تحقیقات اخیر نشان می دهد که استفاده مفرط از گوشی های هوشمند و احساس بی حوصلگی در یک چرخه موبایل و بی حوصلگی مداوم، یکدیگر را تقویت کرده و منجر به کاهش تمرکز و افت عملکرد روزانه در افراد، به ویژه دانشجویان می شوند.
یه تحقیق جدید که تو مجله رفتارهای اعتیادآور (Addictive Behaviors) منتشر شده، نشون می ده که استفاده بیش از حد از گوشی های هوشمند و حس جدا افتادگی از محیط، تو یه چرخه روزمره مدام همدیگه رو تقویت می کنن. وقتی دانش جوها حس می کنن تمرکز ندارن، اغلب برای فرار از این وضعیت سراغ گوشی هاشون می رن، اما این کار در واقع باعث می شه روز بعد حتی حس بیگانگی و دوری بیشتری نسبت به محیط داشته باشن. این یافته ها نشون می دن که برای شکستن چرخه موبایل و بی حوصلگی، باید فعالانه زمانِ کار با گوشی رو با فعالیت های حضوری و معنادار جایگزین کرد.
مشکل استفاده از گوشی هوشمند و مفهوم بی حوصلگی
با رشد سریع تکنولوژی دیجیتال، استفاده مشکل ساز از گوشی های هوشمند به یه نگرانی بزرگ برای جوون ها تبدیل شده. این نوع وابستگی به دستگاه، به عادت هایی اشاره داره که شامل استفاده از اپلیکیشن های مختلف می شه و کنترلش اون قدر سخت می شه که در نهایت توی زندگی روزمره اختلال ایجاد می کنه. این استفاده بیش از حد با مسائلی مثل بهبود و سلامت روان ضعیف تر، روابط متشنج و افت تحصیلی مرتبط دونسته شده.
یه موضوع مرتبط دیگه، «عدم درگیری» یا همون حس جدا افتادگیه؛ یه حالت موقتی از بی حوصلگی که تو اون آدم حس می کنه از محیط اطرافش جدا شده. افرادی که دچار این حالت می شن، معمولا توی حفظ تمرکز روی کارهای معنادار به مشکل می خورن و ممکنه احساسات منفی رو تجربه کنن. بر اساس تئوری های روانشناسی، این حس جدا افتادگی مثل یه سیگنال عمل می کنه که نشون می ده فرد از فعالیت فعلیش لذتی نمی بره. این حالت زمینه ساز چرخه موبایل و بی حوصلگی است.
بعضی از دانشمندا می گن آدما به طور طبیعی تلاش می کنن تا سطح مناسبی از تحریک ذهنی رو حفظ کنن. وقتی یه کار خیلی تکراری می شه یا معناش رو از دست می ده، یه حس ناخوشایند از سستی و بی حالی سراغ آدم می آد. چون گوشی های هوشمند سرگرمی های فوری و تموم نشدنی دارن، یه راه راحت برای فرار از این حس ناخوشایند بی حوصلگی محسوب می شن.
تحقیق پیرامون چرخه موبایل و بی حوصلگی در دانشجویان
«علاقه من از اینجا شروع شد که دیدم گوشی های هوشمند چقدر راحت باعث استفاده مشکل ساز می شن؛ یعنی زمانی که استفاده از گوشی از کنترل خارج می شه. من روی دانش جوهای سال اول تمرکز کردم چون اونا دارن استقلال جدید و یادگیری خودگردان رو تجربه می کنن، که این موضوع اونا رو به طور خاص آسیب پذیر می کنه.» این ها رو نویسنده تحقیق، «جونگ جین یو»، استاد مطالعات آموزشی در دانشگاه شی آن جیائوتونگ-لیورپول چین گفته.
«معمای اصلی، ارتباط با “عدم درگیری” یا همون مشکل در تمرکز روی کارهای معنادار بود. با اینکه دانش جوها اغلب برای تحریک ذهن و رفع اون حس سراغ گوشی هاشون می رن، اما این کار معمولا نتیجه عکس میده. می خواستم تست کنم که آیا این یه چرخه خودتقویت کننده ایجاد می کنه که منجر به چرخه موبایل و بی حوصلگی می شه یا نه: آیا حس جدا افتادگی تو یه روز باعث استفاده بیشتر از گوشی می شه و بعدش باعث می شه روز بعد حس جدا افتادگی بدتری داشته باشن؟ من از دفترچه خاطرات روزانه استفاده کردم تا تایید کنم که آیا این مارپیچ رفت و برگشتی واقعا تو زندگی روزمره شون اتفاق می افته یا نه.»
روش شناسی تحقیق؛ بررسی عمیق چرخه موبایل و بی حوصلگی
برای اینکه «یو» دقیقا بفهمه این پویایی چطوری در طول روز پیش می ره، یه تحقیق یک ماهه طراحی کرد. دوره ورود به دانشگاه زمانیه که دانش جوها استقلال جدید، فشارهای تحصیلی بیشتر و دسترسی دائمی به دستگاه های دیجیتال رو تجربه می کنن. «یو» با ردیابی نوسانات روزانه، هدفش این بود که ببینه آیا حس جدا افتادگی در یک روز منجر به استفاده بیشتر از صفحه نمایش در روز بعد می شه و برعکس یا نه.
