بررسی سبک نگارشی نویسندگان مشهور نشان می دهد که تغییرات نامحسوس در انتخاب کلمات و صفت ها می تواند به عنوان نشانه های اولیه دمانس در نوشتار تلقی شود و سال ها پیش از بروز علائم حرکتی یا حافظه، بیماری را پیش بینی کند.
اولین نشانه های زوال عقل (دمانس) به ندرت خیلی چشمگیر و ناگهانی هستن. این تغییرات، که می توانند به عنوان نشانه های اولیه دمانس در نوشتار ظاهر شوند، با فراموش کردن اسم ها یا گم کردن کلیدها شروع نمی شن، بلکه تغییراتی هستن که اون قدر نامحسوسن که تقریبا غیرممکن میشه متوجهشون شد: دایره لغات یه ذره محدودتر می شه، توصیف ها تنوع کمتری پیدا می کنن و زبان یه جورایی ساده و یکنواخت می شه.
تحقیقات جدید که من و همکارام انجام دادیم نشون میده که این تغییرات ممکنه سال ها قبل از تشخیص رسمی قابل شناسایی باشن و یکی از واضح ترین نمونه ها ممکنه توی رمان های سِر تری پرچت پنهان شده باشه.
پرچت به عنوان یکی از خیال پردازترین نویسنده های بریتانیا شناخته می شه؛ خالق مجموعه «دیسک ورلد» (Discworld) و استاد طنزی که آثارش شوخی رو با بینش عمیق اخلاقی ترکیب می کرد. بعد از اینکه تشخیص داده شد به آتروفی خلفی قشر مغز، که یه نوع نادر از بیماری آلزایمره، مبتلا شده، اون به یکی از حامیان قدرتمندِ تحقیق و آگاهی بخشی درباره زوال عقل تبدیل شد. چیزی که کمتر کسی می دونه اینه که اثرات اولیه این بیماری، شامل نشانه های اولیه دمانس در نوشتار، ممکنه خیلی قبل از اینکه خودش بفهمه مریضه، توی نوشته هاش وجود داشته بوده.
زوال عقل معمولا به عنوان وضعیتی توصیف می شه که در اون حافظه از دست میره، اما این فقط بخشی از ماجراست. در مراحل اولیه، زوال عقل می تونه روی تمرکز، درک و زبان تاثیر بذاره، اونم قبل از اینکه مشکلات حافظه خودشون رو نشون بدن. شناسایی نشانه های اولیه دمانس در نوشتار در این مرحله سخته چون این تغییرات تدریجی هستن و خیلی راحت با استرس، پیری یا تغییرات عادی توی رفتار اشتباه گرفته می شن.
با این حال، زبان دریچه ای منحصربه فرد رو به سمت تغییرات شناختی باز می کنه. کلماتی که انتخاب می کنیم، تنوع دایره لغاتمون و روشی که توصیف ها رو ساختار میدیم، کاملا با عملکرد مغز در ارتباط هستن. حتی تغییرات کوچیک در استفاده از زبان ممکنه نشون دهنده تغییرات عصبیِ زمینه ای باشه و به ما در کشف نشانه های اولیه دمانس در نوشتار کمک کند.
در مطالعه اخیرمون، ما زبانی رو که در طول رمان های دیسک ورلد تری پرچت استفاده شده بود، تحلیل کردیم و بررسی کردیم که نوشته های اون چطور در طول زمان تغییر کرده. این تحلیل به دنبال کشف نشانه های اولیه دمانس در نوشتار بود. ما روی «تنوع واژگانی» تمرکز کردیم یعنی اینکه انتخاب کلمات یه نویسنده چقدر متنوعه و توجه ویژه ای به صفت ها داشتیم؛ همون کلمات توصیفی که به متن بافت، رنگ و عمق احساسی می دن.
در رمان های آخر پرچت، یه کاهش واضح و از نظر آماری معنادار در تنوع صفت هایی که استفاده می کرد، وجود داشت. غنای زبان توصیفیِ اون کم کم محدودتر شد. این چیزی نبود که یه خواننده لزوما متوجهش بشه، و نشون دهنده افت ناگهانی کیفیت هم نبود. بلکه یه تغییر ظریف و تدریجی بود که فقط از طریق تحلیل دقیق زبانی قابل تشخیص بود.
