مطالعات اخیر نشان می دهد که دریافت حتی یک نوتیفیکیشن ساده می تواند تا 7 ثانیه در پردازش های ذهنی وقفه ایجاد کند و تاثیر اعلان بر تمرکز به ویژه در افرادی با عادت های دیجیتالی تیکه تیکه بسیار مخرب است.
یه مطالعه جدید که توی نشریه Computers in Human Behavior منتشر شده، نشون می ده که دریافت نوتیفیکیشن گوشی، تاثیر اعلان بر تمرکز آدم رو برای حدود 7 ثانیه به هم می ریزه. این تحقیق ثابت می کنه که تعداد دفعات چک کردن گوشی و حجم نوتیفیکیشن های دریافتی، نسبت به کل زمان روشن بودن صفحه نمایش در روز، پیش بینی کننده های بهتری برای این حواس پرتی هستن. این یافته ها نشون می دن که عادت های دیجیتالی تیکه تیکه، نقش مهمی در نحوه تاثیر تکنولوژی روی تمرکز انسان دارن.
پژوهش های قبلی نشون داده بودن که نوتیفیکیشن ها به انجام کارها ضربه می زنن، اما اون مطالعه ها اغلب از هشدارهای مصنوعی استفاده می کردن که شرایط واقعی زندگی رو نشون نمی داد. خیلی از تحقیقات گذشته هم نتونسته بودن مدت زمان دقیق این حواس پرتی رو ردیابی کنن یا مکانیسم های روان شناختی پشتش رو جداگونه بررسی کنن. این پژوهش به بررسی عمیق تر تاثیر اعلان بر تمرکز می پردازد.
محقق ها می خواستن دلیل های مختلفی که باعث می شه یه نوتیفیکیشن توجه رو جلب کنه، از هم جدا کنن. اونا دنبال این بودن که بفهمن آیا حواس پرتی صرفا به خاطر ظاهر ناگهانی یه پنجره بازشونده (پاپ آپ) اتفاق می افته (یه مفهوم که بهش می گن برجستگی ادراکی)، یا اینکه این حواس پرتی ریشه در عادت های یادگرفته شده (شرطی شدن) یا مرتبط بودن پیام با خود فرد داره. هدف اصلی این بود که مکانیسم های پشت تاثیر اعلان بر تمرکز را شناسایی کنند.
«مردم هر روز تعداد خیلی زیادی نوتیفیکیشن روی گوشی شون دریافت می کنن (به طور متوسط بیشتر از 100 تا در روز توی نمونه آماری ما). با اینکه کاملا مشخصه که نوتیفیکیشن ها می تونن به طور خودکار توجه رو جلب کنن، اما درباره مکانیسم های شناختی پشت این قضیه و اینکه چرا بعضی ها ممکنه حساس تر از بقیه باشن، اطلاعات خیلی کمی داریم. هدف ما این بود که هم مکانیسم های دخیل در این موضوع و هم تفاوت های فردی که ممکنه این حساسیت رو توضیح بدن، بهتر درک کنیم.» این ها رو هیپولیت فورنیه، نویسنده تحقیق و پژوهشگر فوق دکترا در مؤسسه روان شناسی دانشگاه لوزان گفته.
تحقیق و بررسی تاثیر اعلان بر تمرکز
دانشمندها برای این تحقیق، 180 دانشجوی دانشگاه رو با میانگین سنی حدود 21 سال انتخاب کردن. شرکت کننده ها به صورت تصادفی در یکی از سه گروه آزمایش قرار گرفتن. همه اونا تست استروپ (Stroop) رو انجام دادن؛ یه تست روان شناسی کلاسیک که سرعت پردازش ذهنی و تمرکز حواس رو اندازه می گیره.
تصویر زیر نشان دهنده ابزارهای سنجش و تحلیل رفتارهای بصری کاربران هنگام مواجهه با محرک های دیجیتال است.
این تصویر به خوبی نشان می دهد که چگونه محرک های بصری می توانند مسیر نگاه و تمرکز کاربر را تغییر داده و باعث ایجاد تاخیر در انجام وظایف شوند.
در طول تست استروپ، کلمه هایی که نشون دهنده رنگ ها هستن روی صفحه نمایش داده می شن، اما رنگ فونت با خود کلمه مطابقت نداره. مثلا ممکنه کلمه «آبی» با رنگ قرمز نوشته شده باشه. شرکت کننده ها باید رنگ فونت رو تشخیص بدن و به کلمه ای که نوشته شده توجهی نکنن، که این کار نیاز به تلاش ذهنی زیادی داره. در حالی که شرکت کننده ها داشتن این تست رو انجام می دادن، محقق ها نوتیفیکیشن هایی شبیه به محیط گوشی رو روی صفحه کامپیوتر نشون می دادن.
دانشمندها از یه ترفند استفاده کردن تا تجربه برای شرکت کننده ها واقعی به نظر بیاد. برای گروه اول که بهشون «گروه نوتیفیکیشن شخصی» می گفتن، محقق ها داستانی سر هم کردن تا 60 شرکت کننده رو متقاعد کنن که گوشی های خودشون به کامپیوتر وصل شده. این کار باعث شد شرکت کننده ها فکر کنن پاپ آپ هایی که موقع تست ظاهر می شن، پیام های واقعی و شخصی خودشون هستن.