برای بررسی این چرخه، «یو» 138 دانش جوی سال اول کارشناسی رو از دو تا شهر تو چین انتخاب کرد. با شرکت کننده ها از طریق ایمیل و شبکه های اجتماعی ارتباط برقرار شد. به عنوان انگیزه برای مشارکت روزانه، دانش جوهایی که پرسشنامه ها رو کامل می کردن، یه پاداش مالی به شکل یه کوپن 100 یوانی (تقریبا معادل 14 دلار) دریافت کردن.
تحلیل نهایی شامل 104 شرکت کننده بود که به مدت 30 روز به طور مداوم به نظرسنجی های روزانه جواب دادن. میانگین سنی دانش جوها حدود 18.6 سال بود و کمی بیشتر از نصف گروه رو خانم ها تشکیل می دادن. این گروه همکاری خیلی خوبی داشتن و هر شرکت کننده به طور متوسط به 27 مورد از 30 نظرسنجی روزانه پاسخ داده بود.
هر شب بین ساعت 9 تا زمان خواب، شرکت کننده ها پرسشنامه ها رو توی دستگاه های شخصی خودشون پر می کردن. اونا به 32 سوال جواب می دادن تا میزان استفاده مشکل ساز از گوشی رو برای اون روز خاص بسنجن. توی این سوالات ازشون خواسته می شد که بر اساس یه مقیاس یک تا شش، بگن چقدر با جملاتی درباره ناتوانی شون در کنترل عادت های کار با گوشی موافق هستن.
دانش جوها همچنین به 5 تا سوال جواب دادن که برای اندازه گیری سطح «عدم درگیری» روزانه شون در مقیاس یک تا هفت طراحی شده بود. این موارد از شرکت کننده ها می خواست بگن چقدر حس کردن مجبور به انجام کارهایی شدن که براشون ارزش شخصی نداشته. نمره های بالاتر توی این بخش نشون دهنده حس بیشتری از بی حوصلگی لحظه ای و جدا افتادگی بود.
«یو» از مدل های آماری استفاده کرد تا تفاوت های ثابت بین آدما رو از تغییرات روزمره همون فرد جدا کنه. این تکنیک به محقق اجازه داد تا ببینه رفتار یه دانش جو از یه روز به روز دیگه در مقایسه با میانگین خودش چقدر تغییر کرده. این تحلیل همچنین جنسیت دانش جوها و پیشینه اجتماعی-اقتصادی خانواده شون، از جمله تحصیلات والدین و درآمد خانوار رو هم در نظر گرفته بود.
نتایج؛ تقویت متقابل چرخه موبایل و بی حوصلگی
داده های روزانه یه رابطه دوطرفه واضح بین عادت های گوشی و حس بی حوصلگی رو نشون داد. تو روزهایی که یه دانش جو بیشتر از حد معمول از گوشی هوشمندش استفاده می کرد، گزارش می داد که دقیقا روز بعدش حس جدا افتادگی بیشتری داشته. در جهت مخالف، تو روزهایی که دانش جو بیشتر از همیشه حس جدا افتادگی می کرد، استفاده از گوشی هوشمندش در روز بعد به شدت بالا می رفت.
این الگو نشون دهنده یه «اثر گلوله برفیه»، جایی که عادت های کوچیک روزانه به روز بعد منتقل می شن و خودشون رو تقویت می کنن. وقتی یه دانش جو سعی می کنه با چرخیدن تو اپلیکیشن ها بی حوصلگی ش رو برطرف کنه، ناخواسته خودش رو تو وضعیتی قرار می ده که صبح روز بعد تمرکز کمتری داشته باشه. با گذشت زمان، این تقویت روزانه، فرد رو در یک چرخه موبایل و بی حوصلگی خودتکرارشونده از حواس پرتی گرفتار می کنه.
فراتر از نوسانات روزانه، «یو» متوجه شد که وقتی دانش جوهای مختلف رو با هم مقایسه می کنه، ارتباطات ثابتی وجود داره. افرادی که به طور کلی استفاده بیشتری از گوشی نسبت به بقیه داشتن، معمولا سطح کلی بالاتری از حس جدا افتادگی رو هم تجربه می کردن. ناتوانی مداوم در کاهش زمان کار با گوشی، به طور مستمر حس بی حوصلگی دانش جو و در نتیجه چرخه موبایل و بی حوصلگی را تشدید می کرد.
