بسیاری از افراد به دنبال پاسخ به این پرسش هستند که آی کیو واقعی انیشتین دقیقا چقدر بوده است؛ در حالی که هیچ مدرک رسمی از شرکت او در آزمون های هوش وجود ندارد، اما تحلیل های بیولوژیکی و تخمین های روان شناختی تلاش می کنند تا راز نبوغ این فیزیک دان بزرگ را فاش کنند.
اگه توی اینترنت دنبال باهوش ترین آدم های تاریخ بگردین، یه اسم بیشتر از بقیه به چشمتون می خوره؛ اون اسم آلبرت انیشتینه. موهای آشفته و چهره خاصش به نماد جهانی نبوغ تبدیل شده. اما واقعا آی کیو واقعی انیشتین، یا همون IQ اون، چند بود؟
انیشتین یه فیزیک دان نظری بود که سال 1257 (1879 میلادی) توی آلمان به دنیا اومد. اون بیشتر به خاطر ابداع نظریه نسبیت شناخته می شه. این کارش نگاه بشریت به جهان رو به کلی تغییر داد.
قبل از انیشتین، قوانین فیزیک انگار روی سنگ حک شده بودن و تغییرناپذیر به نظر می رسیدن. اسحاق نیوتن دنیایی رو توصیف کرده بود که زمان و مکان در اون مطلق بودن، اما انیشتین این دیدگاه رو به چالش کشید.
توی سال 1284 (1905 میلادی) که اغلب بهش «سال معجزه» می گن، اون چهار مقاله جریان ساز منتشر کرد. توی یکی از این مقاله ها، معادله معروف E=mc² معرفی شد. این معادله نشون داد که جرم و انرژی قابل تبدیل به همدیگه هستن.
اون به همین جا بسنده نکرد و در ادامه اثر فوتوالکتریک رو توضیح داد که یه قدم حیاتی به سمت نظریه کوانتوم بود. همین کار خاص باعث شد جایزه نوبل فیزیک رو ببره.
دستاوردهای اون منجر به فناوری هایی شد که ما هر روز ازشون استفاده می کنیم. بدون نظریه های اون، نه مسیریاب GPS داشتیم و نه فناوری لیزر. اون مفهوم ما از واقعیت رو از نو ساخت.
چون دستاوردهای انیشتین خیلی بزرگ و تاریخی بودن، مردم طبیعتا کنجکاو می شن که بدونن توی ذهنی که این ها رو خلق کرده چی می گذشته. ما می خوایم نبوغش رو با عدد و رقم اندازه بگیریم و بدونیم آیا مغزش با ما فرق داشته یا نه.
درک ضریب هوشی (IQ) در مورد آی کیو واقعی انیشتین
برای اینکه شایعات مربوط به نمره IQ انیشتین، و اینکه آی کیو واقعی انیشتین چند بوده، رو درک کنیم، اول باید خودِ این تست رو بشناسیم. IQ مخفف Intelligence Quotient یا همون ضریب هوشیه. این یه نمره استاندارده که از یه سری تست های مشخص به دست می آد.
این تست ها برای ارزیابی هوش انسانی طراحی شدن. اولین تست هوش مدرن سال 1284 (1905 میلادی) توی فرانسه توسط دو روان شناس به اسم های آلفرد بینه و تئودور سیمون ساخته شد.
هدف اولیه اون ها شناسایی نابغه ها نبود؛ بلکه می خواستن بچه هایی رو پیدا کنن که توی مدرسه به کمک بیشتری نیاز داشتن. این تست یه ابزار برای آموزش بود، نه معیاری برای تعیین سطح نخبگان.
بعدها، روان شناس های آمریکایی این تست ها رو برای بزرگسالان بومی سازی کردن. معروف ترین نسخه اولیه، تست «آلفا ارتش» بود که سال 1296 (1917 میلادی) برای ارزیابی سربازها در طول جنگ جهانی اول ساخته شد.
