پژوهش های اخیر نشان می دهند که باور توطئه و توجیه خشونت زمانی که با مشارکت سیاسی فعال همراه شود، می تواند زمینه ساز ناآرامی های اجتماعی و رفتارهای ناهنجار در فضای سیاسی گردد.

تحلیل رابطه بین باور توطئه و توجیه خشونت

یه مطالعه جدید که اخیرا در نشریه Social Psychological and Personality Science منتشر شده، نشون می ده افرادی که توی سیاست خیلی فعال هستن و به تئوری های توطئه هم اعتقاد دارن، بیشتر از بقیه احتمال داره خشونت های سیاسی رو توجیه کنن. این یافته ها ثابت می کنه که باور توطئه و توجیه خشونت، به تنهایی ممکنه باعث خشونت نشن، اما وقتی با فعالیت های سیاسیِ جدی ترکیب می شن، می تونن خطرناک باشن. این یعنی پخش کردن روایت های تایید نشده بین گروه های سیاسی که همین الان هم فعال هستن، می تونه یه محیط ناپایدار و متشنج ایجاد کنه.

مشارکت سیاسی معمولا به عنوان یه بخش سالم از یه جامعه دموکراتیک دیده می شه. مشارکت سیاسی استاندارد، که بهش «کنش سیاسی هنجار» هم می گن، شامل رفتارهاییه که از قوانین و مقررات اجتماعی پیروی می کنن؛ مثل رای دادن توی انتخابات، عضویت در یک حزب سیاسی یا شرکت در اعتراضات مسالمت آمیز.

گاهی اوقات حرکت های سیاسیِ مسالمت آمیز به رفتارهای غیرقانونی یا خشونت آمیز تبدیل می شن که دانشمندا بهش می گن «کنش سیاسی ناهنجار». این موضوع در تحقیق جدیدی که به دورویی احزاب سیاسی در توجیه اقدامات غیردموکراتیک می پردازد نیز مورد توجه قرار گرفته است که نشان می دهد چگونه انگیزه های حزبی می توانند به توجیه رفتارهای مخرب کمک کنند. مثال هایی از این دست شامل فرستادن تهدید به مرگ، تخریب اموال و درگیری فیزیکی با نیروهای پلیس می شه. شورش های 17 دی 1399 (6 ژانویه 2021) در ساختمان کنگره آمریکا (کپیتال هیل)، یه بستر واقعی برای بررسی این تغییر رفتار فراهم کرد.

توی این اتفاق، یه جمعیت خشمگین به ساختمان کنگره آمریکا حمله کردن تا جلوی تایید نتایج انتخابات ریاست جمهوری سال 1399 (2020) رو بگیرن. دانشمندا می خواستن بفهمن چه عوامل خاصی ممکنه باعث بشه یه مشارکت سیاسیِ معمولی به سمت توجیه چنین اعمال خشونت آمیزی کشیده بشه. محقق ها متوجه شدن خیلی از افرادی که توی اون شورش دست داشتن، تحت تاثیر تئوری های توطئه بودن.

جسی کاستر، دانشجوی دکتری در دانشگاه وریج آمستردام (Vrije Universiteit Amsterdam) و نویسنده این مطالعه، می گه: «چیزی که اول باعث شد سراغ این تحقیق بریم، علاقه مون به درک رابطه بین تئوری های توطئه و خشونت سیاسی بود. با اینکه این دو پدیده توی موارد خاصی به هم ربط داشتن و معمولا توی رسانه ها با هم بررسی می شن، اما هنوز مشخص نبود که دقیقا کی باورهای توطئه به حمایت از خشونت تبدیل می شن. این تحقیق به دنبال درک عمیق تر پدیده باور توطئه و توجیه خشونت است. ما به جای اینکه فقط بپرسیم آیا تئوری های توطئه با خشونت سیاسی در ارتباط هستن یا نه، می خواستیم بفهمیم این ارتباط تحت چه شرایطی قوی تر می شه.»

چگونه باور توطئه و توجیه خشونت شکل می گیرد؟

محقق ها دو تا مطالعه جداگانه انجام دادن. توی مطالعه اول، 372 شهروند آمریکایی رو که توی انتخابات 1399 (2020) به دونالد ترامپ رای داده بودن، مورد بررسی قرار دادن. اون ها عمدا این گروه رو انتخاب کردن تا مطمئن بشن شرکت کننده ها هویت سیاسی مشابهی با افرادی که توی شورش های کنگره بودن، دارن.

