تحقیقات اخیر نشان می دهد که مشکلات نگاه در کودکان بیش فعال ناشی از نقص در پردازش کل صورت است، که مانع از دنبال کردن خودکار نگاه دیگران و درک نشانه های اجتماعی می شود.
بچه هایی که اختلال نقص توجه/بیش فعالی (ADHD) دارن، معمولا توی دنبال کردنِ خودکارِ نگاهِ بقیه مشکل دارن. یه تحقیق جدید که توی مجله اختلالات توجه (Journal of Attention Disorders) منتشر شده، نشون داد که این مشکل از چالش های پردازشِ کلِ صورت ناشی میشه، نه اینکه اونا نتونن حرکت های ساده چشم رو تشخیص بدن. این نتایج کمک می کنه تا مشکلات نگاه در کودکان بیش فعال و چالش های اجتماعی ناشی از آن را درک کنیم و به راهکارهای حمایتی احتمالی توی کلاس های درس اشاره می کنه.
اختلال نقص توجه/بیش فعالی بیشتر با علائمی مثل تکانشگری، بیش فعالی و نداشتن تمرکزِ کافی شناخته میشه که متخصصان همواره به دنبال روش هایی برای کاهش علائم ADHD از طریق خود دلسوزی هستند. با این حال، کسایی که این اختلال رو دارن، خیلی وقت ها توی تعاملات اجتماعی شون هم رفتارهای متفاوتی دارن و برای فهمیدنِ نشانه های غیرکلامی به مشکل می خورن.
توی گفت وگوهای روزمره، آدما به طور طبیعی نگاهِ بقیه رو دنبال می کنن. این رفتار کمک می کنه تا خیلی راحت بفهمیم توجهِ یه دوست یا معلم به چی جلب شده.
روانشناس ها سیستم توجه انسان رو به دو دسته تقسیم می کنن. اولی «توجه درونیه» که یه فرآیند آگاهانه و هدفمند هست و بر اساس انتظارات و دانش قبلیِ خودِ فرد پیش میره.
نوع دوم، «توجه بیرونیه». این یه واکنش خودکار و رفلکسی به چیزیه که توی محیط جلب توجه می کنه، مثل یه فلاش ناگهانی نور یا یه صدای بلند.
وقتی یه نفر می بینه که یکی دیگه چشماش رو حرکت میده، هر دو نوع توجه همزمان فعال میشن. در این حالت، یه فرآیند فکریِ اجتماعی و ارادی اتفاق می افته، اما در کنارش یه واکنش ناخودآگاه هم به حرکت فیزیکی چشم ها وجود داره.
از اونجایی که بچه های مبتلا به بیش فعالی خیلی وقت ها نشانه های اجتماعی رو از دست میدن، محقق ها می خواستن بدونن اونا چطوری حرکت چشم بقیه رو پردازش می کنن و چرا مشکلات نگاه در کودکان بیش فعال بروز می کند. تحقیقات قبلی نشون می داد که اونا ممکنه مثل بقیه بچه ها توجه شون رو متمرکز نکنن.
«جیاکی وانگ»، محقق دانشگاه نرمال گوانگشی در چین، با تیمی از همکارانش روی همین موضوع تحقیق کردن. اونا می خواستن بخش خودکار و غیرارادی توجه رو جداگونه بررسی کنن تا ببینن آیا توی این بچه ها متفاوت عمل می کنه یا نه.
برای اندازه گیری این واکنش خودکار، تیم تحقیقاتی دنبال یه واکنش روانشناختی خاص به اسم «مهار بازگشت» گشتن. این واکنش زمانی اتفاق می افته که توجهِ یه نفر به یه نقطه خاص جلب میشه، اما برای یه مدت کوتاه اتفاق دیگه ای اونجا نمی افته.