تست های مدرن، مثل «مقیاس هوش بزرگسالان وکسلر»، توانایی های شناختی مختلفی رو اندازه می گیرن. اون ها درک کلامی، حافظه فعال، استدلال ادراکی و سرعت پردازش رو بررسی می کنن. اهمیت این موضوع باعث شده بسیاری از افراد برای بهبود عملکردهای ذهنی خود به دنبال روش های علمی جهت تقویت حافظه و هوشیاری با اسانس گیاهی باشند.
نمره متوسط توی این تست ها روی 100 تنظیم شده. بیشتر مردم نمره ای بین 85 تا 115 می گیرن. نمره بالای 13٠ معمولا «تیزهوش» در نظر گرفته می شه.
حداکثر نمره توی تست های فعلی اغلب حدود 160 هست که یعنی فرد جزو ٠.1 درصد بالای جامعه ست. به عبارت دیگه، کسی که این نمره رو می آره، از تقریبا همه آدم های دیگه توی کل جمعیت نمره بالاتری گرفته.
مدارک گمشده
اینجا به سوال اصلی می رسیم: آیا آلبرت انیشتین اصلا تست IQ داده بود؟ طبق یه مقاله در سال 1402 (2023 میلادی) که توسط روان شناسی به نام راسل تی. وارن نوشته شده، جواب تقریبا به طور قطع «نه» هست. وارن تاکید می کنه که هیچ مدرکی وجود نداره که نشان دهد انیشتین تا حالا در چنین آزمونی شرکت کرده باشد و این موضوع حدس و گمان در مورد آی کیو واقعی انیشتین را افزایش می دهد.
وارن برای تایید این حرف، خط زمانی زندگی انیشتین رو تحلیل می کنه. انیشتین سال 1257 (1879 میلادی) به دنیا اومد. وقتی بینه اولین تست کودکان رو در سال 1284 (1905 میلادی) ساخت، انیشتین 26 سالش بود. یعنی زمانی که این تست ها رایج شدن، اون دیگه یه آدم بالغ و جاافتاده بود.
اولین تست بزرگسالان، یعنی آلفا ارتش، سال 1296 (1917 میلادی) معرفی شد. اون موقع انیشتین 39 ساله بود، توی اروپا زندگی می کرد و یه سلبریتی جهانی بود. وارن معتقد بود که شرکت در تست هوش سودی برای انیشتین نداشت.
بعیده فیزیک دانی در سطح اون، خودش رو درگیر ارزیابی های روان سنجی کرده باشه. اون سرش با کار روی نظریه میدان واحد گرم بود و با آشفتگی های سیاسی اروپا هم دست وپنجه نرم می کرد. هیچ سوابقی هم در آرشیو آلبرت انیشتین یا زندگی نامه هاش وجود نداره که به تستی اشاره کرده باشه.
آی کیو واقعی انیشتین؛ تخمین ها از کجا اومدن؟
اگه سوابقی از تست وجود نداره، پس عدد 160 به عنوان آی کیو واقعی انیشتین از کجا اومده؟ وارن نشریات قدیمی رو جستجو کرد تا جواب رو پیدا کنه. اون متوجه شد که روزنامه نگارها و نویسنده ها تقریبا یک قرنه که دارن IQ انیشتین رو حدس می زنن.
یکی از اولین تخمین ها توی نسخه سال 1324 (1945 میلادی) مجله لایف (Life) چاپ شد. این مقاله درباره یه نوجوان نابغه 14 ساله به اسم مریل کنت ولف بود. مجله گزارش داد که ولف IQ 182 داره و گفت این نمره «فقط 23 امتیاز کمتر از انیشتینه».
این جمله نشون می داد که مجله فکر می کرده IQ انیشتین 205 هست. با این حال، مجله لایف روی حرفش نموند. سال 1333 (1954 میلادی)، همین مجله مقاله ای درباره یه نابغه دیگه نوشت و این بار IQ انیشتین رو 192 تخمین زد.