نکته مهم اینجاست که اولین افت قابل توجه، که می تواند یکی از نشانه های اولیه دمانس در نوشتار باشد، در کتاب «آخرین قاره» (The Last Continent) دیده شد که تقریبا 10 سال قبل از تشخیص رسمی بیماری پرچت منتشر شده بود. این نشون میده که «مرحله پیش بالینی» زوال عقل یعنی دوره ای که تغییرات مرتبط با بیماری از قبل توی مغز اتفاق می افته ممکنه سال ها قبل، بدون هیچ نشونه ظاهریِ واضحی شروع شده باشه.
این یافته پیامدهایی داره که فراتر از تحلیل های ادبی میره. مشخص شده که زوال عقل یه مرحله پیش بالینی طولانی داره که در اون فرصت ها برای مداخله زودهنگام در بیشترین حد خودش قرار داره. با این حال، شناسایی افراد در طول این بازه زمانی هنوز هم یکی از بزرگترین چالش ها در مراقبت از بیماران مبتلا به زوال عقله.
تحلیل زبانی به خودیِ خود یه ابزار تشخیصی نیست و برای همه هم به یه اندازه خوب جواب نمیده. فاکتورهایی مثل تحصیلات، شغل، عادت های نویسندگی و پیشینه زبانی، همگی روی نحوه استفاده افراد از زبان تاثیر می ذارن. اما به عنوان بخشی از یه رویکرد گسترده تر در کنار تست های شناختی، تصویربرداری از مغز و نشانگرهای بیولوژیکی تحلیل زبان می تونه به تشخیص زودهنگام خطر، از جمله نشانه های اولیه دمانس در نوشتار، به روشی غیرتهاجمی و مقرون به صرفه کمک کنه.
نکته مهم اینه که داده های زبانی همین الان هم وجود دارن. مردم از طریق ایمیل ها، گزارش ها، پیام ها و ارتباطات آنلاین حجم عظیمی از مطالب مکتوب رو تولید می کنن. با رعایت پروتکل های مناسب برای حفظ حریم خصوصی و جلب رضایت افراد، تغییرات ظریف در سبک نوشتن ممکنه یه روزی کمک کنه تا زوال عقل، از جمله نشانه های اولیه دمانس در نوشتار، خیلی زودتر از اینکه روی عملکردهای روزمره تاثیر بذاره، شناسایی بشه.
اهمیت شناسایی نشانه های اولیه دمانس در نوشتار
تشخیص زودهنگام از همیشه مهم تر شده. در سال های اخیر، داروهای جدیدی برای بیماری آلزایمر ظاهر شدن که هدفشون کاهش سرعت پیشرفت بیماریه، نه فقط مدیریت علائم. داروهایی مثل لکانمب و دونانمب پروتئین های آمیلوئید رو هدف قرار می دن که در مغز تجمع می کنن. در کنار این داروها، تحقیقاتی درباره تاثیر دوز پایین کانابیس در آلزایمر و چشم اندازهای بهبود حافظه نیز به عنوان راهکاری برای بهبود حافظه در حال بررسی است.
شناسایی افراد در طول مرحله پیش بالینی به اونا و خانواده هاشون زمان بیشتری میده تا برنامه ریزی کنن، به حمایت ها دسترسی داشته باشن و مداخلاتی رو در نظر بگیرن که ممکنه به کند شدن روند بیماری کمک کنه. این ها می تونه شامل تغییرات در سبک زندگی، تحریک شناختی و به طور فزاینده ای، داروهای جدید برای کاهش سرعت پیشرفت بیماری باشه.
بیش از یک دهه بعد از مرگش، تری پرچت همچنان به درک ما از زوال عقل کمک می کنه. رمان های اون همچنان خیلی محبوبن، اما یه میراث دیگه هم در اونا پنهان شده: شواهدی مبنی بر اینکه زوال عقل ممکنه خیلی قبل از اینکه خودش رو نشون بده، ردی از خودش به جا بذاره. توجه بیشتر به زبان حتی زبانی که فکر می کنیم به خوبی می شناسیم و بررسی نشانه های اولیه دمانس در نوشتار می تونه به تغییر در نحوه تشخیص، درک و در نهایت درمان این شرایط ویرانگر کمک کنه.
شناخت الگوهای زبانی و تغییرات آن ها در طول زمان، دریچه ای نوین به سوی پیشگیری و مراقبت های بهداشتی باز کرده است. این یافته ها بر اهمیت نظارت بر توانایی های شناختی از طریق فعالیت های روزمره مانند نوشتن تاکید دارند تا با تشخیص به موقع و استفاده از روش های درمانی نوین، کیفیت زندگی افراد در معرض خطر حفظ شود.
Terry Pratchett’s novels held clues to his dementia a decade before diagnosis, new study suggests
