مطالعات علمی جدید با استفاده از ابزارهای حساس تصویربرداری نشان می دهند که مدیتیشن چگونه مغز را تغییر می دهد و با افزایش انعطاف پذیری و پیچیدگی امواج مغزی، باعث بهبود وضعیت آگاهی و کاهش الگوهای ذهنی تکراری می شود.
یه مطالعه جدید نشون می ده که سبک های مختلف مدیتیشن، تغییرات متمایز و قابل اندازه گیری توی نویز پس زمینه و پیچیدگی ساختاری امواج مغزی آدم ها ایجاد می کنن. این مطالعه به خوبی نشان می دهد که مدیتیشن چگونه مغز را تغییر می دهد. محقق ها با اسکن مغز راهب های بودایی حرفه ای ثابت کردن که حالت های مدیتیشن باعث می شه فعالیت مغز انعطاف پذیرتر بشه و کمتر به الگوهای گذشته وابسته بمونه. این نتایج توی مجله Neuroscience of Consciousness منتشر شده.
مدیتیشن شامل استراتژی های ذهنی مختلفیه که هدفشون هدایت توجه و تقویت سلامت جسمی و روانیه. در طول سال ها، ابزارهای تصویربرداری مغز کمک کردن تا نواحی خاصی از مغز که موقع این تمرین ها فعال می شن، شناسایی بشن. محقق ها هنوز دارن تلاش می کنن تا مکانیسم های فیزیکی دقیق این حالت های ذهنی رو که نشان می دهد مدیتیشن چگونه مغز را تغییر می دهد، درک کنن.
مدیتیشن چگونه مغز را تغییر می دهد؛ نتایج تحقیقاتی
آنالیزا پاسکارلا، محقق شورای ملی تحقیقات در ایتالیا، تیمی رو برای بررسی فعالیت مغزی مدیتیتورهای باتجربه هدایت کرد. این تیم می خواست مفاهیم ریاضی مثل «بحرانی بودن» و «پیچیدگی» رو توی مغز انسان اندازه گیری کنه. بحرانی بودن وضعیتی رو توصیف می کنه که یه سیستم دقیقا روی مرز بین نظم شدید و هرج ومرج کامل قرار داره.
مغزی که نزدیک این نقطه تعادل کار می کنه، خیلی کارآمد در نظر گرفته می شه؛ چون بین پایداری و انعطاف پذیری ذهنی لازم برای پردازش اطلاعات جدید، تعادل برقرار می کنه. پیچیدگی هم به این موضوع اشاره داره که سیگنال های مغزی در طول زمان چقدر غنی، متنوع و غیرقابل پیش بینی هستن. سیگنال های مغزی با پیچیدگی بالا معمولا با حالت های آگاهی غنی و متنوع همخوانی دارن.
تحقیقات قبلی روی مدیتیشن نتایج ضد و نقیضی در مورد این معیارهای ریاضی خاص نشون داده بودن. خیلی از آزمایش های قبلی همه سبک های مدیتیشن رو توی یه گروه می ذاشتن یا از ابزارهایی استفاده می کردن که نمی تونست تغییرات خیلی سریع مغز رو ردیابی کنه. پاسکارلا و همکاراش سعی کردن با مقایسه دو فرم مختلف مدیتیشن با استفاده از تجهیزات خیلی حساس، این موضوع رو اصلاح کنن.
در تصویر زیر، می توانید نمایی شماتیک از تاثیرات عمیق تمرین های ذهنی بر ساختار عصبی را مشاهده کنید که نشان دهنده پتانسیل بالای مغز برای بازسازی الگوهای فعالیت است.
این تصویر به خوبی نشان می دهد که چگونه فعالیت های ذهنی پایدار می توانند نویزهای اضافی سیستم عصبی را کاهش داده و شفافیت آگاهی را افزایش دهند.