بقیه نشریات هم وارد این بازی حدس زدن شدن. سال 1341 (1962 میلادی)، مجله پاپیولار مکانیکس (Popular Mechanics) اعلام کرد که IQ انیشتین حدود 207 تخمین زده می شه. ماریان اولدن هم توی کتابی که سال 1353 (1974 میلادی) نوشت، ادعا کرد IQ اون 205 بوده.
وارن اشاره می کنه که اختلاف بین این اعداد خیلی زیاده و از 150 تا بالای 200 متغیره. این ناهماهنگی نشون می ده که این اعداد ساختگی هستن و منبع معتبری ندارن. عدد 160 به نظر می رسه یه توافق مدرن بین روزنامه نگارها باشه، اما پایه علمی و داده محوری نداره.
نظر روان شناس ها چیه؟
متخصص های دانشگاهی به این اعداد با دیده شک نگاه می کنن. توی یه مقاله در سال 1399 (2020 میلادی) برای سایت Biography.com، دین کیت سیمونتون نظرش رو درباره تخمین ها پیرامون آی کیو واقعی انیشتین گفت. سیمونتون استاد بازنشسته روان شناسی در دانشگاه کالیفرنیا، دیویس هست.
سیمونتون هشدار می ده که این تخمین ها اغلب دو تا چیز متفاوت رو با هم قاطی می کنن؛ یعنی توانایی ذهنی رو با دستاوردهای یه حوزه خاص اشتباه می گیرن. انیشتین بزرگ ترین فیزیک دان نظری زمان خودش بود، که یعنی توی فیزیک استثنایی بود.
اما تست های هوش عمومی، طیف وسیعی از مهارت ها مثل دایره لغات، تشخیص الگو و حافظه رو می سنجن. نابغه بودن توی فیزیک تضمین نمی کنه که فرد توی همه زمینه های دیگه نمره کامل بگیره. سیمونتون معتقده اگه به روند رشد انیشتین در کودکی نگاه کنین، شاید IQ خام اون به اندازه کارهای فیزیکش خیره کننده نباشه.
جاناتان وای، استاد دانشگاه آرکانزاس، توی همون مقاله Biography.com دیدگاه متفاوتی داره. وای اشاره می کنه افرادی که دکتری فیزیک می گیرن، معمولا IQهای فوق العاده بالایی دارن.
وای به آزمایش های ذهنی معروف انیشتین اشاره می کنه. انیشتین توی نوجوانی تصور می کرد که داره دنبال یه پرتو نور می دوه. این کار نیاز به تجسم فضایی خیلی قوی داره. وای استدلال می کنه که این نشون می ده انیشتین توی استدلال فضایی استعداد بالایی داشته.
وای معتقده اگه از انیشتین تست می گرفتن، نمره اش خیلی بالاتر از میانگین می شد که با داده های مربوط به بقیه فیزیک دان ها همخونی داره. اما خب، این هنوز فقط یه پیش بینیه، نه یه نمره تایید شده.
شواهد بیولوژیکی
هرچند نمره تستی نداریم تا آی کیو واقعی انیشتین را دقیقا تعیین کنیم، اما شواهد بیولوژیکی داریم: مغز انیشتین! وقتی انیشتین سال 1334 (1955 میلادی) فوت کرد، پاتولوژیستی به اسم توماس هاروی کالبدشکافی رو انجام داد و مغزش رو برای مطالعه علمی برداشت.
سال 1378 (1999 میلادی)، تیمی از محقق ها یه مطالعه مهم رو توی نشریه لنست (The Lancet) منتشر کردن. این تیم به سرپرستی ساندرا ویتلسون و دبرا کیگار با توماس هاروی همکاری کردن تا آناتومی مغزش رو تحلیل کنن.
محقق ها مغز انیشتین رو با یه گروه کنترل مقایسه کردن. این گروه شامل 35 مغز از مردهایی با هوش معمولی بود که میانگین IQ اون ها 116 بود.