وقتی بالاخره یه هدف توی اون نقطه ظاهر میشه، مغز فرد در واقع کُندتر از زمانی واکنش نشون میده که اون هدف توی یه جای کاملا جدید ظاهر بشه. مغز در واقع اون نقطه اول رو به عنوان یه «خبر قدیمی» علامت گذاری می کنه و در برابر نگاه کردن دوباره بهش مقاومت می کنه.
اعتقاد بر اینه که این واکنشِ کُند، یه مکانیزم تکاملیه که انسان ها رو تشویق می کنه به جای اینکه یه نقطه رو بارها چک کنن، جاهای جدید رو بگردن. چون این تاخیر در واکنش فقط با توجهِ خودکار و رفلکسی اتفاق می افته، یه معیار عالی برای محقق ها به حساب میاد.
اگه بچه ای بعد از دیدنِ جهت نگاه، این واکنشِ کُند رو نشون بده، یعنی مغزش به صورت خودکار حرکت چشم رو پردازش کرده. اگه نشون نده، یعنی توی سیستم توجه خودکارش مشکلی وجود داره.
برای تست این واکنش ها، وانگ و تیمش یه آزمایش کامپیوتری دقیق طراحی کردن. اونا گروهی از بچه های مبتلا به بیش فعالی و گروه دیگه ای از بچه هایی با رشد معمولی رو انتخاب کردن.
بچه ها جلوی مانیتور نشستن و به عکسی از یه صورت انسانی با حالت خنثی نگاه کردن. چشم های توی عکس یهو به سمت چپ یا راست چرخید.
بعد از یه تاخیر زمانی مشخص، یه علامت ستاره کوچیک روی صفحه ظاهر شد. این هدف یا همون سمتی بود که صورت بهش نگاه می کرد، یا دقیقا سمت مقابلش.
به بچه ها گفته شد تا جایی که می تونن سریع یه دکمه رو روی کیبورد بزنن تا نشون بدن ستاره کجا ظاهر شده. محقق ها زمان واکنش اونا رو تا حد میلی ثانیه ثبت کردن تا تفاوت های خیلی کوچیک رو توی پردازش ذهنی پیدا کنن.
توی یه تاخیر زمانی خیلی کوتاه، هر دو گروه وقتی صورت به جهت درست نگاه می کرد، ستاره رو سریع تر پیدا کردن. این یعنی همه بچه ها تونستن توجه اولیه خودشون رو بر اساس جهت نگاه تغییر بدن.
وقتی محقق ها تاخیر رو به بیش از 2 ثانیه قبل از ظاهر شدن ستاره افزایش دادن، نتایج کاملا متفاوت شد. بچه هایی با رشد معمولی بالاخره اون واکنش کُندِ مورد انتظار رو نشون دادن، یعنی سیستم توجه خودکارشون به درستی عمل کرد.
بررسی مشکلات نگاه در کودکان بیش فعال؛ نتایج آزمایش
بچه های مبتلا به این اختلال اصلا این واکنش کُند رو نشون ندادن. این نبودِ پاسخِ مهارکننده نشون داد که توانایی اونا برای جهت دهی خودکارِ توجه شون به نگاه بقیه دچار مشکل شده و این یکی از جنبه های مشکلات نگاه در کودکان بیش فعال است.
وانگ و تیمش باید می فهمیدن دقیقا چرا این مشکل پیش میاد. دو تا جزئیات بصری کاملا متفاوت باعث میشه وقتی یه صورت به طرفی نگاه می کنه، توجه خودکار جلب بشه.
یکی از اونا تغییر فیزیکیِ ساده ی حرکت مردمک تیره توی زمینه سفید چشمه. اون یکی هم تشخیصِ کلِ صورتِ انسان به عنوان یه موجود اجتماعی توسط مغزه.
برای جدا کردن این دو مورد, محقق ها آزمایش دومی رو با همون تسک کامپیوتری انجام دادن. این بار، همه عکس های صورت ها رو سر و ته (برعکس) کردن.
وقتی صورت برعکس میشه، مغز دیگه نمی تونه اون رو به عنوان یه صورت کامل انسانی پردازش کنه. اما تضاد رنگی مردمک تیره که روی سفیدی چشم حرکت می کنه، همچنان کاملا دیده میشه.
