تحقیقات علمی اخیر نشان می دهند که تحریک عصب واگ و آلزایمر با یکدیگر در ارتباط هستند و این روش درمانی می تواند از طریق تنظیم فعالیت های حیاتی در ناحیه لوکوس سرولئوس، به حفظ سلامت شناختی و جلوگیری از پیشرفت زوال عقل کمک نماید.
بیشتر مردم فکر می کنن آلزایمر بیماری دوران پیریه. اما در واقع، تغییرات مغزی که مشخصه ی این بیماری هستن، خیلی زودتر شروع می شن – حدودای دهه ی سوم زندگی. در این راستا، تحقیقات جدیدی روی ارتباط بین تحریک عصب واگ و آلزایمر در حال انجام است.
در اولین مرحله از این تغییرات، نسخه ی گره خورده ای از یک پروتئین به نام «تاو» شروع می کنه به انباشته شدن در ناحیه ی کوچیکی در اعماق مغز که در خواب، توجه و هوشیاری نقش داره و بهش می گن لوکوس سرولئوس. پروتئین تاو بعدا به بقیه ی بخش های مغز هم سرایت می کنه.
ایجاد شدن گره های تاو لزوما به این معنی نیست که فرد آلزایمر داره – در واقع، این اتفاق کم وبیش برای همه در سطوح مختلف می افته. اما چون این تغییرات از لوکوس سرولئوس شروع می شه، بعضی از محققان مغز – از جمله خود من – این ناحیه رو مثل یک قناری در معدن زغال سنگ برای تشخیص روند پیشرفت بیماری آلزایمر می بینن.
ما داریم بررسی می کنیم که آیا متوقف کردن یا کند کردن روند ایجاد گره های تاو در این ناحیه از مغز، یا به هر نحوی حفظ سلامتی اون، می تونه راهی برای متوقف کردن پیشرفت نهایی بیماری و جلوگیری از جنبه های دیگه پیری شناختی باشه یا نه.
تحقیقات جدیدی که در آزمایشگاه من و بقیه جاها انجام می شه، داره روی این ایده کار می کنه که روشی به نام تحریک عصب واگ، که همین الان هم برای درمان بیماری های دیگه به طور گسترده استفاده می شه، می تونه راهی برای حفظ عملکرد درست لوکوس سرولئوس و در نتیجه تاثیر مثبت بر روند تحریک عصب واگ و آلزایمر باشد.
در تصویر زیر نمایی از چگونگی تاثیرگذاری پالس های الکتریکی بر سیستم های عصبی پیچیده مغز را مشاهده می کنید که زیربنای درمان های نوین است.
این الگوهای بصری به دانشمندان کمک می کند تا درک بهتری از نحوه تعامل سلول های عصبی در پاسخ به محرک های خارجی داشته باشند.
تحریک عصب واگ و آلزایمر؛ لوکوس سرولئوس
لوکوس سرولئوس در ساقه مغز، یعنی پایین ترین بخش مغز قرار داره. اسمش که به معنی «لکه آبی» هست، از یک رنگدانه به نام نوروملانین گرفته شده که سلول های این ناحیه تولید می کنن.
لوکوس سرولئوس نقش حیاتی در جنبه های مختلف عملکردهای پایه ی انسان داره. این بخش تقریبا تمام نوراپی نفرین مغز رو می سازه؛ ماده ای شیمیایی که برای خواب، هوشیاری، تمرکز، یادگیری و حتی عملکرد سیستم ایمنی ضروریه. و پیام هایی رو از اعصابی که از سراسر مغز و بدن سرچشمه می گیرن دریافت می کنه – از جمله از عصب واگ، که اطلاعات رو به قلب، ریه ها و بقیه اندام ها می بره و از اونا برمی گردونه.
تحقیقات من ساختار این ناحیه از مغز، نحوه ی تبادل پیام ها بین سلول های عصبی اون و ارتباطش با بقیه ی نواحی مغز رو بررسی می کنه. من همچنین مطالعه می کنم که چطور این ویژگی ها در طول زندگی تغییر می کنن و روی تفکر و حافظه تاثیر می ذارن.
مطالعات نشون می دن که از دوران میانسالی، سلول های عصبی لوکوس سرولئوس ممکنه بر اثر تجمع پروتئین تاو آسیب ببینن، و این آسیب ممکنه با کاهش حافظه مرتبط باشه. این موضوع اهمیت درک رابطه بین تحریک عصب واگ و آلزایمر را بیش از پیش نمایان می کند. تجمع تاو، مرگ سلولی و از دست رفتن عملکرد در لوکوس سرولئوس، قبل از تشخیص آلزایمر و بروز علائمش اتفاق می افته و وقوع اون رو پیش بینی می کنه.
این موضوع باعث شده محققان به این فرضیه برسن که سالم نگه داشتن لوکوس سرولئوس می تونه راهی برای محافظت از بقیه ی بخش های مغز هم باشه.
تحریک عصب واگ و سلامت مغز
عصب واگ اطلاعات رو بین مغز و اندام های قفسه سینه و شکم مثل قلب و روده ها جابه جا می کنه و به مغز کمک می کنه تا خیلی از اندام های حیاتی بدن رو کنترل و تنظیم کنه. این عصب مسئول فرستادن پیام های «استراحت و هضم» به کل مغز و بدنه که باعث تحریک گوارش و تقویت ترمیم سلولی می شه.
در دهه های 60 و 70 شمسی، محققان کشف کردن که تحریک عصب واگ می تونه به کاهش صرع کمک کنه. اونا همچنین فهمیدن که این کار اغلب فواید دیگه ای هم داره، مثل بهبود خلق و خو و تفکر.