چگونه سبک های مختلف مدیتیشن مغز را تغییر می دهند؟
تیم تحقیقاتی 12 راهب حرفه ای رو از یه صومعه بودایی توی ایتالیا انتخاب کردن. این شرکت کننده ها آموزش های ذهنی گسترده ای دیده بودن و به طور متوسط بیش از 15 هزار ساعت تجربه مدیتیشن داشتن. محقق ها روی دو تکنیک خاص به اسم «ساماتا» و «ویپاسانا» تمرکز کردن.
ساماتا نوعی مدیتیشن با توجه متمرکزه که در اون فرد کاملا روی یک موضوع واحد، مثل نفس کشیدن خودش، تمرکز می کنه. ویپاسانا هم یه تکنیک نظارت بازه که هدف دیگه ای رو دنبال می کنه. توی ویپاسانا, فرد آگاهی گسترده ای نسبت به هر فکر یا حسی که از ذهنش می گذره حفظ می کنه، بدون اینکه اون ها رو قضاوت کنه یا روی یکی شون تمرکز کنه.
برای اینکه ببینن داخل سر شرکت کننده ها چه اتفاقی می افته، محقق ها از مگنتوانسفالوگرافی استفاده کردن. این فناوری میدان های مغناطیسی خیلی کوچیکی رو که در اثر فعالیت الکتریکی مغز ایجاد می شه، اندازه گیری می کنه. مگنتوانسفالوگرافی یه خط زمانی با وضوح بالا از فعالیت مغز ارائه می ده و تغییرات سریعی رو ثبت می کنه که ممکنه بقیه روش های اسکن از دستش بدن.
راهب ها با چشم های بسته توی اسکنر نشستن و بلوک های 6 دقیقه ای از هر دو نوع مدیتیشن ساماتا و ویپاسانا رو انجام دادن. اونا همچنین بین جلسات مدیتیشن، فواصل 3 دقیقه ای رو به استراحت اختصاص دادن. این کار به محقق ها اجازه داد تا حالت استراحت مغز رو با حالت های فعال مدیتیشن مقایسه کنن.
موقع تجزیه و تحلیل داده ها، تیم تحقیقاتی به انواع مختلف امواج مغزی دقت کردن. امواج مغزی پالس های الکتریکی ریتمیک هستن، اما مغز جریان ثابتی از نویز الکتریکی پس زمینه رو هم تولید می کنه. در گذشته، دانشمندان گاهی برای جدا کردن امواج ریتمیک از این نویز پس زمینه غیرریتمیک با مشکل روبرو می شدن.
این نویز پس زمینه اغلب از نظر ریاضی به عنوان یک شیب غیردوره ای (aperiodic slope) توصیف می شه. تصور می شه که تندی این شیب نشون دهنده تعادل بین سلول های مغزی تحریک کننده فعالیت و سلول های مهارکننده اونه. پاسکارلا و تیمش از نرم افزارهای پیشرفته ای استفاده کردن تا این نویز پس زمینه رو کنار بزنن و فقط به امواج مغزی ریتمیک نگاه کنن.
نتایج این جداسازی غیرمنتظره بود. قبل از حذف نویز پس زمینه، به نظر می رسید که امواج مغزی با فرکانس بالا، که به اسم امواج گاما شناخته می شن، موقع مدیتیشن افزایش پیدا کردن. این با چیزی که خیلی از مطالعات قدیمی در مورد مغز در حال مدیتیشن گزارش داده بودن، مطابقت داشت.
اما وقتی نویز پس زمینه غیردوره ای کنار گذاشته شد، امواج گامای ریتمیک واقعی در هر دو نوع مدیتیشن کاهش پیدا کردن. محقق ها به این نتیجه رسیدن که افزایش های قبلی احتمالا یه توهم ناشی از تغییر در نویز کلی پس زمینه مغز بوده، نه افزایش واقعی فعالیت ریتمیک گاما. تندی منحنی نویز پس زمینه صاف تر شده بود که نشون دهنده نسبت بالاتر تحریک عصبی به مهار اون بود.
