پژوهش جدیدی که در مجله ی شخصیت و روان شناسی اجتماعی (Journal of Personality & Social Psychology) منتشر شده، نشون می ده که آدما خودشون رو اخلاق مدار، بقیه ی افراد رو در حد قبول و قضاوت سخت گروه ها رو ضعیف و پایین تر از استاندارد می بینن.
دهه هاست که روان شناس ها «اثر بهتر از میانگین» رو ثبت کردن؛ یعنی همون گرایشی که باعث می شه آدما فکر کنن ویژگی های مثبت بیشتری نسبت به بقیه دارن. این اثر به خصوص در حوزه ی اخلاق خیلی قویه: افراد معمولا فکر می کنن که مهربون تر، منصف تر و پایبندتر به اصول اخلاقی نسبت به یه آدم معمولی هستن. با این حال، بیشتر تحقیقات درباره ی خودبزرگ بینی اخلاقی، روی مقایسه ی خود با دیگران تکیه کردن و یه سؤال مهم رو بی پاسخ گذاشتن: آیا آدما واقعا خودشون و بقیه رو از نظر اخلاقی در معنای مطلق، خوب یا بد می بینن؟
آندره واز و همکارانش یه سری شامل پنج مطالعه رو با استفاده از نمونه های مختلف شرکت کننده و طرح های آزمایشی انجام دادن. در طول این مطالعات، از شرکت کننده ها خواسته شد تخمین بزنن که بعضی رفتارهای روزمره چقدر تکرار می شن؛ از جمله کارهای اخلاقی (مثلا کمک به کسی که نیاز داره) و کارهای غیراخلاقی (مثل آشغال ریختن یا به اشتباه نگه داشتن بقیه ی پول).
نکته ی مهم اینجاست که از شرکت کننده ها نه تنها درباره ی رفتارهای هدف های خاص، مثل خودشون یا بقیه سوال شد، بلکه ازشون خواستن که «آستانه ی اخلاقی» رو هم مشخص کنن. این آستانه نشون دهنده ی نقطه ای بود که تکرار یه رفتار، به جای اینکه از نظر اخلاقی ناکافی دونسته بشه، قابل قبول در نظر گرفته می شد.
مثلا، شرکت کننده ها ممکنه مشخص کنن که یه نفر چند درصد از مواقع باید بازیافت انجام بده یا به بقیه کمک کنه تا یه آدم اخلاق مدار به حساب بیاد. محقق ها با مقایسه ی تخمین های مردم از رفتارها با این آستانه ها، می تونستن بفهمن که آیا یه فرد یا گروه از نظر اخلاقی بالاتر یا پایین تر از خط کفایت اخلاقی دیده می شه یا نه.
این تصویر به خوبی تضاد بین دیدگاه فردی و جمعی را در محیط های اجتماعی به تصویر می کشد.
مشاهده این الگوهای رفتاری در تصاویر مشابه، به درک بهتر چالش های قضاوت در جوامع مدرن کمک می کند.
تحلیل و قضاوت سخت گروه ها در مطالعات جدید
اولین مطالعه این معیارِ آستانه ی اخلاقی رو معرفی کرد. شرکت کننده های مقطع لیسانس چندین رفتار اخلاقی و غیراخلاقی روزمره رو ارزیابی کردن و تخمین زدن که اون رفتارها چند وقت یک بار توسط خودشون یا بقیه ی شرکت کننده های مطالعه انجام می شه. یه گروه جداگانه هم آستانه ی اخلاقی رو برای هر رفتار تعیین کردن. مطالعات بعدی این طرح رو گسترش دادن. در یک مطالعه ی آنلاین بزرگ با شرکت کننده های آمریکایی، افراد دوباره رفتار خودشون و آستانه های اخلاقی رو ارزیابی کردن، اما رفتارهای چندین نوع هدف اجتماعی دیگه رو هم قضاوت کردن.
این اهداف شامل یه فرد خاص از مطالعه، یه فرد ناشناس که فقط با یه شماره شناسایی مشخص شده بود، بقیه ی شرکت کننده های مطالعه به عنوان یه گروه، و مردم جامعه به طور کلی بود که همگی تحت تاثیر قضاوت سخت گروه ها قرار می گرفتند. این دیدگاه های متفاوت حتی در تمایل به احزاب سیاسی، بویژه احزاب راست افراطی و نحوه ارزیابی گروه های مختلف اجتماعی نقش کلیدی ایفا می کنند. شرکت کننده ها همچنین دو استاندارد اضافی رو گزارش کردن: اینکه مردم در حالت ایده آل چقدر باید رفتارها رو انجام بدن و چقدر وظیفه دارن اون ها رو انجام بدن. این کار به محقق ها اجازه داد بررسی کنن که آستانه های اخلاقی چه تفاوتی با بقیه ی انتظارات اخلاقی دارن.
مطالعات بعدی بیشتر بررسی کردن که چرا مردم افراد رو مثبت تر از گروه ها قضاوت می کنن و تحت تاثیر قضاوت سخت گروه ها قرار می گیرند. در یک آزمایش، شرکت کننده ها یه فرد رو که به صورت تصادفی از مطالعه انتخاب شده بود یا کلِ شرکت کننده ها رو ارزیابی کردن. در این طرح، تفاوت بین این اهداف به صورت بصری برجسته شده بود؛ یعنی یا گروهی از شکلک ها که نشون دهنده ی کل بودن رو می دیدن، یا یه فرد خاص که تو اون گروه هایلایت شده بود. شرکت کننده ها دوباره تخمین زدن که اهداف چقدر درگیر رفتارهای اخلاقی و غیراخلاقی می شن و بعدا اعلام کردن که چقدر به این قضاوت هاشون اطمینان دارن.
