اعتیاد به هروئین با ایجاد اختلال در شبکه های عصبی، تفکر خلاق را تضعیف می کند و نشان دهنده عمق تاثیر هروئین بر مغز در کاهش انعطاف پذیری شناختی است.
یه مطالعه جدید که در Translational Psychiatry منتشر شده، نشون میده که اعتیاد مزمن به هروئین به شبکه های عصبی مسئول تفکر خلاق آسیب می زنه. این مطالعه به بررسی تاثیر هروئین بر مغز می پردازد. یافته ها حاکی از اینه که مغز افراد وابسته به مواد افیونی در هماهنگی بین تولید و ارزیابی ایده های جدید دچار مشکل می شه. این تحقیق نشون میده که مغز معتاد سعی می کنه با کار کشیدن بیش از حد از مناطق محلی خاص، این شبکه های قطع شده رو جبران کنه، که نتیجه اش پردازش شناختی ناکارآمده.
بحران مواد افیونی همچنان یکی از چالش های بزرگ سلامت جهانیه و نرخ بازگشت به اعتیاد و بیش مصرفی (اوردوز) توش خیلی بالاست. بهبودی از اعتیاد فقط به سم زدایی جسمی ختم نمی شه؛ بلکه به انعطاف پذیری شناختی نیاز داره تا فرد بتونه با استرس های زندگی کنار بیاد، هوس هاش رو مدیریت کنه و مشکلات بین فردی رو بدون بازگشت به مصرف مواد حل کنه. تفکر واگرا یه توانایی ذهنیه که به آدما اجازه می ده برای مشکلات با پایان باز، چندین راه حل پیدا کنن. این نوع تفکر جزء اصلی خلاقیته و به افراد کمک می کنه با محیط های در حال تغییر سازگار بشن.
تاثیر هروئین بر مغز؛ ابعاد ناشناخته
علم قبلا مسیرهایی رو که هروئین به عملکردهای پایه مغز مثل حافظه و کنترل تکانه آسیب می زنه، شناسایی کرده و حتی پژوهش هایی در مورد تاثیر التهاب بر افسردگی و اختلال در سیستم پاداش مغز صورت گرفته است. اما اطلاعات کمتری درباره اینکه این ماده چطور روی فرآیندهای فکری سطح بالاتر که برای توانبخشی طولانی مدت ضروری هستن، تاثیر می ذاره، وجود داره و همین موضوع تحقیق درباره تاثیر هروئین بر مغز را حیاتی تر می کند. کمبود درک در این زمینه باعث شده توسعه درمان هایی که می تونن به بیماران برای بازسازی زندگیشون کمک کنن، محدود بشه. مطالعه فعلی با هدف پر کردن این شکاف، فعالیت مغزی مرتبط با تفکر خلاق رو در افرادی با سابقه مصرف هروئین نقشه برداری کرده.
هایجون دوآن، نویسنده مطالعه و استاد دانشگاه نرمال شانشی، می گه: «مدت هاست که یه باور فرهنگی اشتباه وجود داره که مواد روان گردان می تونن خلاقیت رو زیاد کنن، اما شواهد علمی بیشتر روی اثرات کوتاه مدت تمرکز کردن و نتایج متناقضی داشتن. مطالعه ما با هدف بررسی این موضوع انجام شد که چطور اعتیاد مزمن به مواد افیونی از منظر عصب شناختی روی شناخت خلاقانه سطح بالا تاثیر می ذاره. ما می خواستیم فراتر از روایت های فرهنگی بریم و شواهد عصبی عینی برای چگونگی تضعیف خلاقیت توسط اعتیاد ارائه بدیم.»
تیم تحقیق در مجموع 73 شرکت کننده رو برای این آزمایش جذب کرد. این نمونه شامل 38 فرد مبتلا به اختلال مصرف مزمن هروئین و 35 فرد سالم به عنوان گروه کنترل بود. محققان مطمئن شدن که دو گروه از نظر سن, جنسیت و سطح تحصیلات با هم همخوانی دارن تا تاثیر عوامل دیگه روی نتایج رو حذف کنن. تمام شرکت کننده های گروه اعتیاد از مراکز بازپروری انتخاب شده بودن و در حال حاضر در وضعیت پاکی بودن.
دانشمندان برای اندازه گیری پتانسیل خلاقیت، از یک ارزیابی روان شناختی استاندارد به نام «تست کاربردهای جایگزین» استفاده کردن. به شرکت کننده ها اشیاء روزمره معمولی مثل آجر یا خط کش نشون داده شد و ازشون خواستن تا جایی که می تونن کاربردهای نوآورانه و اصیل برای این اشیاء در یک محدودیت زمانی مشخص پیدا کنن. این کار مشخصا تفکر واگرا رو هدف قرار می ده و مغز رو مجبور می کنه از تداعی های کلیشه ای فاصله بگیره.