گروه دوم که شامل 60 نفر بود، نوتیفیکیشن های واضح و واقع گرایانه شبکه های اجتماعی رو می دیدن، اما می دونستن که پیام ها مال کس دیگه ایه. این گروه به محقق ها اجازه داد تا اثر عادت های یادگرفته شده رو بدون دخالت جنبه شخصی بودن پیام تست کنن. گروه آخر هم که 60 نفر بودن، نوتیفیکیشن های تاری رو می دیدن که مثل هشدارهای معمولی ظاهر می شدن و حرکت می کردن اما هیچ متن خوانایی نداشتن.
این گروهِ نوتیفیکیشنِ تار به دانشمندها کمک کرد تا حواس پرتی ناشی از حرکت بصری یه جسم غیرمنتظره رو جداگونه بررسی کنن. قبل از آزمایش، شرکت کننده ها پرسشنامه هایی رو برای اندازه گیری انواع مختلف اضطراب، از جمله اضطراب اجتماعی و ترس از دست دادن، پر کردن. بعد از انجام تست، محقق ها داده های واقعی زمان استفاده از صفحه نمایش (screen time) رو برای سه هفته از گوشی شرکت کننده ها جمع آوری کردن تا الگوهای استفاده روزانه اونا رو بررسی کنن.
یافته های کلیدی در مورد تاثیر اعلان بر تمرکز
محقق ها متوجه شدن که حتی یه دونه نوتیفیکیشن، پردازش شناختی شرکت کننده رو حدود 7 ثانیه کند می کنه. در حالی که شناخت الگوهای سالم و بررسی ارتباط فعالیت بدنی و عملکرد مغز و نقش آن در سلامت ذهن می تواند به سلامت ذهن کمک کند، این وقفه ها آسیب زا هستند. این تاخیر توی همه گروه ها اتفاق افتاد اما در گروه «نوتیفیکیشن شخصی» از همه بیشتر بود. این الگو نشون می ده که حواس پرتی ترکیبی از ظاهر شدنِ بصریِ پاپ آپ، تداعی های ذهنیِ یادگرفته شده با گوشی و معنای شخصی اون هشدار هست. این یافته ها تاثیر اعلان بر تمرکز را به وضوح نشان می دهد.
توی گروه نوتیفیکیشن شخصی، میزان حواس پرتی به شدت به این بستگی داشت که شرکت کننده چقدر اون نوتیفیکیشن رو به خودش مرتبط می دونست. هشدارهایی که باعث واکنش احساسی قوی یا تمایل زیاد برای چک کردن محتوا می شدن، تاخیر طولانی تری در زمان واکنش ایجاد کردن. محقق ها همچنین با استفاده از دستگاه ردیاب چشم، میزان گشاد شدن مردمک چشم شرکت کننده ها رو موقع انجام تست ثبت کردن.
گشاد شدن مردمک یه واکنش فیزیولوژیکیه که معمولا نشون دهنده حالت برانگیختگی زیاد یا تلاش ذهنی عمیقه. دانشمندها تغییراتی رو در اندازه مردمک دیدن که دقیقا با تاخیرهای رفتاری هماهنگ بود. این موضوع ثابت می کنه که نوتیفیکیشن های مرتبط با احساسات، یه واکنش فیزیکی قابل اندازه گیری در بدن ایجاد می کنن.
وقتی دانشمندها عادت های روزانه استفاده از گوشی رو تحلیل کردن، فهمیدن که کل زمان روشن بودن صفحه نمایش لزوما پیش بینی نمی کنه که یه فرد چقدر حواس ش پرت می شه. در عوض، تعداد نوتیفیکیشن هایی که یه نفر به طور معمول در روز دریافت می کنه و دفعاتی که گوشیش رو چک می کنه، پیش بینی کننده های خیلی قوی تری بودن. شرکت کننده هایی که عادت های استفاده از گوشی شون خیلی تیکه تیکه بود، شدیدترین اختلالات توجه رو تجربه کردن. این نشان می دهد که نه تنها مدت زمان، بلکه نحوه تعامل، نقش مهمی در تاثیر اعلان بر تمرکز دارد.
فورنیه به PsyPost گفت: «یافته های ما نشون می ده که نوتیفیکیشن ها می تونن پردازش شناختی رو حدود 7 ثانیه مختل کنن و این اختلال بازتاب دهنده چندین مکانیسم مختلفه، از جمله برجستگی ادراکی، شرطی شدنِ یادگرفته شده از طریق مواجهه مکرر و اهمیت اجتماعی احتمالی اونا.»
«نکته مهم اینه که فراتر از کل زمان استفاده از گوشی، متوجه شدیم که تعداد نوتیفیکیشن های دریافتی و دفعات چک کردن گوشی با اثرات تخریبی قوی تری در ارتباط هستن. این یعنی استفاده تیکه تیکه از گوشی، و نه فقط کل زمان استفاده، ممکنه نقش مهمی در نحوه تاثیر تکنولوژی دیجیتال روی تمرکز ما داشته باشه.»
