویژگی ها شامل این موارد بود:
- داشتن حس برتری یا استحقاق (خودبزرگ بینی)
- نیاز به منحصربه فرد بودن (تمایل به خاص بودن و متمایز شدن از بقیه)
- و نیاز به «انسداد شناختی»: تمایل به داشتن جواب های قطعی و دیدن مسائل به صورت سیاه و سفید.
بعد از اون، شرکت کننده ها پاسخ دادن که چقدر به تئوری های توطئه خاصی باور دارن. یک نمونه که بهشون ارائه شد این بود: «ترور جان اف. کندی توسط یک تک تیرانداز تنها به نام لی هاروی اسوالد انجام نشده، بلکه یک توطئه ی دقیق و سازمان دهی شده برای کشتن رئیس جمهور بوده».
اون ها همچنین سعی کردن جملات درست رو از اطلاعات غلط تشخیص بدن، از جمله این مورد: «یک مطالعه ی جدید می گوید ویروس ابولا بر اثر آزمایش سلاح های هسته ای آمریکا ایجاد شده است».
شرکت کننده ها سطح تحصیلات متفاوتی داشتن، از دیپلم و کمتر گرفته تا کارشناسی ارشد و دکترا. همچنین عقاید سیاسی متنوعی هم داشتن.
افرادی که نمره ی بالاتری در ویژگی های خودشیفتگی داشتن، تئوری های توطئه و اطلاعات غلط رو راحت تر قبول می کردن. این یافته ها، تاثیر خودشیفتگی بر باور توطئه را به وضوح نشان می دهد.
نکته ی مهم اینجاست که این موضوع بدون توجه به میزان تحصیلات فرد درست بود.
نتایج نشون داد که این ویژگی ها ممکنه تفاوت های مربوط به تحصیلات رو خنثی کنه. وقتی این ویژگی ها بالاتر از حد متوسط بود، افراد با تحصیلات عالی هم به همون اندازه ی کسانی که تحصیلات رسمی نداشتن، احتمال داشت که این باورها رو تایید کنن.
چرا ممکنه این طور باشه؟
تحصیلات اغلب به افراد مهارت هایی در ارزیابی شواهد، تفکر انتقادی و درک مشترکی از چگونگی پیدا کردن حقیقت می ده. با این حال، حتی با وجود تحصیلات، تاثیر خودشیفتگی بر باور توطئه می تواند پابرجا بماند.
با این حال، انسان ها توی «استدلال انگیزشی» خیلی ماهرن: یعنی استفاده از مهارت های استدلال برای رسیدن به نتایج دلخواه، چون دوست داریم چیزی رو باور کنیم.
این نوع استدلال اغلب با باورهای بی اساس در ارتباطه؛ همون هایی که شواهدی براشون نیست. وقتی آدما نسبت به متخصص ها احساس برتری می کنن، می خوان احساس خاص بودن داشته باشن یا در زمان های نامطمئن نیاز به یه جواب قطعی دارن، ممکنه از استدلالشون برای حفظ باورهای خاصی استفاده کنن، با وجود اینکه مدرکی براشون وجود نداره. این نشان دهنده پیچیدگی تاثیر خودشیفتگی بر باور توطئه است.
تحقیق من نشون می ده که افراد تحصیل کرده هم در برابر این قضیه مصون نیستن. این موضوع بر اهمیت درک ابعاد مختلف تاثیر خودشیفتگی بر باور توطئه تاکید دارد.
با این اطلاعات چیکار می تونیم بکنیم؟ پیامدهای تاثیر خودشیفتگی بر باور توطئه
مهمه که تشخیص بدیم عوامل مختلفی تعیین کننده ی باورهای مردم و میزان علاقه شون به اون هاست. این ها شامل ویژگی های شخصیتی و سبک های تفکر بالا، و همچنین عواملی مثل هویت، نحوه ی نگاه افراد به خودشون و نشون دادن حمایت از گروه هایی که بهشون تعلق دارن، می شه.
این یافته ها نشون می ده که حتی افراد با تحصیلات بالا هم اگه نیازهای روانشناختی زیربنایی شون تهدید بشه، می تونن در برابر تغییر نظرشون مقاومت کنن. مهمه که موقع بحث درباره ی موضوعات جنجالی، این ها رو به یاد داشته باشیم. این موضوع چه موقع صحبت با دوستان و خانواده باشه و چه با کسانی که دیدگاه های سیاسی مخالفی با ما دارن، صادقه.
ما باید انگیزه ها و نیازهای خودمون رو هم در نظر بگیریم و ببینیم این ها چطور ممکنه روی دیدگاه های ما تاثیر بذارن. انجام این کار می تونه به پیدا کردن نقاط مشترک و بهبود گفتگوی اجتماعی در مقیاس بزرگ تر کمک کنه. لوگوی زیر نشان دهنده منبع اصلی این پژوهش های علمی در حوزه علوم رفتاری است.
همکاری های علمی بین المللی نقش مهمی در شفاف سازی مفاهیم پیچیده روانشناختی ایفا می کنند.
این مقاله تحت مجوز کرییتیو کامنز از وب سایت The Conversation بازنشر شده است. مقاله ی اصلی را بخوانید .
در نهایت، شناخت ریشه های روانی باورهای ما گامی اساسی در جهت ارتقای تفکر انتقادی است. با آگاهی از اینکه چگونه نیازهای درونی و ویژگی های شخصیتی بر قضاوت های ما اثر می گذارند، می توانیم در برابر موج اطلاعات غلط مقاوم تر شویم و فضایی برای گفتگوهای سازنده تر فراهم کنیم.
Study finds education level doesn’t stop narcissists from believing conspiracy theories