در مطالعات نهایی، محقق ها یه توضیح روان شناختی رو برای تفاوت بین افراد و گروه ها به صورت آزمایشی تست کردن. از شرکت کننده ها خواسته شد تصور کنن قضاوت بدبینانه درباره ی یه فرد خاص یا یه گروه از آدما، چقدر ممکنه بهشون حس ناخوشایند یا منفی بده. این مطالعات بررسی کردن که آیا پیش بینیِ چنین حس های منفی ای ممکنه باعث بشه آدما با سخاوتمندی بیشتری درباره ی افراد قضاوت کنن یا نه.
در طول این مطالعات، یه الگوی واضح به دست اومد. شرکت کننده ها دائما باور داشتن که رفتار خودشون از آستانه ی اخلاقی فراتر می ره. به عبارت دیگه، اونا گزارش دادن که رفتارهای اخلاقی رو بیشتر از اون چیزی که برای «خوب بودن» لازمه انجام می دن و رفتارهای غیراخلاقی رو کمتر از حدی که قابل تحمل باشه مرتکب می شن. این الگو به طور قابل اطمینانی در مجموعه های مختلف رفتارها و نمونه های شرکت کننده دیده شد، که نشون می ده آدما خودشون رو کاملا از نظر اخلاقی در سطح قابل قبولی می بینن، یعنی از نظر اخلاقی حتی بهتر از استانداردی هستن که خودشون تعیین کردن.
تفاوت در قضاوت سخت گروه ها و افراد
تصورات از بقیه به این بستگی داشت که اون ها به عنوان فرد توصیف بشن یا گروه. وقتی شرکت کننده ها گروه ها رو قضاوت می کردن، مثل بقیه ی شرکت کننده های مطالعه یا مردم جامعه به طور کلی، تخمین هاشون معمولا زیر آستانه ی اخلاقی قرار می گرفت. این نشون دهنده ی نوعی بدبینی اخلاقی و قضاوت سخت گروه ها است و یعنی یه آدم معمولی، استانداردهای لازم برای اخلاق مدار بودن رو نداره.
در مقابل، وقتی شرکت کننده ها افراد خاص رو قضاوت می کردن، حتی اونایی که تقریبا هیچی ازشون نمی دونستن، تخمین هاشون عموما بالاتر از آستانه ی اخلاقی بود. بنابراین، شرکت کننده ها بر این باور بودن که یه فردِ به طور تصادفی انتخاب شده از یه گروه، احتمالا اخلاقی تر از خودِ اون گروه رفتار می کنه.
این یافته ها یه رتبه بندی ثابت رو در تصورات اخلاقی ایجاد کرد: خودِ فرد بیشترین نمره ی اخلاق رو گرفت، بقیه ی افراد در حد متوسط بودن و گروه ها به دلیل قضاوت سخت گروه ها کمترین میزان اخلاق رو داشتن.
مطالعات بیشتر بررسی کردن که چرا افراد قضاوت های اخلاقی مطلوب تری نسبت به گروه ها دریافت می کنن. محقق ها فهمیدن که تفاوت در میزان اطمینان به این تخمین ها، این اثر رو توضیح نمی ده؛ یعنی آدما فقط به خاطر اینکه به قضاوتشون درباره ی افراد مطمئن تر بودن، این کار رو نمی کردن. در عوض، شرکت کننده ها انتظار داشتن که بدبین بودن نسبت به یه آدمِ خاص، خیلی ناخوشایندتر یا آزاردهنده تر از بدبین بودن نسبت به یه گروه باشه.
چون قضاوتِ تند درباره ی یه فردِ مشخص ممکنه احساسات منفیِ قوی تری ایجاد کنه، به نظر می رسد آدما با مثبت نگری نسبت به اون فرد، از این ناراحتیِ عاطفی دوری می کنن. این تمایل باعث می شه مردم افراد رو از نظر اخلاقی در سطح کافی ببینن، در حالی که معتقدن گروه های مردم از استانداردهای اخلاقی پایین تر هستن و این موضوع به قضاوت سخت گروه ها می انجامد.
شایان ذکره که این مطالعات عمدتا در کشورهای غربی و صنعتی انجام شده، به این معنی که یافته ها ممکنه به bقیه ی زمینه های فرهنگی قابل تعمیم نباشه. همچنین این تحقیقات بر مجموعه ی محدودی از رفتارهای روزمره تکیه داشتن که ممکنه تمام جنبه های رفتارهای اخلاقی رو که آدما در زندگی واقعی بهشون توجه می کنن، شامل نشه.
در کل، یافته ها نشون می ده که آدما خودشون رو به طور ویژه ای اخلاق مدار می بینن، نسبت به غریبه ها دیدِ مثبتی دارن، اما به گروه ها و جامعه با بدبینیِ اخلاقی و قضاوت سخت گروه ها نگاه می کنن.
پژوهش « تصورات اخلاقیِ مطلق از خود و دیگران: مردم بد هستن، یک فرد خوبه، من عالی هستم » توسط آندره واز، آندره ماتا و کلیتون آر. کریچر نوشته شده.
درک این تفاوت ها در نحوه ارزیابی خود، افراد و گروه ها به ما کمک می کند تا بفهمیم چرا تعاملات اجتماعی گاهی با پیش داوری های ناعادلانه همراه می شود. با آگاهی از این سوگیری های ذهنی، می توانیم به سمت جامعه ای حرکت کنیم که در آن قضاوت ها بر پایه واقعیت های رفتاری استوار است، نه بر اساس الگوهای بدبینانه ذهنی و کلی نگری های اشتباه درباره گروه های مختلف.
The psychological reason we judge groups much more harshly than individuals