این افت در امواج گامای واقعی ممکنه بازتاب دهنده آروم شدن شبکه هایی باشه که معمولا حواس پرتی های بیرونی رو پردازش می کنن. محقق ها این کاهش رو بیشتر توی نواحی مثل لوب های پیشانی و آهیانه ای دیدن که مسئول کنترل توجه و حرکت فیزیکی هستن. با کاهش فعالیت ریتمیک در این نواحی، ممکنه مغز از درگیری ذهنی فعال به سمت حالتی از آگاهی یکپارچه تغییر جهت بده.
تغییرات مشاهده شده در زمان مدیتیشن روی شبکه های خاصی در مغز نقشه برداری شد. محقق ها متوجه تاثیرات قوی در سیستمی شدن که معمولا وقتی ذهن سرگردانه یا در حال رویاپردازیه، فعال می شه. تغییر فعالیت در این شبکه احتمالا همون چیزیه که به مدیتیتورهای باتجربه اجازه می ده وراجی های درونی رو ساکت کنن و تمرکزشون رو حفظ کنن.
فراتر از فرکانس امواج، محقق ها پیچیدگی سیگنال های مغزی رو هم بررسی کردن. اونا چندین تست ریاضی رو به کار بردن تا ببینن یه سیگنال مغزی چقدر تکرار می شه. نتایج این بخش نیز نشان می دهد که مدیتیشن چگونه مغز را تغییر می دهد. اونا متوجه شدن که فعالیت مغز در طول هر دو مدیتیشن ساماتا و ویپاسانا در مقایسه با حالت استراحت، خیلی پیچیده تر و غیرقابل پیش بینی تر شده.
اونا همچنین اندازه گیری کردن که چقدر یه سیگنال فعلی مغز به سیگنال های گذشته مرتبطه، مفهومی که به عنوان همبستگی زمانی شناخته می شه. در طول هر دو نوع مدیتیشن, این همبستگی های زمانی کاهش پیدا کردن. این یعنی فعالیت مغز کمتر توسط گذشته نزدیکش محدود می شد و یه محیط ذهنی سازگارتر و منعلطف تر ایجاد می کرد.
محقق ها همچنین بررسی کردن که آیا مجموع ساعت های تمرین یه راهب در طول زندگیش روی الگوهای مغزیش تاثیر گذاشته یا نه. این تحلیل ها درک بهتری از اینکه مدیتیشن چگونه مغز را تغییر می دهد، فراهم آورد. اونا روندی رو کشف کردن که نشون می داد باتجربه ترین راهب ها موقع مدیتیشن، دینامیک های مغزی ای رو نشون می دن که خیلی شبیه به حالت های استراحتشونه. این نشون می دهد که هزاران ساعت تمرین ممکنه رفتار استراحت پایه مغز رو برای همیشه تغییر بده.
برای آزمایش اینکه این ویژگی های ریاضی چقدر قابل اعتماد می تونن یه حالت مدیتیشن رو شناسایی کنن، محقق ها از یادگیری ماشین استفاده کردن. اونا یه الگوریتم کامپیوتری رو آموزش دادن تا همه داده های مغزی رو بررسی کنه و حدس بزنه که آیا شرکت کننده در حال استراحت بوده یا مدیتیشن. الگوریتم با دقت خیلی بالایی تونست حالت درست مغز رو تشخیص بده.
الگوریتم کاهش همبستگی های زمانی رو به عنوان مفیدترین سرنخ برای تمایز بین مغز در حال مدیتیشن و مغز در حال استراحت رتبه بندی کرد و اطلاعات مهمی در مورد اینکه مدیتیشن چگونه مغز را تغییر می دهد، ارائه داد. این نشون می ده که رها شدن مغز از الگوهای ساختاری گذشته، یکی از ویژگی های تعیین کننده مدیتیشن پیشرفته ست. برنامه کامپیوتری هم تایید کرد که این تغییرات به طور گسترده در لایه های بیرونی مغز پخش شده بودن.
