تحقیقات علمی جدید نشان می دهند که تقویت حافظه و هوشیاری با اسانس های گیاهی امکان پذیر است و استنشاق رایحه های خاص می تواند عملکرد ذهنی و سوخت وساز مغز را در بزرگسالان بهبود بخشد.
یه مطالعه جدید نشون می ده که استنشاق یه ترکیب خاص از روغن های گیاهی (اسانس) ممکنه عملکرد ذهنی رو در بزرگسالان سالم بهبود ببخشه و به تقویت حافظه و هوشیاری با اسانس کمک کند. این تحقیق نشون می ده که با وجود اینکه این ترکیب معطر باعث افزایش سوخت وساز مغز موقع انجام کارهای ذهنی می شه، اما این تغییرات فیزیولوژیکی مستقیما دلیلِ افزایش حافظه و دقت مشاهده شده نیستن. این یافته ها در مجله علمی Human Psychopharmology: Clinical and Experimental منتشر شده اند.
استفاده از روغن های گیاهی برای سلامت روان، روشی با تاریخچه طولانیه؛ با این حال، تایید علمی این اثرات در مورد مواد مختلف متفاوته. تحقیقات قبلی نشون داده که بوی روغن های تکی مثل رزماری و مریم گلی به تقویت حافظه و هوشیاری کمک می کنه. اما در رایحه درمانی (آروماتراپی) معمولا از ترکیب چند روغن برای ایجاد اثرات هم افزایی احتمالی برای تقویت حافظه و هوشیاری با اسانس استفاده می شه.
با وجود محبوبیت این ترکیب ها، اثربخشی ترکیب کردن روغن ها در مقایسه با عصاره های تکی، کمتر مورد توجه علمی قرار گرفته. سازندگان ترکیب «Genius» (نابغه)، اون رو بر اساس فواید ذهنی مواد تشکیل دهنده ای مثل کندر، هل و نعنای هندی فرموله کردن. محققان قصد داشتن بفهمن که آیا این مخلوط پیچیده می تونه عملکرد بهتری نسبت به یک روغن تکی که به اثرات مثبتش معروفه، داشته باشه یا نه.
تحقیقات پیشین در مورد تقویت حافظه و هوشیاری با اسانس
«من 30 ساله که به مداخلات طبیعی برای تقویت قوای ذهنی علاقه مندم. حدود 20 ساله که دارم روی تاثیر رایحه روغن های گیاهی بر جنبه های مختلف رفتار انسانی از جمله شناخت، خلق وخو و استرس تحقیق می کنم.» این ها رو نویسنده مطالعه مارک ماس (Mark Moss)، استاد و عضو مرکز تحقیقات عملکرد مغز و تغذیه در دانشگاه نورث آمبریا، گفته.
«روغن های گیاهی و رایحه ها از قبل از شروع تاریخ مکتوب در جامعه استفاده می شدن، اما بررسی علمی اثرات اون ها کمه. من به انجام تحقیقات باکیفیت علاقه مندم که بتونه یافته های قابل اعتماد و معتبری رو در این زمینه ارائه بده.»
تیم علمی همچنین تلاش کرد تا فراتر از گزارش های شخصی و نمرات رفتاری بره. هدف اصلی این بود که مکانیسم های بیولوژیکی و نقش آستروسیت ها در تثبیت حافظه که ممکنه زیربنای این اثرات باشن، بررسی بشن. به طور خاص، اون ها با اندازه گیری سطح اکسیژن خون در حین انجام کارهای ذهنی سنگین، بررسی کردن که آیا استنشاق این رایحه ها روی سوخت وساز مغز و در نتیجه بر تقویت حافظه و هوشیاری با اسانس تاثیر می ذاره یا نه.
در این مطالعه، نود شرکت کننده بزرگسال سالم حضور داشتن که به صورت تصادفی در یکی از سه گروه آزمایش قرار گرفتن. برای اطمینان از تعادل نمونه ها، گروه ها از نظر جنسیت و سن با هم مطابقت داده شدن. یه گروه در معرض رایحه ترکیب روغن Genius قرار گرفت که شامل نعنای هندی، بهارنارنج، گریپ فروت، هل، کندر، سنبل الطیب، رزماری و علف لیمو بود.
گروه دوم در معرض رایحه روغن گیاهی مریم گلی قرار گرفتن تا به عنوان یک کنترل مثبت عمل کنن، چون مریم گلی به تقویت قوای ذهنی معروفه. گروه سوم هم در محیطی بدون هیچ رایحه ای نشستن تا به عنوان گروه کنترل استاندارد برای مقایسه با بقیه باشن. این مطالعه به صورت «دو سو کور» طراحی شده بود؛ یعنی نه محققانی که تست ها رو می گرفتن و نه شرکت کننده ها نمی دونستن کدوم رایحه در حال پخش شدنه.