توی این آزمایش دوم، بچه های مبتلا به بیش فعالی بالاخره اون واکنش کُند خودکار رو نشون دادن. چون صورتِ برعکس اون فضای اجتماعی پیچیده رو حذف کرده بود، بچه ها تونستن به حرکت فیزیکی ساده چشم ها واکنش نشون بدن.
این نتیجه منبع دقیقِ مشکلات نگاه در کودکان بیش فعال در زمینه دنبال کردنِ بصری رو مشخص کرد. اونا مشکلی توی دیدن یا واکنش به حرکت های ساده چشم ندارن، اما وقتی این حرکت ها توی یه صورتِ عادی و مستقیم قرار می گیرن، مغزشان توی پردازش خودکارِ اونا به مشکل می خوره.
تیم تحقیق به این نتیجه رسید که نقص در پردازش صورت های کامل، باعث اختلال توی واکنش های اجتماعی خودکارِ این بچه ها میشه. این نقص در پردازش صورت های کامل، ریشه اصلی بسیاری از مشکلات نگاه در کودکان بیش فعال است و توضیح می دهد که چرا آن ها ممکن است نشانه های غیرکلامی ظریف را در تعاملات اجتماعی سریع از دست بدهند.
با اینکه این مطالعه دیدگاه های عمیقی درباره توجه اجتماعی میده، نویسنده ها به چند تا محدودیت هم توی کارشون اشاره کردن. تعداد بچه های مورد مطالعه نسبتا کم بود، که یعنی بعضی از مقایسه های آماری کلی، از نظر علمی خیلی قطعی نبودن.
تحقیقات آینده باید شامل گروه های خیلی بزرگ تری باشه تا این الگوها با اطمینان بیشتری تایید بشن. محقق ها قصد دارن توی پروژه های بعدی بیش از 100 کودک رو توی هر گروه بیارن تا قدرت آماری تحقیق رو به حداکثر برسونن.
اختلالات توجه خیلی وقت ها ویژگی های مشترکی با طیف اوتیسم دارن. بررسی ارتباط بین این اختلالات و مشکلات نگاه در کودکان بیش فعال می تواند به درک بهتری منجر شود. ممکنه بعضی از بچه های توی این مطالعه، ویژگی های تشخیص داده نشده ای مربوط به اوتیسم داشته باشن.
این ویژگی های مشترک می تونن به طور مستقل روی نحوه پردازش نشانه های اجتماعی و حرکت چشم توسط کودک تاثیر بذارن. مطالعات بعدی باید این ویژگی های خاص رو غربالگری کنن تا علت دقیق تفاوت های توجه رو پیدا کنن.
محقق ها همچنین خیلی زیاد به مصاحبه با والدین برای تایید تشخیص های رفتاری بچه ها تکیه کردن. برای درک جامع تر مشکلات نگاه در کودکان بیش فعال، در آینده، اونا قصد دارن ارزیابی های مستقیم معلم های مدرسه رو هم اضافه کنن تا مطمئن بشن علائم رفتاری توی محیط های مختلف مشابه هستن.
مشکلات نگاه در کودکان بیش فعال؛ عنوان مطالعه و نویسندگان
این مطالعه با عنوان «اختلال در جهت دهی توجه بیرونی به نشانه های نگاه در کودکان مبتلا به ADHD: شواهدی از مهار بازگشت» توسط جیاکی وانگ، آیجون وانگ، جیاکان گو، شیزونگ کای و مینگ ژانگ نوشته شده است.
درک عمیق تر از تفاوت های پردازش بصری و اجتماعی در کودکان مبتلا به بیش فعالی می تواند به والدین و معلمان کمک کند تا با آگاهی از این ویژگی ها، راهکارهای حمایتی موثرتری را در محیط های آموزشی و تعاملات روزمره اتخاذ کنند.
Children with attention disorders struggle to process whole faces during social interactions