در حالی که شرکت کننده ها مشغول این چالش شناختی بودن، محققان فعالیت الکتریکی مغزشون رو ثبت کردن. اونا از یک سیستم الکتروانسفالوگرام (EEG) با تراکم بالا با 64 سنسور که روی پوست سر قرار می گرفت، استفاده کردن. این فناوری به تیم اجازه داد تا سیگنال های مغزی رو با دقت میلی ثانیه دنبال کنن. محققان به طور خاص به قدرت امواج مغزی در مناطق مختلف و اینکه این مناطق چقدر خوب با هم ارتباط برقرار می کنن، نگاه کردن.
نتایج رفتاری نشون دهنده ضعف در گروه مبتلا به اختلال مصرف هروئین بود. این افراد ایده هایی تولید کردن که در مقایسه با گروه کنترل سالم، به طور عینی اصالت کمتری داشت. با وجود امتیازهای عملکردی پایین تر، شرکت کننده های دارای مشکل اعتیاد، ایده های خودشون رو بسیار خلاقانه ارزیابی کردن. این موضوع نشون دهنده قطع ارتباط بین عملکرد شناختی واقعی و توانایی های خودارزیابی اون هاست. این یافته ها به درک عمیق تر از تاثیر هروئین بر مغز و توانایی های شناختی آن کمک می کند.
داده های تصویربرداری مغز یک توضیح بیولوژیکی برای این تفاوت های رفتاری ارائه داد. محققان از مدل سازی کامپیوتری پیشرفته برای ردیابی سیگنال های پوست سر تا منابعشون در مغز استفاده کردن. اونا متوجه شدن که گروه اعتیاد فعالیت الکتریکی به مراتب بالاتری در لوب آهیانه ای نشون دادن. این بخش از مغز در پردازش اطلاعات حسی و مدیریت توجه نقش داره.
به طور خاص، گروه اعتیاد افزایش قدرت در باندهای فرکانسی آلفا و بتا رو در نواحی پیش آهیانه (precuneus) و لوبول آهیانه ای فوقانی نشون دادن. در یک مغز سالم، امواج آلفا اغلب به سرکوب اطلاعات نامرتبط کمک می کنن. فعالیت بیش از حد در این مناطق نشون می ده که مغز افراد معتاد به هروئین برای فیلتر کردن حواس پرتی ها سخت تر کار می کرده. به نظر می رسه این بیش فعالی یک مکانیسم جبرانی برای جبران کمبودها در جاهای دیگه باشه.
در حالی که فعالیت های محلی مغز به طور غیرطبیعی بالا بود، ارتباط بین شبکه های مختلف مغزی به طرز عجیبی ضعیف بود. این مطالعه روی تعامل بین «شبکه حالت پیش فرض» و «شبکه کنترل فرونتوپاریتال» تمرکز داشت. شبکه حالت پیش فرض معمولا در زمان تخیل و تولید ایده فعاله. شبکه فرونتوپاریتال هم مسئول ارزیابی اون ایده ها و متمرکز نگه داشتن ذهن روی هدفه.
در افراد سالم، این دو شبکه به سرعت برای تولید افکار خلاقانه با هم تبادل اطلاعات می کنن. داده های EEG نشون داد که این پیوند بین شبکه ای در گروه هروئین به شدت کاهش یافته بود. اختلال در ارتباط به ویژه بین شکنج پیشانی فوقانی راست و پیش آهیانه چپ مشهود بود. قدرت ارتباط بین این دو گره خاص، پیش بینی کننده قوی برای میزان عملکرد خوب یک فرد در تست خلاقیت بود.
دوآن به PsyPost گفت: «یکی از غیرمنتظره ترین یافته ها این بود که با وجود نقص های واضح در تفکر واگرا، افراد مبتلا به اعتیاد مزمن به هروئین فعالیت مغزی محلی افزایش یافته ای رو در مناطق خاص، به ویژه در قشر آهیانه ای نشون دادن. این موضوع نشون می ده که با وجود مختل شدن هماهنگی شبکه های در مقیاس بزرگ به ویژه بین شبکه حالت پیش فرض و شبکه کنترل فرونتوپاریتال برخی مدارهای عصبی محلی به عنوان یک مکانیسم جبرانی بیش فعال شدن.»
«به عبارت دیگه، مغز معتاد ممکنه هنوز سعی کنه ایده های متعددی تولید کنه، اما این کار رو به روشی پراکنده و ناکارآمد انجام می ده یعنی سخت تر کار می کنه، اما ارتباطاتش اثربخشی کمتری داره. این الگوی ‘بیش فعالی محلی اما قطع ارتباط جهانی’ دیدگاه جدیدی درباره اینکه چطور اعتیاد مزمن معماری عصبی زیربنای تفکر واگرا رو تغییر می ده، ارائه می ده.»