شرکت کننده ها مجموعه ای از ارزیابی های ذهنی کامپیوتری رو انجام دادن که برای اندازه گیری حافظه، دقت و مهارت های محاسباتی طراحی شده بود. این کارها شامل یادآوری کلمات (که باید لیستی از کلمات رو به خاطر می سپردن) و تفریق متوالی (که باید اعدادی رو مکررا از یه عدد پایه کم می کردن) می شد. کارهای دیگه هم شامل چالش های حافظه توالی معروف به بلوک های کورسی (Corsi blocks) بود.
موقع انجام این تمرین های ذهنی، شرکت کننده ها یه هدبند مجهز به فناوری طیف سنجی مادون قرمز نزدیک بسته بودن. این دستگاه غیرتهاجمی، نور رو از جمجمه عبور می داد تا تغییرات هموگلوبین اکسیژن دار و بدون اکسیژن رو در قشر پیش پیشانی مغز اندازه گیری کنه. این کار به محققان داده های لحظه ای درباره سوخت وساز مغز و میزان مصرف اکسیژن می داد.
بعد از تموم شدن تست های ذهنی، شرکت کننده ها وضعیت خلق وخوی فعلی خودشون رو رتبه بندی کردن. اون ها به طور خاص میزان هوشیاری و خستگی ذهنی شون رو روی مقیاس های بصری مشخص کردن. این کار به محققان اجازه داد تا احساسات شخصیِ رفاه رو با معیارهای عملکردیِ عینی مرتبط کنن.
نتایج مطالعه؛ تقویت حافظه و هوشیاری با اسانس Genius
تجزیه و تحلیل داده ها نشون داد که عملکرد گروهی که در معرض ترکیب Genius بودن، در مقایسه با گروه بدون رایحه، بهبود قابل توجهی داشته. این بهبودها به خصوص در کارهایی که نیاز به حافظه و عملکردهای اجرایی داشت، خیلی چشمگیر بود و در واقع به تقویت حافظه و هوشیاری با اسانس کمک کرده بود. مثلا شرکت کننده هایی که از این ترکیب استفاده کرده بودن، در یادآوری کلمات و کارهای مربوط به حافظه کاری عددی، بهتر عمل کردن.
این ترکیب همچنین در چندین معیار عملکردی، نتایج بهتری نسبت به روغن مریم گلی نشون داد. این موضوع شواهدی رو برای تئوری هم افزایی (Synergy) فراهم می کنه؛ یعنی اثر ترکیبِ چند روغن ممکنه بیشتر از اثر هر کدوم از اون ها به تنهایی باشه. میزان این بهبود از نظر آماری کاملا معنی دار بود.
در مورد تجربه شخصی، شرکت کننده های گروه Genius گزارش دادن که در پایان جلسه تست، احساس هوشیاری خیلی بیشتری داشتن. شاید مهم تر از همه این بود که اون ها خستگی خیلی کمتری رو نسبت به گروه کنترل گزارش کردن. این جلوگیری از خستگی ذهنی نشون می ده که این رایحه ممکنه به حفظ توان و استقامت در طول فعالیت های ذهنی و در نهایت تقویت حافظه و هوشیاری با اسانس کمک کنه.
داده های فیزیولوژیکی که از طریق هدبندهای طیف سنجی جمع آوری شده بود، نشون داد که هر دو حالت رایحه منجر به افزایش استخراج اکسیژن در مغز موقع انجام کارها می شه. سطح هموگلوبین بدون اکسیژن در گروه Genius نسبت به گروه کنترل به طور قابل توجهی بالاتر بود. این نشون می ده که مغز موقع بوییدن این ترکیب، اکسیژن بیشتری رو از خون می گرفته و مصرف می کرده.
با وجود این تغییرات فیزیولوژیکی واضح، محققان هیچ ارتباط آماری بین افزایش سوخت وساز مغز و بهبود نمرات ذهنی پیدا نکردن. شرکت کننده هایی که بیشترین افزایش مصرف اکسیژن رو داشتن، لزوما همون هایی نبودن که بهترین عملکرد رو در تست ها داشتن. این عدم ارتباط نشون می ده که اگرچه رایحه مصرف انرژی مغز رو بالا می بره، اما این مکانیسم مستقیما مسئول نتایج بهترِ تست ها نیست.