توی این نظرسنجی، شرکت کننده ها با چند معیار خاص سنجیده شدن. محقق ها «ذهنیت توطئه گرای عمومی» اون ها رو بررسی کردن (یعنی یه تمایل کلی به اینکه فکر کنن پشتِ اتفاقات مهم دنیا، نقشه های مخفیانه وجود داره). همچنین باور خاص اون ها رو به این تئوری توطئه که «انتخابات سال 1399 برای حمایت از حزب دموکرات مهندسی شده بود»، اندازه گیری کردن.

علاوه بر این، محقق ها از شرکت کننده ها درباره میزان مشارکت سیاسیِ معمولیشون توی یک سال گذشته سوال پرسیدن؛ مثلا اینکه چند وقت یه بار توی تجمع های سیاسی شرکت کردن یا با سیاستمدارها تماس گرفتن. در نهایت، محقق ها بررسی کردن که این افراد تا چه حد خشونت توی ساختمان کنگره رو توجیه می کنن، مثلا با این نظر که «مسلح شدن شورش کننده ها کار درستی بوده» موافق هستن یا نه.

توی تحلیل هاشون، دانشمندان عواملی مثل سن، جنسیت، سطح تحصیلات و گرایش های سیاسی عمومی رو کنترل کردن. نتایج مطالعه اول نشون داد که هم مشارکت سیاسیِ معمولی و هم باورهای توطئه، هر کدوم به طور مستقل می تونن حمایت از شورش ها رو پیش بینی کنن.

تعامل بین این دو عامل، دقیق ترین بینش رو به محقق ها داد. اثر تعاملی زمانی اتفاق می افته که تاثیر یک متغیر به سطح متغیر دیگه بستگی داشته باشه. توی این مورد، شرکت کننده هایی که هم فعالیت سیاسی بالایی داشتن و هم باورهای توطئه شون قوی بود، بیشترین تمایل رو برای باور توطئه و توجیه خشونت نشون دادن. این الگو هم برای ذهنیت کلی توطئه و هم برای باورهای خاص در مورد تقلب در انتخابات صادق بود.

کاستر گفت: «توی مطالعه اول، ما مجموعه ای از تفاوت های فردی و متغیرهای رفتاری رو بررسی کردیم تا ببینیم چه چیزی به این رابطه شکل می ده. بعد از اینکه دیدیم یه تعامل معنادار بین مشارکت سیاسی و باورهای توطئه توی پیش بینیِ توجیه خشونت وجود داره، تصمیم گرفتیم توی مطالعه دوم این تعامل رو به شکل مستقیم تری آزمایش کنیم.»

محقق ها یه گروه جدید شامل 751 شرکت کننده رو که اون ها هم در انتخابات 1399 به ترامپ رای داده بودن، انتخاب کردن. اون ها از یه طرح آزمایشی استفاده کردن تا ببینن قرار گرفتن در معرض اطلاعات مختلف، چه تاثیری روی شرکت کننده ها می ذاره. طرح های آزمایشی به دانشمندا کمک می کنن تا با تغییر دادن یه جزئیات خاص و ثابت نگه داشتن بقیه چیزها، دنبال روابط علت و معلولی بگردن.

شرکت کننده ها اول به سوالاتی درباره سطح پایه مشارکت سیاسی شون جواب دادن. بعد، به صورت تصادفی بهشون گفته شد یه پست وبلاگیِ ساختگی و کوتاه درباره انتخابات 1399 بخونن. نصف گروه مقاله ای رو خوندن که از تئوری تقلب گسترده در انتخابات حمایت می کرد، در حالی که نصف دیگه مقاله ای رو خوندن که این ادعاها رو رد می کرد.

بعد از خوندن متن، شرکت کننده ها یه آزمون کوتاه دادن تا محقق ها مطمئن بشن متن رو فهمیدن. بعدش به سوالاتی درباره باور فعلیشون به تقلب در انتخابات و نظرشون درباره شورش های کنگره جواب دادن. دانشمندان دوباره توی تحلیل های آماریشون، اطلاعات جمعیت شناختی پایه رو هم لحاظ کردن.

دانشمندا متوجه شدن که تمرینِ خوندنِ متن، کمی روی باور شرکت کننده ها به توطئه انتخاباتی تاثیر گذاشته. با این حال، صرفا خوندنِ متنی که از توطئه حمایت می کرد، به طور مستقیم باعث افزایش کل حمایت از خشونت سیاسی توی کل گروه نشد. محقق ها اشاره کردن که آدما معمولا نظرات پایداری دارن که به این راحتی ها با یه مقاله کوتاه تغییر نمی کنه.