محققان از الگوریتم های یادگیری ماشین برای تایید اهمیت این ارتباطات عصبی استفاده کردن. مدل کامپیوتری تونست شرکت کننده ها رو صرفا بر اساس الگوهای اتصال مغزیشون به دو دسته با توانایی تفکر واگرای بالا یا پایین تقسیم کنه. ارتباط بین نواحی پیشانی و آهیانه ای به عنوان دقیق ترین نشانه بیولوژیکی برای نقص شناختی ظاهر شد. این یافته از این ایده حمایت می کنه که خلاقیت بیشتر از اینکه به فعالیت محلی مغز وابسته باشه، به یکپارچگی شبکه جهانی بستگی داره. این شواهد، ابعاد پیچیده تاثیر هروئین بر مغز را آشکار می سازد.
دوآن توضیح داد: «افراد مبتلا به اعتیاد مزمن به هروئین عملکرد ضعیف تری در کارهای مربوط به تفکر واگرا دارن و تولید ایده های نو یا نگاه کردن به مسائل از زوایای دیگه براشون سخت تره. نتایج EEG نشون می ده که اتصال عملکردی بین دو شبکه کلیدی مغز یعنی شبکه حالت پیش فرض و شبکه فرونتوپاریتال در این افراد به طور قابل توجهی کاهش پیدا کرده.» این نتیجه به طور مستقیم با تاثیر هروئین بر مغز و کاهش توانایی های شناختی مرتبط است.
«این شبکه ها برای تفکر منعطف و تولید ایده های خلاقانه ضروری هستن. وقتی چنین هماهنگی عصبی مختل می شه، روانی فکر و پتانسیل خلاقیت محدود می شه و جرقه الهام کم فروغ می شه. این نشون می ده که خلاقیت از آشفتگی ذهنی به وجود نمیاد، بلکه نتیجه هماهنگی دقیق یک مغز سالمه که در نظم و تعادل پویا کار می کنه.»
پیامدهای تاثیر هروئین بر مغز بر بهبودی
این نقص های شناختی ممکنه پیامدهای واقعی در روند بهبودی داشته باشن. کاهش تفکر واگرا می تونه باعث بشه افراد وقتی با استرس مواجه می شن، به سختی بتونن جایگزینی برای مصرف مواد پیدا کنن. اگه فردی نتونه راه حل های جدید برای مشکلات روزمره پیدا کنه، احتمال بیشتری داره که به عادت های قدیمی خودش برگرده. ناتوانی در قضاوت دقیق عملکرد خودشون هم ممکنه مانع پذیرش بازخوردها در طول درمان بشه.
البته محدودیت هایی هم در این مطالعه وجود داره که باید در نظر گرفته بشه. این تحقیق مشاهده ای بوده و شرکت کننده ها رو در یک مقطع زمانی خاص بررسی کرده. بنابراین نمی تونه به طور قطعی ثابت کنه که مصرف هروئین باعث این تغییرات مغزی شده، چون ممکنه تفاوت های از قبل موجود در گرایش به اعتیاد نقش داشته باشن. همچنین هنوز مشخص نیست که آیا این نقص های عصبی دائمی هستن یا با گذشت زمان می تونن ترمیم بشن. برای درک کامل تر تاثیر هروئین بر مغز، نیاز به تحقیقات طولی بیشتری است.
دوآن گفت: «قدم های بعدی ما شامل مطالعات تصویربرداری عصبی طولی و چندوجهی برای ردیابی بهبودی شناختی در طول دوران پاکیه تا بررسی کنیم که آیا تکنیک های تعدیل عصبی (مثل tACS یا نوروفیدبک) می تونن به بازگرداندن تفکر خلاق و منعطف در بازپروری اعتیاد کمک کنن یا نه.»
این مطالعه با عنوان «تاثیر اعتیاد مزمن به هروئین بر شناخت خلاق: یک مطالعه EEG بر اساس تفکر واگرا» توسط ونجوان فو، ایفان وانگ، وانی لی، یوجیا منگ، جیاکی دانگ، کای یوآن و هایجون دوآن نوشته شده است.
درک دقیق تغییرات عصبی ناشی از مصرف مواد، مسیرهای جدیدی را برای درمان های موثرتر باز می کند. تمرکز بر بازسازی ارتباطات بین شبکه ای مغز و تقویت تفکر منعطف می تواند شانس موفقیت در پاکی بلندمدت را افزایش داده و به افراد کمک کند تا زندگی خود را با توانمندی های شناختی بهتری از نو بسازند.