این مطالعه یه چیز غافلگیرکننده رو درباره اندازه مغز نشون داد. خیلی ها فکر می کنن یه نابغه باید مغز خیلی بزرگی داشته باشه. اما مغز انیشتین 1،230 گرم وزن داشت که تفاوت آماری خاصی با گروه کنترل نداشت.
در واقع، مغز اون کمی سبک تر از میانگین مردهای توی اون مطالعه بود. این یافته خیلی مهمه چون ثابت می کنه وزن کلی مغز، عامل اصلی هوش استثنایی نیست. داشتن مغز سنگین لزوما به معنی داشتن ذهن باهوش نیست.
ساختار منحصر به فرد مغز
با اینکه وزنش نرمال بود، اما ساختارش نه. ویتلسون و همکارهاش ویژگی های منحصر به فردی رو توی لوب های آهیانه ای پیدا کردن. لوب های آهیانه ای بخشی از مغز هستن که مسئول پردازش اطلاعات حسی ان.
این ناحیه شناخت بصری-فضایی و تفکر ریاضی رو مدیریت می کنه. محقق ها پهنای مغز انیشتین رو اندازه گرفتن و متوجه شدن که لوب های آهیانه ای اون 15 درصد پهن تر از گروه کنترل بوده.
این پهنای اضافی باعث شده بود مغزش شکل کروی تری نسبت به مغز معمولی داشته باشه. محقق ها همچنین یه ویژگی خاص روی سطح مغزش پیدا کردن. مغز دارای چین خوردگی ها و شیارهای عمیقیه که به یکی از شیارهای اصلی، «شیار سیلویان» می گن.
توی یه مغز معمولی، شیار سیلویان عمیقه و به ساختاری به اسم «اپ Operculum آهیانه ای» می رسه. اما مطالعه نشون داد که انیشتین توی هر دو نیمکره، این ساختار رو نداشت.
چون این ساختار وجود نداشت، شیار سیلویان به اندازه معمول ادامه پیدا نکرده بود و با یه شیار دیگه به اسم «پس مرکزی» یکی شده بود. این یه تغییر آناتومیک منحصر به فرد بود که محقق ها توی هیچ کدوم از مغزهای گروه کنترل ندیده بودن.
تاثیر عملکردی
محقق های مطالعه لنست (The Lancet) یه تئوری درباره این آناتومی مطرح کردن. اون ها گفتن که نبودِ اپ Operculum آهیانه ای باعث شده بخش لوبول آهیانه ای تحتانی منبسط بشه. این یه ناحیه خاص توی لوب آهیانه ایه.
دانشمندها فرض کردن که این انبساط اجازه داده ارتباطات بهتری بین نورون ها شکل بگیره. بدون وجود شیار معمولی که این ناحیه رو جدا می کنه، سلول های مغزی می تونستن با بازدهی بیشتری با هم ارتباط برقرار کنن. این موضوع یه شبکه یکپارچه برای تفکر بصری و فضایی ایجاد می کنه.
این یافته بیولوژیکی با تعریفی که خودِ انیشتین از ذهنش داشت، همخونی داره. اون همیشه می گفت که کلمات نقش مهمی توی فرآیند فکریش ندارن و به جاش با علائم و تصاویر فکر می کنه.
اون مسائل فیزیکی پیچیده رو تجسم می کرد. نظریه نسبیتش هم از تجسم حرکت اجسام و نور به دست اومد. محقق ها نتیجه گرفتن که آناتومی خاص لوب آهیانه ای اون احتمالا به این نوع خاص از استدلال کمک کرده.
آستانه هوش
شواهد بیولوژیکی به ما می گن که انیشتین خاص بود، اما عدد دقیق IQ رو تایید نمی کنن. این ما رو به بحث گسترده تری درباره ارزش نمرات IQ می کشونه.