شکستن چرخه موبایل و بی حوصلگی؛ راهکارها و یافته های کلیدی
«یو» به سای پست گفت: «نکته اصلی اینجاست که استفاده از گوشی و عدم درگیری ذهنی، چرخه موبایل و بی حوصلگی را مثل یه چرخه باطل همدیگه رو تقویت می کنن. وقتی حس می کنین از محیط جدا شدین یا تمرکز ندارین، ممکنه برای تسکین سراغ گوشی برین، اما یافته ها نشون میده که این کار احتمالا باعث می شه روز بعد حس بیگانگی بیشتری داشته باشین. این یه اثر گلوله برفیه؛ عادت های کوچیک امروز به فردا منتقل می شن.»
«برای شکستن چرخه موبایل و بی حوصلگی، نمی شه فقط به قدرت اراده تکیه کرد. شما باید چرخیدن تو گوشی رو با یه کار معنادار جایگزین کنین. چه پیوستن به یه کلوب باشه، چه کارهای داوطلبانه یا تعیین ساعت های مشخص و بدون گوشی برای درس خوندن؛ هدف اینه که قبل از اینکه این وضعیت به عادت همیشگی تون تبدیل بشه، فعالانه اون الگو رو قطع کنین.»
نکته قابل توجه اینه که نه جنسیت دانش جو و نه پیشینه مالی خانواده شون، تاثیر معناداری روی نتیجه این مدل ها نداشت. این نشون می ده که چرخه روزمره حواس پرتی دیجیتال، طیف وسیعی از دانش جوها رو به یه اندازه تحت تاثیر قرار می ده. دانش جوهای سال اول با ویژگی های مختلف، در برابر این حلقه رفتاری خاص آسیب پذیر به نظر می رسن.
محدودیت ها و چشم انداز آینده چرخه موبایل و بی حوصلگی
با اینکه این تحقیق نگاه دقیقی به عادت های روزمره داره، اما چند تا محدودیت و امکان سوءبرداشت وجود داره که باید بهشون توجه کرد. این تحقیق فقط روی دانش جوهای سال اول دانشگاه در چین تمرکز داشته، به این معنی که یافته ها ممکنه برای بقیه گروه های سنی یا فرهنگ های دیگه صدق نکنه. علاوه بر این، مطالعه کاملا بر پایه گزارش های خودِ دانش جوها از رفتارهاشون بوده که گاهی اوقات می تونه باعث سوگیری بشه.
«یو» گفت: «در حالت ایده آل، تحقیقات آینده باید این موضوع رو با داده های عینی مثل گزارش های واقعی زمان استفاده از صفحه نمایش تایید کنن تا از سوگیری هایی که توی خوداظهاری وجود داره، جلوگیری بشه. در نهایت، با اینکه من ثابت کردم این چرخه وجود داره، اما هنوز کاملا متوجه نشدم که چرا این اتفاق می افته. حدس می زنم عواملی مثل کم خوابی یا عادت های خاص اپلیکیشن ها (مثل شبکه های اجتماعی در مقابل بازی) نقش مهمی داشته باشن، اما برای تعیین دقیق مکانیسم هایی که این مارپیچ رو به جلو می برن، به تحقیقات بیشتری نیاز دارم.»
«هدف بلندمدت من اینه که این یافته ها رو به راهکارهای عملی تبدیل کنم. اول، قصد دارم با فراتر رفتن از خوداظهاری و استفاده از معیارهای عینی مثل گزارش های واقعی استفاده دقیق تر بفهمم که اپلیکیشن های خاص یا اختلال در خواب چطوری این چرخه رو ایجاد می کنن. همزمان، می خوام مداخلات عملی رو تست کنم. قصد دارم بررسی کنم که چطور “آموزش رفاه دیجیتال” و فعالیت های فوق برنامه ساختاریافته مثل کارهای داوطلبانه می تونن جایگزین های حضوری و معناداری برای چرخیدن تو گوشی باشن.»
«یو» در ادامه اضافه کرد: «من مخصوصا مشتاقم ببینم آیا استراتژی های ساده و به موقع مثل یادآوری های برنامه ریزی شده یا تعیین مرز برای استفاده از گوشی موقع درس خوندن می تونه جلوی اون اثر زنجیره ای رو بگیره یا نه؛ همون جایی که یه روز بد باعث می شه روزهای بعدی هم خراب بشن. در نهایت، هدفم اینه که یه مجموعه ابزار مشخص تهیه کنم که به دانشگاه ها کمک کنه تا از دانش جوها در طول اون دوران حساسِ گذار حمایت کنن.»
این مطالعه با عنوان «استفاده مشکل ساز از گوشی های هوشمند و عدم درگیری در دانش جویان سال اول دانشگاه: یک مطالعه دفترچه خاطرات روزانه از تفاوت های بین فردی و درون فردی» توسط «جونگ جین یو» نوشته شده است.
فهم دقیق این الگوها نشان می دهد که برای بهبود وضعیت ذهنی، باید مرزهای مشخصی برای دنیای دیجیتال تعریف کرد. جایگزینی استفاده ابزاری از گوشی با تعاملات واقعی و فعالیت های هدفمند، مؤثرترین راه برای بازیابی تمرکز و جلوگیری از غرق شدن در این مارپیچ فرسایشی است.
