تحقیقات جدید نشون می ده که ویژگی های شناختی خاص مرتبط با اختلال کم توجهی-بیش فعالی یا همون ADHD، ممکنه یه مزیت خاص در نحوه برخورد افراد با چالش های خلاقانه ایجاد کنه. این ویژگی ها مزیت ADHD در حل خلاقانه مسئله را برجسته می کنند. مطالعه ای که توسط روانشناس ها انجام شده نشون داده افرادی که علائم شدیدی از ADHD رو گزارش می کنن، به احتمال زیاد مسائل رو از طریق جرقه های ناگهانی بینش حل می کنن تا از طریق تحلیل های روشمند.
این یافته ها نشون می دن که با وجود اینکه ADHD اغلب با نقاط ضعفش تعریف می شه، این وضعیت ممکنه سبک خاصی از تفکر رو تسهیل کنه که منطق خودآگاه رو دور می زنه تا به جواب برسه. همچنین شناخت تاثیر واقعی داروهای بیش فعالی بر عملکرد مغز نیز یکی از حوزه هایی است که دانشمندان برای درک بهتر این تفاوت های شناختی بررسی می کنند. نتایج این تحقیق در مجله Personality and Individual Differences منتشر شده است.
درک مزیت ADHD در حل خلاقانه مسئله
اختلال کم توجهی-بیش فعالی یه وضعیت عصبی-تکاملیه که معمولا با ویژگی هایی مثل دشواری در حفظ تمرکز، رفتارهای تکانشی و بیش فعالی شناخته می شه. این علائم اغلب از دیدگاه نقص در عملکردهای اجرایی بررسی می شن. عملکردهای اجرایی در واقع مثل سیستم مدیریت مغز هستن؛ مثل یه کنترل کننده ترافیک هوایی عمل می کنن که توجه رو هدایت می کنه، حواس پرتی ها رو فیلتر می کنه و فرآیندهای ذهنی رو منظم نگه می داره.
وقتی این سیستم درست کار کنه، فرد می تونه روی یه کار خاص تمرکز کنه و اطلاعات غیرضروری رو نادیده بگیره. با این حال، محققان مدت هاست این فرضیه رو مطرح کردن که یه فیلتر توجه «نشتی دار» ممکنه یه جنبه مثبت پنهان داشته باشه. اگه مغز اطلاعات غیرمرتبط رو به طور موثر فیلتر نکنه، ممکنه اجازه بده ایده ها و تداعی های دوردست وارد آگاهی بشن. این شبکه تداعی گسترده تر تئوریکا می تونه به فرد کمک کنه تا مفاهیمی رو که به ظاهر هیچ ربطی به هم ندارن، به هم متصل کنه، که این خود مزیت ADHD در حل خلاقانه مسئله است.
برای آزمایش این تئوری، تیمی از محققان به سرپرستی هانا مایسانو و کریستین چیزبرو، به همراه نویسنده ارشد جان کونیوس، آزمایشی رو برای اندازه گیری سبک های حل مسئله طراحی کردن. مایسانو دانشجوی دکترا در دانشگاه درکسل و چیزبرو محققی در موسسات تحقیقاتی فاینستاین برای تحقیقات پزشکیه. اون ها با فنگ کینگ ژانگ و برایان دالی از دانشگاه درکسل و مارک بیمن از دانشگاه نورث وسترن همکاری کردن.
در تصویر زیر، نمایشی نمادین از فرآیندهای ذهنی پیچیده و جرقه های فکری در مغز افراد دارای ویژگی های بیش فعالی آورده شده است.
این تصویر به خوبی نشان دهنده گستردگی شبکه های تداعی در ذهن است که زیربنای اصلی توانمندی های خلاقانه محسوب می شود.
محققان 299 دانشجوی مقطع کارشناسی رو برای شرکت در یه مطالعه آنلاین جذب کردن. تیم تحقیق مطالعه رو به افرادی که تشخیص پزشکی رسمی داشتن محدود نکرد؛ در عوض، از همه شرکت کننده ها خواستن که مقیاس خودسنجی ADHD بزرگسالان رو پر کنن. این یه نظرسنجی استاندارده که برای اندازه گیری تکرار و شدت علائمی مثل بی توجهی و بیش فعالی استفاده می شه. این روش به دانشمندان اجازه داد تا تاثیرات این ویژگی ها رو در کل طیف شدت بررسی کنن.
بخش اصلی آزمایش شامل تستی بود که به عنوان وظیفه «تداعی های دوردست ترکیبی» شناخته می شه. روانشناس ها مکررا از این کار برای اندازه گیری تفکر همگرا استفاده می کنن، که همون توانایی پیدا کردن یه جواب درست برای یه مسئله ست. در این تست، شرکت کننده ها سه کلمه رو می بینن که به نظر غیرمرتبط میان. هدف اون ها پیدا کردن کلمه چهارمیه که با هر کدوم از اون سه کلمه، یه عبارت یا کلمه مرکب آشنا بسازه.
