پژوهش های اخیر نشان می دهند که پدیده کم ارزش شمردن خلاقیت هوش مصنوعی باعث می شود افراد به محض اطلاع از ماشینی بودن یک اثر، ارزش و اعتبار کمتری برای آن قائل شوند و این سوگیری فارغ از کیفیت واقعی اثر، ریشه ای عمیق در ذهنیت انسان دارد.
یه مطالعه جدید که در نشریه روان شناسی تجربی: عمومی (Journal of Experimental Psychology: General) منتشر شده، نشون می ده که آدما وقتی فکر می کنن یه متن خلاقانه رو هوش مصنوعی نوشته، خیلی سخت گیرانه تر در موردش قضاوت می کنن. این مطالعه نشان می دهد که انسان ها تمایل دارند کم ارزش شمردن خلاقیت هوش مصنوعی را تجربه کنند، به این معنی که وقتی یک متن خلاقانه توسط هوش مصنوعی تولید شده باشد، آن را با سخت گیری بیشتری قضاوت می کنند. به نظر می رسه این تعصب به شدت ریشه داره و نشون دهنده اینه که آدما ترجیح می دن هنری رو ببینن که دست رنج یه انسانه.
هوش مصنوعی مولد به برنامه های کامپیوتری ای گفته می شه که می تونن با پیش بینی الگوها از حجم عظیم داده ها، متن، تصویر یا موسیقی جدید تولید کنن. ابزارهایی مثل ChatGPT و Claude الان دیگه می تونن مقاله، شعر و داستان هایی بنویسن که خیلی شبیه نوشته های یه آدم واقعیه؛ برای مثال حتی استفاده از این ابزارها برای پیامدهای نوشتن پیام ولنتاین با هوش مصنوعی نیز می تواند واکنش های متفاوتی را در روابط عاطفی برانگیزد. با رایج تر شدن این فناوری ها، دانشمندان می خواستن بفهمن واکنش مردم به هنری که کامپیوتر ساخته چیه.
«ماناو راج»، استادیار مدیریت در مدرسه وارتونِ دانشگاه پنسیلوانیا و نویسنده این مطالعه، توضیح داد: «ما این پروژه رو اوایل سال 2023 میلادی (اواخر سال 1401 شمسی)، کمی بعد از عرضه ChatGPT شروع کردیم. از اولین برخوردهایی که با این فناوری داشتم، برام روشن بود که این ابزار توانایی تولید آثار خلاقانه رو داره و خیلی کنجکاو بودم که ببینم واکنش آدما به کالاهای خلاقانه ای که هوش مصنوعی تولید می کنه چیه.»
چرا انسان ها تمایل به کم ارزش شمردن خلاقیت هوش مصنوعی دارند؟
تحقیقات قبلی نشون می داد که اگه مردم نفهمن، احتمالا نمی تونن فرق بین نوشته انسان و کامپیوتر رو تشخیص بدن. این مطالعه به بررسی پدیده کم ارزش شمردن خلاقیت هوش مصنوعی می پردازد و اینکه آیا این آگاهی باعث کاهش لذت از اثر می شود یا خیر. اونا می خواستن ببینن آیا این آگاهی باعث می شه لذت کمتری از اثر ببرن و آیا راهی هست که بشه این واکنش منفی رو تلطیف کرد؟
برای بررسی این سوالات، دانشمندان 16 آزمایش جداگانه با شرکت 27,491 نفر انجام دادن. در اولین گروه از آزمایش ها که شامل 5 مرحله بود، محققان تست کردن که آیا محتوای واقعی نوشته روی واکنش مردم به برچسب «هوش مصنوعی» تاثیر می ذاره یا نه. اونا از شرکت کننده ها خواستن داستان ها و شعرهایی رو که ChatGPT نوشته بود بخونن و به کیفیت، خلاقیت و میزان لذت شون امتیاز بدن.
به بعضی از شرکت کننده ها گفته شد که متن رو یه ماشین نوشته، در حالی که به بقیه گفتن کار یه انسانه. محققان سبک های مختلف نوشتن رو امتحان کردن؛ مثلا دید اول شخص در مقابل سوم شخص، شعر در مقابل نثر، و لحن های عاطفی متفاوت. اونا حتی داستان هایی با شخصیت های انسانی رو در مقابل آدم فضایی ها، حیوانات و ربات ها تست کردن.