ولی دقیقا مثل مطالعه اول، یه تعامل خاص توی داده ها دیده شد. رابطه بین مشارکت سیاسیِ فعال و توجیه خشونت، بین کسایی که متنی رو در حمایت از تئوری توطئه تقلب در انتخابات خونده بودن، خیلی قوی تر بود. این نشون می ده که قرار گرفتن در معرض نقشه های تایید نشده، باعث می شه افرادی که از قبل فعال هستن، به سمت باور توطئه و توجیه خشونت گرایش پیدا کنن.

کاستر به PsyPost گفت: «نکته اصلی اینه که باورهای توطئه به تنهایی لزوما برای پیش بینی حمایت از خشونت سیاسی کافی نیستن.

یافته های ما نشون می ده افرادی که هم به شدت تئوری های توطئه رو باور دارن و هم از نظر سیاسی خیلی فعال هستن، بیشتر از بقیه احتمال داره به باور توطئه و توجیه خشونت دست بزنند.»

«نکته مهم اینجاست که این الگو مخصوصا زمانی دیده می شه که روایت توطئه و اون اتفاق خشونت آمیز از نظر ایدئولوژیک با هم همسو باشن. این یعنی پخش کردن تئوری های توطئه توی گروه هایی که از نظر سیاسی فعال شدن، می تونه خیلی خطرناک باشه؛ مخصوصا وقتی چهره های تاثیرگذار روایت هایی رو ترویج می کنن که با هویت سیاسی مخاطبانشون جور درمیاد.»

با اینکه این یافته ها بینش خوبی درباره مکانیسمِ ناآرامی های سیاسی می دن، اما محقق ها به چند تا محدودیت هم اشاره کردن. اول اینکه، این مطالعه فقط روی رای دهنده هایی تمرکز داشت که طرفدار یه کاندیدای خاص بودن. این رویکردِ هدفمند به توضیح شورش های کنگره کمک می کنه، اما ممکنه نتایجش دقیقا برای گروه های سیاسی دیگه یا کشورهای دیگه صدق نکنه.

یه خواننده معمولی نباید از این یافته ها اینطور برداشت کنه که همه فعالان سیاسی مستعد خشونت هستن. این تحقیق به طور خاص روی ترکیبِ «فعالیت سیاسی بالا» و «باور عمیق به نقشه های تایید نشده» به عنوان ریسک فاکتور اصلی در پدیده باور توطئه و توجیه خشونت تاکید داره. دانشمندان همچنین اشاره کردن که صرفا «تمایل به تغییر سیاسی» به تنهایی خشونت رو پیش بینی نمی کنه، که نشون می ده مشارکتِ فعال، یه عنصر کلیدیه.

علاوه بر این، توی این مطالعات میزان «توجیه خشونت» از طریق نظرسنجی سنجیده شده، نه با مشاهده رفتار خشونت آمیزِ واقعی توی دنیای واقعی. اندازه گیری خشونت در دنیای واقعی چالش های اخلاقی و عملی زیادی برای دانشمندان داره.

تحقیقات آینده می تونه بررسی کنه که این عوامل چطور توی زمینه های فرهنگی مختلف یا در طول اعتراضات مربوط به جنبش های ایدئولوژیکِ دیگه با هم تعامل دارن. دانشمندان همچنین ممکنه بررسی کنن که چطور شهروندانِ خیلی فعال به پخش شدن تئوری های توطئه توی شبکه های اجتماعی کمک می کنن. درک این پویایی ها می تونه به جامعه کمک کنه تا راه هایی برای تشویق مشارکت سیاسیِ سالم پیدا کنه و در عین حال جلوی تشدید رفتارهای تهاجمی رو بگیره.

تحقیق جدید در مورد باور توطئه و توجیه خشونت

این مطالعه با عنوان «نقش تئوری های توطئه و مشارکت سیاسی در توجیه خشونت در شورش های کپیتال هیل (کنگره آمریکا)» توسط جسی کاستر، فنیو دو، نائومی دول، یوان نینگ و یان-ویلم ون پروئیجن نوشته شده است.

در نهایت، درک عمیق تر این موضوع که چگونه ترکیب هیجانات سیاسی و پذیرش بی چون و چرای اطلاعات نادرست می تواند ثبات دموکراتیک را تهدید کند، برای جوامع امروزی حیاتی است. تلاش برای تقویت تفکر انتقادی و گفتگوهای سازنده می تواند راهکاری موثر برای کاهش تاثیرات مخرب این الگوها و پیشگیری از رفتارهای افراطی در فضای سیاسی باشد.

Trump voters who believed conspiracy theories were the most likely to justify the Jan. 6 riots