امروزه، تحریک عصب واگ توسط سازمان غذا و دارو (FDA) نه فقط برای درمان صرع، بلکه برای میگرن و افسردگی، و همچنین برای کمک به توانبخشی بعد از سکته مغزی تایید شده.
تحریک عصب واگ برای صرع و افسردگی معمولا شامل کاشت یک محرک الکتریکی در سمت چپ قفسه سینه بیمار، یعنی جایی که عصب واگ ازش رد می شه، هست. دستگاه های غیرتهاجمی برای درمان سردرد هم پالس های الکتریکی ملایمی رو به نقاط خاصی از گردن یا گوش که عصب واگ به سطح پوست خیلی نزدیکه، می فرستن.
حتی قبل از اینکه ارتباط لوکوس سرولئوس با بیماری آلزایمر کشف بشه، محققان حدس می زدن که تحریک عصب واگ ممکنه به بهبود خلق وخو و تفکر در افراد مبتلا به این بیماری کمک کنه. این یافته ها اهمیت بررسی بیشتر در زمینه تحریک عصب واگ و آلزایمر را نشان می دهد. علتش اینه که تحریک عصب واگ ممکنه تا حدی با بالا بردن سطح نوراپی نفرین در مغز عمل کنه – و می دونیم که سطح نوراپی نفرین در مغز افراد مبتلا به آلزایمر خیلی پایینه.
حفظ ریتم و تعادل
دانشمندان علوم اعصاب هنوز دقیقا نمی دونن تحریک عصب واگ چطور یا چرا برای مغز مفیده، اما یکی از تئوری های اصلی اینه که این کار به تنظیم فعالیت سلول های عصبی در لوکوس سرولئوس کمک می کنه و باعث می شه این بخش بتونه درست کار کنه، که این امر می تواند در بهبود شرایط بیماران مبتلا به تحریک عصب واگ و آلزایمر نقش داشته باشد.
فعالیت بیش از حد لوکوس سرولئوس می تونه باعث بشه افراد بیش از حد هوشیار بشن و احساس استرس یا حتی وحشت (پانیک) کنن. در واقع، لوکوس سرولئوسِ بیش فعال باعث تشدید بعضی از علائم اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) می شه. برعکس، فعالیت خیلی کم اون می تونه باعث افسردگی یا مشکلات حافظه بشه.
بعضی از انواع تحریک عصب واگ فعالیت لوکوس سرولئوس رو نه زیاد می کنن و نه کم. در عوض، به نظر می رسه که روی زمان بندی و سرعت فعالیت نورون های اون تاثیر می ذارن. انواع دیگه ی تحریک عصب واگ انگار باعث افزایش نوراپی نفرین در مغز موش ها می شن، و محققان حدس می زنن که تحریک عصب واگ ممکنه از همین طریق صرع رو درمان کنه.
این یافته های مختلف باعث شده محققان پیشنهاد کنن که تحریک عصب واگ می تونه مثل یک تنظیم کننده ی موثر برای لوکوس سرولئوس عمل کنه و بهش اجازه بده تا دقیقا به سطح مناسبی از فعالیت برای عملکرد بهینه برسه، امری که در بهبود نتایج درمان تحریک عصب واگ و آلزایمر حیاتی است.
تحریک عصب واگ و آلزایمر؛ مقابله با از دست دادن حافظه
نشانه های جالبی به دست اومده که نشون می ده تحریک عصب واگ ممکنه به سلامت مغز در سنین بالا کمک کنه.
چند مطالعه نشون دادن که تحریک عصب واگ می تونه از بدتر شدن حافظه جلوگیری کنه، یا حتی اون رو در افراد مبتلا به اختلال شناختی خفیف یا در مراحل اولیه ی بیماری آلزایمر بهبود ببخشه. یک آزمایش روی 52 نفر در بازه ی سنی 55 تا 75 سال که دچار اختلال شناختی خفیف بودن، گزارش داد که بعد از دریافت تحریک عصب واگ به مدت یک ساعت در روز، پنج روز در هفته و برای حدود شش ماه، حافظه و شناخت کلی اونا به طرز قابل توجهی بهتر شده.
تحقیقات روی افراد بزرگسال سالم حدودا 60 ساله – و حتی جوانان 18 تا 25 ساله ی سالم – گزارش داده که حتی بعد از یک جلسه تحریک عصب واگ، بهبودهایی در جنبه های مختلف حافظه مشاهده شده است. این روش ها در کنار راهکارهای طبیعی برای تقویت حافظه و هوشیاری با اسانس گیاهی، دریچه ی امیدی رو برای پیدا کردن راهی جدید جهت دور نگه داشتن برخی از علائم آزاردهنده ی آلزایمر و پیری باز می کنه و افق های جدیدی در بحث تحریک عصب واگ و آلزایمر می گشاید.
این مقاله با مجوز کرییتیو کامنز از وب سایت The Conversation بازنشر شده است. مقاله ی اصلی را مطالعه کنید.
شناخت عمیق از پتانسیل های سیستم عصبی و استفاده از تکنولوژی های محرک می تواند انقلابی در پیشگیری از بیماری های دژنراتیو مغزی ایجاد کند. با تداوم این تحقیقات، امیدواریم که در آینده نزدیک، درمان های موثرتر و کم تهاجمی تری برای حفظ کیفیت زندگی در دوران پیری در دسترس همگان قرار گیرد.
How stimulating the vagus nerve could protect the brain from Alzheimer’s disease