نبودِ این همبستگی یعنی احتمالا مکانیسم های دیگه ای باعث بهبود عملکرد ذهنی می شن. یه احتمال، اثر داروییه؛ یعنی ترکیبات شیمیایی روغن ها از طریق ریه وارد جریان خون می شن و به مغز می رسن. یه راه دیگه هم تحریک مستقیم پیاز بویاییه که ارتباطات عصبی با بخش هایی از مغز داره که درگیر حافظه و احساسات هستن.
ماس به سایت PsyPost گفت: «پیام کلی اینه که رایحه روغن های گیاهی می تونه گزینه های ارزان، ایمن و در دسترسی رو برای نفع شخصی فراهم کنه. استنشاق رایحه محیطی روغن هایی که ما اینجا استفاده کردیم (مریم گلی خالص و ترکیبی از روغن ها) می تونه روی شناخت و خلق وخو اثر مثبت بذاره، هرچند این اثر تا حدودی کمه.» او افزود: «جالبه که دلایل این اثرات هنوز به خوبی درک نشده و این مطالعه یکی از احتمالات خاص رو بررسی کرد. مغز وقتی برای انجام تست های حافظه و کارهای مشابه ازش استفاده می کنیم، انرژی زیادی مصرف می کنه. ممکنه بوییدن رایحه ها به مغز کمک کنه تا انرژی بیشتری به کارهای در حال انجام برسونه، اما این موضوع با سطح عملکرد در تست ها مرتبط نبود. توضیحات احتمالی دیگه در مورد تقویت حافظه و هوشیاری با اسانس هنوز باید به طور دقیق آزمایش بشن.»
این مطالعه هم مثل همه تحقیقات دیگه، محدودیت هایی داره. روش پخش رایحه شامل یه دستگاه دیفیوزر در اتاقک تست بود، که یعنی دوز دقیق استنشاق شده توسط هر شرکت کننده ممکنه بر اساس الگوی تنفسش متفاوت باشه. این نبودِ استانداردسازی، تعیین رابطه دقیق بین مقدار مصرف (دوز) و پاسخ رو سخت می کنه.
علاوه بر این، مطالعه روی اثرات آنی که در یک جلسه مشاهده شده، تمرکز داشت. هنوز مشخص نیست که آیا این فواید با استفاده طولانی مدت باقی می مونن یا اینکه ممکنه بدن کاربر نسبت به رایحه ها مقاوم بشه.
ماس توضیح داد: «مراحل بعدی شامل پیدا کردن راه های خوب برای استاندارد کردن پخش رایحه ست. در حال حاضر همه چیز یه جورایی مبهمه، چون آدما با سرعت و عمق متفاوتی نفس می کشن. سخته که بفهمیم دقیقا چه مقدار رایحه وارد بدن می شه و این برای شناسایی رابطه دوز-پاسخ خیلی مفید خواهد بود. من کلا علاقه مندم که به استفاده از روش های علمی برای بررسی اثراتی که اغلب به عنوان باورهای عامیانه وجود دارن، ادامه بدم.»
محققان اضافه می کنن که در حالی که روغن های گیاهی گزینه ای ایمن و در دسترس برای نفع شخصی هستن، اما بیشتر به عنوان یه کمکِ مکمل عمل می کنن تا یه درمان پزشکی مستقل.
ماس گفت: «اثرات رایحه ها معمولا نسبتا کمه، اما مفیده. یافته های تحقیق درباره رایحه رو بیش از حد تفسیر نکنید. رایحه ها معجزه گر نیستن. اون ها می تونن مفید باشن، معمولا در چارچوب یک زندگی سالم. اون ها می تونن در مراقبت های بهداشتی به عنوان بخشی از یک سیستم بهداشتی یکپارچه مفید باشن.»
مطالعه ای با عنوان «رایحه ترکیب روغن گیاهی Genius به طور قابل توجهی عملکرد ذهنی و سوخت وساز مغز رو در بزرگسالان سالم بهبود می بخشه،» توسط مارک ماس، جیک هوارث و هالی ماس نوشته شده.
در نهایت، استفاده از اسانس های گیاهی راهکاری ساده و در دسترس برای بهبود توانمندی های ذهنی به شمار می رود، اما باید به خاطر داشت که این روش ها به عنوان مکمل در کنار سبک زندگی سالم بهترین نتیجه را می دهند. آگاهی از نحوه تعامل مغز با محیط اطراف و رایحه ها می تواند دریچه ای جدید به سوی ارتقای کیفیت زندگی و بهره وری روزانه بگشاید.