در تمام این تنوع ها و با وجود هزاران شرکت کننده، خواننده ها وقتی فکر می کردن یه ماشین متن رو نوشته، امتیاز کمتری بهش می دادن. تغییر جزئیات داستان هم نتونست به طور مداوم این امتیاز منفی رو کم کنه. یافته ها نشان دادند که تعصب به کم ارزش شمردن خلاقیت هوش مصنوعی، مستقل از جزئیات محتوا، در بین شرکت کنندگان پایدار بود.
پایداری تعصب در کم ارزش شمردن خلاقیت هوش مصنوعی
در فاز دوم تحقیق، دانشمندان آزمایشی رو با 3,590 شرکت کننده انجام دادن تا ببینن آیا شرایط ارزیابی مهمه یا نه. اونا از یه گروه خواستن متن رو به عنوان یه اثر هنری قضاوت کنن. از گروه دیگه خواستن متن رو بر اساس ویژگی های عینی مثل انسجام و منطق بررسی کنن.
تغییر دادن دستورالعمل ها به این شکل هم نتونست واکنش منفی رو تلطیف کنه. شرکت کننده های هر دو گروه وقتی فکر می کردن متن از طرف کامپیوتره، باز هم ارزش کمتری برای نوشته قائل بودن. این آزمایشات ثابت کرد که پدیده کم ارزش شمردن خلاقیت هوش مصنوعی، چه برای لذت و چه برای ارزیابی کاربردی، پابرجاست.
در مرحله بعد، محققان 5 آزمایش دیگه انجام دادن تا ببینن آیا تغییر دادن تصور مردم از برنامه های کامپیوتری کمکی می کنه یا نه. در این مطالعات، از شرکت کننده ها خواستن قبل از خوندن داستان ها، مقالاتی درباره توانایی های شناختی یا عاطفی خیره کننده ماشین ها بخونن. در بعضی نسخه ها، دانشمندان سعی کردن با دادن اسم و جنسیت به نرم افزار، بهش جنبه انسانی بدن.
هیچ کدوم از این استراتژی ها به طور قابل اطمینانی تعصب منفی رو کم نکرد. حتی وقتی برنامه کامپیوتری به عنوان یه موجود خیلی توانمند توصیف می شد یا ویژگی های انسانی بهش می دادن، شرکت کننده ها باز هم بعد از فهمیدن منشا اثر، امتیاز کمتری بهش می دادن. حتی تلاش برای انسانی کردن هوش مصنوعی نیز نتوانست از کم ارزش شمردن خلاقیت هوش مصنوعی جلوگیری کند، که نشان دهنده پایداری این واکنش منفی است.
راج به سای پست گفت: «چیزی که ما رو غافلگیر کرد، پایداری این اثر بود. ما واقعا در مراحل مختلف سعی کردیم این روند رو بشکنیم و شرایطی رو پیدا کنیم که در اون، جریمه ناشی از افشای استفاده از هوش مصنوعی از بین بره. با وجود تلاش های ما که بر اساس تحقیقات قبلی درباره بیزاری از الگوریتم بود، متوجه شدیم که این نتیجه خیلی سفت و سخت سر جاشه.»
در جفتِ چهارمِ آزمایش ها، دانشمندان بررسی کردن که آیا دونستن اینکه کامپیوتر داستان رو نوشته، صرفا باعث ایجاد حس تردید و دودلی در مردم می شه یا نه. تردید یعنی داشتن احساسات متناقض، طوری که فرد ممکنه هم زمان ویژگی های مثبت و منفی رو در یه چیز ببینه. محققان با آزمایش روی 423 و 1,280 شرکت کننده در دو مطالعه مختلف، سعی کردن این حالت عاطفی خاص رو اندازه گیری کنن.
اونا متوجه شدن که آگاهی از دخالت کامپیوتر، حس متناقضی ایجاد نمی کنه؛ بلکه فقط باعث می شه قضاوت شرکت کننده ها در کل منفی تر بشه. افشای این موضوع باعث یه واکنش عاطفی پیچیده نشد، بلکه صرفا سطح تحسین و لذت رو به طور مستقیم پایین آورد.
در نهایت، محققان 3 آزمایش انجام دادن تا مفهومی رو تست کنن که در اون یه «انسان در چرخه» وجود داره. اونا می خواستن بدونن اگه فرآیند نوشتن به عنوان یه همکاری بین انسان و ماشین معرفی بشه، آیا نگاه مثبت تری بهش می شه یا نه. اونا این موضوع رو هم با داستان های تولید شده توسط ماشین و هم با داستان های کوتاه برنده جایزه که توسط انسان ها نوشته شده بود، تست کردن.