برای مثال، یه شرکت کننده ممکنه کلمات «pine» (کاج)، «crab» (خرچنگ) و «sauce» (سس) رو ببینه. جواب درست «apple» (سیب) هست که کلمات «pineapple» (آناناس)، «crabapple» (سیب وحشی) و «applesauce» (سس سیب) رو می سازه. شرکت کننده ها سعی کردن 60 تا از این معماها رو حل کنن.
یافته های کلیدی در مورد ADHD و حل خلاقانه مسئله
بعد از هر راه حل موفق، شرکت کننده ها گزارش دادن که چطوری به جواب رسیدن. اون ها باید بین دو سبک شناختی مجزا یکی رو انتخاب می کردن. سبک اول «تحلیله». این شامل جستجوی آگاهانه و مرحله به مرحله برای جوابه؛ یه فرآیند هوشیارانه و کنده. سبک دوم «بینشه». این سبک اغلب به عنوان لحظه «آها!» توصیف می شه. این زمانی اتفاق می افته که راه حل ناگهانی و غافلگیرکننده به ذهن خطور می کنه، معمولا بعد از اینکه فرد از تلاش فعالانه برای به زور پیدا کردن نتیجه دست کشیده.
داده ها الگوی مشخصی رو در نحوه برخورد گروه های مختلف با معماها نشون دادن. شرکت کننده هایی که بالاترین سطح علائم ADHD رو گزارش کردن، به شدت به بینش متکی بودن. اون ها از نظر آماری به طور قابل توجهی بیشتر احتمال داشت که مسائل رو از طریق درک ناگهانی حل کنن تا از طریق منطق مرحله به مرحله.
در مقابل، شرکت کننده هایی که کمترین میزان علائم ADHD رو داشتن، پروفایل متفاوتی رو نشون دادن. این گروه از تعادلی بین هر دو روش بینش و تحلیل برای پیدا کردن جواب ها استفاده کردن. اون ها هیچ کدوم از این دو روش رو به طور چشمگیری بر دیگری ترجیح نمی دادن.
مایسانو گفت: «ما متوجه شدیم افرادی که قوی ترین علائم ADHD رو گزارش می کنن، به طور قابل توجهی بیشتر برای حل مسائل به بینش متکی هستن. به نظر می رسه اون ها پردازش ناخودآگاه و تداعی گرا رو ترجیح می دن که می تونه به موفقیت های خلاقانه ناگهانی منجر بشه.»
محققان همچنین تعداد کل مسائلی رو که هر گروه به درستی حل کرده بود، تجزیه و تحلیل کردن. این تحلیل یه منحنی U-شکل غیرمنتظره رو نشون داد. گروهی که بیشترین علائم رو داشتن و گروهی که کمترین علائم رو داشتن، هر دو خیلی خوب عمل کردن و در کل بیشترین معماها رو حل کردن. با این حال، شرکت کننده هایی که در وسط این طیف بودن، بدترین عملکرد رو داشتن.
این نتیجه U-شکل نشون می ده که سطوح بالا و پایین کنترل اجرایی، از مسیرهای متفاوتی به موفقیت ختم می شن. افرادی که کنترل اجرایی بالایی دارن، می تونن به طور موثری از استراتژی های تحلیلی استفاده کنن؛ اون ها می تونن کلمات رو به طور سیستماتیک آزمایش کنن تا به جواب برسن. افرادی که کنترل اجرایی پایینی دارن، مثل کسایی که علائم ADHD بالایی دارن، با اون رویکرد سیستماتیک مشکل دارن. با این حال، تمایل اون ها به تفکر غیرمتمرکز به مغزشون اجازه می ده که به طور ناخودآگاه با جواب روبرو بشن که این خود یکی از جنبه های مزیت ADHD در حل خلاقانه مسئله است.
به نظر می رسه افرادی که در میانه این طیف هستن، در این زمینه خاص در موضع ضعف قرار دارن. ممکنه کنترل اجرایی کافی برای تحلیل خیلی موثر نداشته باشن و در عین حال، ممکنه کنترل زیادی داشته باشن که اجازه نده ذهنشون به اندازه کافی برای رسیدن به بینش های مکرر آزاد باشه.
کونیوس پیامد این یافته رو اینطور توضیح می ده: «نتایج ما نشون می ده که داشتن علائم قوی ADHD می تونه به معنای این باشه که شما حل کننده مسائل خلاق بهتری نسبت به اکثر مردم هستید، یعنی نسبت به افرادی که علائم ADHD کم تا متوسط دارن. این یافته بر مزیت ADHD در حل خلاقانه مسئله تاکید می کند.»
این مطالعه با مفهوم تئوری های پردازش دوگانه تفکر همسو هست. روانشناس ها اغلب بین پردازش نوع 1 و نوع 2 تفاوت قائل می شن. پردازش نوع 1 سریع، خودکار و ناخودآگاهه و موتور محرک پشت بینش شهودیه. پردازش نوع 2 کنده، پرزحمت و آگاهانه ست و منطق تحلیلی رو هدایت می کنه.