«با اینکه تاخیرهایی که ما مشاهده کردیم ممکنه به تنهایی کوچیک به نظر بیان، اما اهمیت اونا از دفعات تکرار نوتیفیکیشن ها در زندگی روزمره میاد. حتی اختلال های کوتاه، وقتی ده ها یا صدها بار در روز تکرار بشن، می تونن به طور معناداری روی تمرکز و بهره وری تاثیر بذارن. بنابراین اهمیت عملی این موضوع در تاثیر اعلان بر تمرکز، بیشتر توی تاثیر تجمعی اونا نهفته ست.»
در کمال تعجب، سطح اضطراب پیوند مشخصی با شدت حواس پرتی در گروه اصلی نوتیفیکیشن های شخصی نشون نداد. داده ها نشون می دن وقتی نوتیفیکیشن ها مثبت یا از نظر شخصی جذاب باشن، اضطراب عمومی سطح حواس پرتی رو خیلی تغییر نمی ده.
محقق ها به چند تا محدودیت اشاره کردن که موقع تفسیر این یافته ها باید در نظر داشت. گشاد شدن مردمک چشم می تونه تحت تاثیر حرکت های فیزیکی و تغییرات روشنایی صفحه قرار بگیره، یعنی داده های فیزیولوژیکی ممکنه نوسانات طبیعی داشته باشن. چون نوتیفیکیشن های این مطالعه بیشتر جنبه خوشایند داشتن، ممکنه آزمایش نتونسته باشه کاملا نشون بده که اضطراب چطوری با پیام های دیجیتالی منفی یا تهدیدآمیز تداخل پیدا می کنه.
دانشمندها همچنین هشدار دادن که نباید از این یافته ها این طور برداشت بشه که استفاده از شبکه های اجتماعی باید کاملا ممنوع بشه. هدف این تحقیق تشویق به عادت های آگاهانه تر و سازگارتر در استفاده از تکنولوژی به جای دوری کامل از اونه.
فورنیه توضیح داد: «با توجه به بحث های داغی که درباره استفاده از شبکه های اجتماعی وجود داره، یافته های ما نباید به این معنی تفسیر بشه که باید کلا از شبکه های اجتماعی یا نوتیفیکیشن ها دوری کرد. بلکه این یافته ها بر اهمیت درک بهتر مکانیسم های شناختی درگیر تاکید می کنن تا استفاده متعادل تر و آگاهانه تری ترویج بشه، به خصوص برای افرادی که ممکنه در برابر اختلال توجه آسیب پذیرتر باشن. این درک عمیق تر به مدیریت تاثیر اعلان بر تمرکز کمک می کند. هدف، ممنوعیت نیست، بلکه استفاده آگاهانه و سازگارانه ست.»
تحقیقات آینده قراره بررسی کنن که چطوری نوتیفیکیشن ها در طول زمان این قدر شدیدا توجه برانگیز می شن. دانشمندها همچنین قصد دارن بررسی کنن که آیا استفاده مکرر از شبکه های اجتماعی، توانایی فرد برای حفظ تمرکز روی اهداف بلندمدت رو تغییر می ده یا نه. یکی دیگه از زمینه های مطالعه که برای آینده برنامه ریزی شده، درک این موضوعه که چرا مردم به رفتارهای تکراری اسکرول کردن رو میارن و این چطوری با تنظیم احساسات روزانه در ارتباطه.
فورنیه گفت: «یکی از چالش های این حوزه اینه که مطالعه تاثیر واقعیِ شناختیِ نوتیفیکیشن ها (یا استفاده از شبکه های اجتماعی) در محیط های آزمایشگاهی در حالی که کنترل آزمایش حفظ بشه، سخته. در این مطالعه، ما از داستانی استفاده کردیم که به ما اجازه داد اثرات نوتیفیکیشن های واقعی شرکت کننده ها رو در یک محیط کنترل شده اندازه بگیریم. این رویکرد مسیرهای امیدوارکننده ای رو برای تحقیقات آینده باز می کنه که هدفشون مطالعه رفتارهای دیجیتالی به روش های واقعی تر و کاربردی تره.»
این مطالعه با عنوان «توجهِ ربوده شده: نوتیفیکیشن های شبکه های اجتماعی چطور پردازش شناختی را مختل می کنند»، توسط هیپولیت فورنیه، آرنو فورنل، فرانسوا اوسیوراک، اولیویه کونیگ، فلورا پاریس، ویوین گوجو و فابین رینگوال نوشته شده است.
آگاهی از این موضوع که اعلان ها نه تنها به صورت بصری بلکه از طریق پیوندهای عاطفی و شخصی باعث حواس پرتی می شوند، به ما کمک می کند تا استراتژی های بهتری برای مدیریت زمان و ابزارهای دیجیتال خود اتخاذ کنیم. داشتن یک الگوی استفاده متعادل می تواند مانع از تخریب تدریجی توانایی های شناختی در طول روز شود.
New psychology research reveals the cognitive cost of smartphone notifications