تیم تحقیقاتی همچنین فاصله مغز رو از نقطه تعادل بحرانی بین نظم و هرج ومرج اندازه گیری کرد. اونا متوجه تفاوت قابل توجهی بین دو سبک مدیتیشن در این معیار شدن. در طول ویپاسانا، مغز به این مرز بحرانی نزدیک تر شد.
در مقابل، مدیتیشن ساماتا مغز رو به این نقطه تعادل نزدیک تر نکرد. محقق ها حدس می زنن که این موضوع بازتاب دهنده اهداف شناختی متفاوت این دو تمرینه. ویپاسانا به یه آگاهی باز و بسیار حساس نسبت به لحظه حال نیاز داره که با طبیعت منعطف یه حالت بحرانی همخوانی داره.
ساماتا به تمرکز عمیق و پایدار نیاز داره که ممکنه لازم باشه مغز محکم توی یه حالت منظم تر باقی بمونه. این یافته ها نشون می ده که مغز قوانین عملکردی اصلیش رو تغییر می ده تا با نیازهای خاص تمرین های مختلف سازگار بشه. در مجموع، این پژوهش به خوبی نشان می دهد که مدیتیشن چگونه مغز را تغییر می دهد و سبک های مختلف آن چه تاثیراتی دارند.
نویسنده های مطالعه به چند محدودیت در کارشون اشاره کردن. تعداد شرکت کننده ها کم بود که موقع مطالعه افرادی با هزاران ساعت آموزش خیلی تخصصی، یه مشکل رایجه. نتایج برای بعضی از مشاهدات مربوط به سن بعد از اعمال اصلاحات ریاضی، همبستگی معنی داری از نظر آماری نشون نداد.
علاوه بر این، این مطالعه فاقد گروه کنترل از افرادی بود که تجربه مدیتیشن نداشتن. این موضوع فهمیدن این رو که آیا تغییرات مغزی مشاهده شده مختص حرفه ای هاست یا در مبتدی ها هم اتفاق می افته، سخت می کنه. محقق ها امیدوارن توی آزمایش های آینده با گروه های بزرگ تر و متنوع تری از مردم، این شکاف ها رو پر کنن.
تحقیقات آینده احتمالا شامل ساخت مدل های کامپیوتری برای شبیه سازی این حالت های دقیق مغزی خواهد بود. تیم تحقیقاتی پیشنهاد می کنه که بررسی بقیه تعاریف هرج ومرج می تونه بینش های عمیق تری نسبت به آگاهی انسان بده. چنین کارهایی در نهایت می تونه به متخصصان پزشکی کمک کنه تا تکنیک های مدیتیشن خاصی رو برای درمان شرایط روان شناختی مختلف تنظیم کنن.
این مطالعه با عنوان «مدیتیشن باعث تغییر در نوسانات عصبی، پیچیدگی مغز و پویایی های حیاتی می شود: بینش های جدید از MEG» توسط آنالیزا پاسکارلا، فیلیپ تولک، دیوید مونیه، جردن اوبراین، طارق لاجنف، آنتونینو رافونه، روبرتو گیدوتی، ویتوریو پیتزلا، لورا مارزتی و کریم جربی نوشته شده است.
درک عمیق این موضوع که چگونه تمرینات ذهنی مداوم می توانند ساختار بنیادین امواج مغزی ما را تغییر دهند، راه را برای درمان های جدید و بهبود سلامت روان باز می کند. این یافته ها نه تنها قدرت مدیتیشن را در تغییر وضعیت فعلی ذهن نشان می دهند، بلکه پتانسیل آن را برای ایجاد تغییرات مثبت و ماندگار در نحوه پردازش اطلاعات توسط مغز تایید می کنند.
Brain scans of Buddhist monks reveal how different meditation styles alter consciousness