علائم ADHD عموما با ضعف در پردازش نوع 2 مرتبطن. تلاشی که برای حفظ تمرکز و دستکاری اطلاعات در حافظه کاری لازمه، اغلب در این افراد مختل می شه. محققان استدلال می کنن که این نقص در پردازش نوع 2، افراد دارای علائم ADHD رو مجبور می کنه – یا شاید بهشون اجازه می ده – که به پردازش نوع 1 تکیه کنن.
این تکیه بر پردازش نوع 1 صرفا یه استراتژی جبرانی نیست؛ به نظر می رسبه این خودش یه مسیر قدرتمند برای رسیدن به راه حله. گروهی که علائم بالایی داشتن فقط در تحلیل شکست نخوردن، بلکه از طریق بینش موفق شدن. تحلیل های رگرسیون انجام شده توسط تیم نشون داد که با افزایش علائم ADHD، احتمال استفاده از تحلیل کاهش و احتمال استفاده از بینش افزایش پیدا می کنه.
چیزبرو گفت: «بالا بودن یا پایین بودن خیلی زیاد کنترل اجرایی می تونه برای حل خلاقانه مسائل مفید باشه، اما شما از راه های متفاوتی به جواب درست می رسید.»
کونیوس و همکاراش تاکید می کنن که این یافته ها دیدگاه سنتی به ADHD رو که اون رو صرفا یه اختلال ناشی از نقص می دونه، به چالش می کشه. در حالی که این وضعیت قطعا در محیط هایی که نیاز به تمرکز و سازماندهی دقیق دارن چالش هایی ایجاد می کنه، در موقعیت هایی که نیاز به ارتباطات خلاقانه دارن، مزایایی رو به همراه داره و نشان دهنده مزیت ADHD در حل خلاقانه مسئله است.
این مطالعه محدودیت هایی هم داره. این تحقیق به نمونه ای از دانشجویان دانشگاه متکی بود تا طیف وسیع تری از جمعیت عمومی. علاوه بر این، در مطالعه از علائم خودگزارش دهی شده استفاده شد تا تشخیص های بالینی تایید شده توسط پزشک. ممکنه شرایط تشخیص داده نشده دیگه ای روی نتایج تاثیر گذاشته باشه.
محققان همچنین خاطرنشان کردن شرکت کننده هایی رو که خواب نامناسب یا مصرف مواد رو گزارش کرده بودن، کنار گذاشتن؛ چون این عوامل می تونن عملکرد شناختی رو مختل کنن. تحقیقات آینده باید این یافته ها رو با گروه های بزرگ تر و جمعیت های بالینی که رسما تشخیص داده شدن تکرار کنه تا استحکام منحنی عملکرد U-شکل تایید بشه.
با وجود این ملاحظات، این تحقیق دیدگاه جدیدی در مورد تنوع عصبی در زمینه حل مسئله ارائه می ده. این تحقیق نشون می ده که پروفایل شناختی مرتبط با ADHD صرفا یه نسخه خراب از شناخت «نرمال» نیست؛ در عوض، نشون دهنده سازماندهی عملکردی متفاوتی از مغزه که پردازش خودجوش رو به کنترل آگاهانه ترجیح می ده و همین، مزیت ADHD در حل خلاقانه مسئله را برجسته می کند.
درک این نقطه قوت می تونه به مربیان و کارفرمایان کمک کنه تا محیط هایی رو ایجاد کنن که از توانایی های طبیعی افراد مبتلا به ADHD بهره ببره. به جای اینکه این افراد رو مجبور کنیم از استراتژی های تحلیلی استفاده کنن که با سبک شناختی شون همخوانی نداره، ممکنه تشویق رویکردهای شهودی شون موثرتر باشه.
کونیوس گفت: «درک این نقاط قوت می تونه به افراد کمک کنه تا سبک حل مسئله طبیعی خودشون رو در مدرسه، کار و زندگی روزمره به کار بگیرن و از مزیت ADHD در حل خلاقانه مسئله بهره مند شوند.»
این مطالعه که با عنوان «شدت علائم ADHD عملکرد حل مسئله خلاقانه و حالت های حل مسئله بینشی در مقابل تحلیلی را پیش بینی می کند» شناخته می شود، توسط هانا مایسانو، کریستین چیزبرو، فنگ کینگ ژانگ، برایان دالی، مارک بیمن و جان کونیوس نوشته شده است.
بهره مندی از این توانمندی های منحصر به فرد مستلزم تغییر دیدگاه جامعه نسبت به تنوع عصبی است. با شناسایی و ارج نهادن به شیوه های متفاوت پردازش اطلاعات، می توان فرصت هایی را فراهم کرد که در آن افراد بتوانند از پتانسیل های نهفته خود به بهترین شکل استفاده کنند و چالش های ذهنی را به ابزارهایی برای نوآوری تبدیل نمایند.
Strong ADHD symptoms may boost creative problem-solving through sudden insight