مالکوم گلدول توی کتاب «تافته های جدابافته» (Outliers)، درباره رابطه بین IQ و موفقیت بحث می کنه. اون انیشتین رو با مردی به اسم کریستوفر لنگان مقایسه می کنه. لنگان توی یه برنامه تلویزیونی به اسم 1 در مقابل 100 شرکت کرد که ادعا می شد IQ 195 داره.
اگه تخمین 160 رو برای انیشتین قبول کنیم، نمره لنگان به طرز قابل توجهی بالاتره. طبق منطق عددی، لنگان باید «باهوش تر» باشه، اما این انیشتینه که علم رو متحول کرد.
گلدول از این مقایسه برای معرفی «نظریه آستانه» استفاده می کنه. اون معتقده هوش تا یه جایی مهمه؛ یعنی شما باید به اندازه کافی باهوش باشین تا از پس ایده های پیچیده بربیاین، اما وقتی از اون آستانه رد شدین، نمره بالاتر لزوما موفقیت بیشتر رو تضمین نمی کنه.
گلدول برای تایید این حرف، به برنده های جایزه نوبل نگاه می کنه. اون لیست دانشگاه های 25 برنده آخر آمریکایی توی پزشکی رو فهرست کرده. این لیست شامل مدرسه های نخبه پروری مثل هاروارد و ییل هست، اما اسم دانشکده هایی مثل هولی کراس، گتیسبورگ و دانشگاه ایلینوی هم توش دیده می شه.
این ها دانشگاه های خوبی هستن، اما همشون جزو لیگ آیوی (Ivy League) نیستن. گلدول استدلال می کنه که یه برنده نوبل لزوما نباید بالاترین IQ دنیا رو داشته باشه؛ فقط کافیه به اندازه کافی باهوش باشه تا توی یه دانشگاه خوب قبول بشه.
وقتی کسی «به اندازه کافی باهوش» باشه، فاکتورهای دیگه تعیین کننده می شن. خلاقیت، پشتکار و تمایل به زیر سوال بردن مرجعیت ها حیاتی می شن. انیشتین این ویژگی ها رو به وفور داشت.
چرا روی این عدد حساسیم؟
رابرت بی. مک کال، استاد بازنشسته دانشگاه پیتسبورگ، توی مصاحبه اش با Biography.com ارزش این تخمین ها رو زیر سوال برد. اون گفت که فایده ای توی تلاش برای محاسبه آی کیو واقعی انیشتین نمی بینه.
مک کال استدلال می کنه که آدم های معروف به خاطر کارهاشون معروفن و ما باید اون کارها رو جشن بگیریم. دستاوردهای اون ها فقط رابطه کمی با نمره تست داره. یه آدم می تونه به روش هایی موفق بشه که تست IQ اصلا نمی تونه اندازه گیریشون کنه.
حساسیت زیاد روی عدد 160 بیشتر از اینکه درباره انیشتین چیزی به ما بگه، درباره جامعه می گه. ما دوست داریم باور کنیم که هوش یه صفت واحد و قابل اندازه گیریه و می خوایم آدم ها رو توی یه جدول رده بندی رتبه بندی کنیم.
نسبت دادن نمره 160 به انیشتین به ما یه نقطه مرجع می ده و باعث می شه مفهوم «نبوغ» ملموس تر بشه. با این حال، این یه ساده سازی بیش از حده و ماهیت خاص ذهن اون رو نادیده می گیره.
نبوغ آلبرت انیشتین فراتر از یک عدد ساده در تست های هوش است. او با تکیه بر قدرت تجسم و جسارت در به چالش کشیدن قوانین فیزیک، مسیری را باز کرد که علم مدرن بر آن بنا شده است. چه نمره او 160 باشد و چه 200، تاثیر او بر جهان نشان می دهد که ویژگی های شخصیتی و خلاقیت به اندازه ظرفیت مغزی در رسیدن به موفقیت های جهانی نقش دارند.