وقتی به شرکت کننده ها گفته شد که یه نفر از برنامه کامپیوتری به عنوان ابزاری برای نوشتن داستان استفاده کرده، اونا باز هم همون قدر سخت گیرانه قضاوت کردن که انگار ماشین اون رو به تنهایی نوشته.
در طول مطالعات، محققان داده هایی رو درباره مکانیسم های بالقوه مختلف، مثل درک انسانی بودن، میزان تلاش، و عمق عاطفی جمع آوری کردن. اونا به طور مداوم متوجه شدن که «اصالتِ درک شده» قوی ترین فاکتور برای توضیح امتیازهای پایین بوده. این تحقیقات به وضوح نشان داد که عامل اصلی در کم ارزش شمردن خلاقیت هوش مصنوعی، به درک ما از «اصالت» اثر بازمی گردد؛ مردم آثار ماشینی را کمتر از ساخته های انسانی اصیل می دانند، و همین موضوع امتیازهای منفی رو توجیه می کنه.
راج گفت: «یافته اصلی ما اینه که حداقل در حال حاضر، انسان ها یه واکنش منفیِ پایدار به این دارن که بفهمن کالاهای خلاقانه (یا حداقل نوشته های خلاقانه) با کمک هوش مصنوعی تولید شدن. با اینکه در حوزه هوش مصنوعی همه چیز به سرعت در حال تغییره، اما این نتیجه در طول مطالعات بسیار زیاد و یک دوره حدودا دو ساله (از 1401 تا 1403 شمسی) جمع آوری داده، ثابت موند.» این واکنش منفی پایدار به کم ارزش شمردن خلاقیت هوش مصنوعی حتی با وجود پیشرفت های سریع در این حوزه، ثابت مانده است.
با اینکه این یافته ها شواهدی از یه تعصب قوی رو نشون می دن، چند محدودیت احتمالی رو هم باید در نظر داشت. شرکت کننده ها از یه پلتفرم آنلاین انتخاب شده بودن که بیشتر افرادی رو جذب می کنه که تا حدی با تکنولوژی آشنایی دارن. این یعنی نتایج ممکنه کاملا نماینده کل جمعیت جهان نباشه.
همچنین این تعصبات ممکنه در هنرهای تجسمی، موسیقی یا سایر محصولات فیزیکی به شکل متفاوتی ظاهر بشه. کاملا ممکنه که با عادت کردن جامعه به این فناوری، نگرش ها تغییر کنه. تحقیقات آینده می تونه بررسی کنه که آیا با تبدیل شدن متن های تولید شده توسط ماشین به یه واقعیت روزمره، این تعصب منفی با گذشت زمان کم رنگ می شه یا نه.
راج توضیح داد: «یه نکته ای که باید بگم اینه که مطالعه ما اصلا به کیفیت کالاهای خلاقانه تولید شده توسط هوش مصنوعی نمی پردازه. در تمام موارد، ما نمونه نوشته رو ثابت نگه داشتیم و فقط ذهنیت شرکت کننده ها رو درباره اینکه آیا توسط هوش مصنوعی نوشته شده یا نه، تغییر دادیم. بنابراین، کیفیت و ماهیت خودِ این کالاهای خلاقانه هنوز جای بحث داره.»
«این نکته آخر سوالیه که من علاقه مندم در آینده مطالعه اش کنم. در حالی که ما از هوش مصنوعی برای اهداف خلاقانه و نوآوری استفاده می کنیم، هنوز نمی دونیم این موضوع چه تاثیری بر ویژگی های کالاهای خلاقانه داره (به جز برخی تحقیقات که نشون می ده در بعضی شرایط، تشخیص آثار تولید شده توسط هوش مصنوعی از آثار انسانی برامون سخته). من خیلی مشتاقم که در این زمینه بیشتر تحقیق کنم.»
مطالعه ای با عنوان «جریمه افشای هوش مصنوعی: انسان ها به طور مداوم نوشته های خلاقانه تولید شده توسط هوش مصنوعی را کم ارزش می شمارند»، توسط ماناو راج، جاستین ام. برگ و راب سیمنز نوشته شده است.
این تحقیقات یادآوری می کنند که درک ما از هنر و خلاقیت به شدت با عنصر انسانی و اصالت گره خورده است. با وجود پیشرفت های چشمگیر در توانایی های تولیدی الگوریتم ها، چالش اصلی برای پذیرش گسترده این ابزارها احتمالا نه فقط در بهبود کیفیت خروجی، بلکه در تغییر نگرش های عمیق انسانی نسبت به هویت خالق اثر نهفته است.
People consistently devalue creative writing generated by artificial intelligence
