پژوهش های جدید نشان می دهند که تفاوت مغزی تکانشگری و روان رنجوری در نحوه عملکرد شبکه های عصبی متمایزی ریشه دارد که هر کدام به شکلی متفاوت احتمال مصرف الکل در نوجوانان را افزایش می دهند.
تحقیقات جدیدی که در مجله روان پزشکی مولکولی (Molecular Psychiatry) منتشر شده، نشون میده که تفاوت مغزی تکانشگری و روان رنجوری در نحوه عملکرد شبکه های مغزی کاملا متفاوتی ریشه داره. با اینکه هر دوی این ویژگی های شخصیتی مرتبط با مصرف الکل، خطر مصرف مشکل ساز الکل رو در نوجوان ها بالا می برن، اما به نظر می رسه مسیرهای بیولوژیکی که باعث این خطر می شن، با هم فرق دارن. این یافته از این ایده حمایت می کنه که چندین مسیر عصبی مختلف وجود داره که می تونه منجر به رفتارهای پرخطر مشابه در جوون ها بشه.
تکانشگری و روان رنجورخویی از عوامل خطر روان شناختی شناخته شده برای سوءمصرف مواد هستن، اما هنوز دقیقا مشخص نیست که این ویژگی ها چطوری خودشون رو در سیم کشی های پیچیده مغز نشون میدن. مطالعات قبلی اغلب روی مناطق ایزوله مغز تمرکز می کردن، نه روی الگوهای ارتباطی گسترده در کل مغز.
تیم تحقیقاتی دنبال این بود که بفهمه آیا این دو ویژگی شخصیتی پایه عصبی مشترکی دارن یا از طریق مکانیسم های جداگانه عمل می کنن. دانشمندها امیدوار بودن با نقشه برداری از این ارتباطات، روشن کنن که چطوری آسیب پذیری های مختلف در دوره حساس رشد یعنی نوجوانی، به شروع مصرف الکل کمک می کنن.
آنی چنگ و سارا ییپ، که به ترتیب پژوهشگر پسادکتری و دانشیار دانشکده پزشکی ییل (Yale) هستن، توضیح دادن: «ما علاقه مندیم بفهمیم عوامل خطر در نوجوانی چطوری به مشکلات مصرف مواد در سنین بالاتر منجر می شن.»
«ویژگی هایی مثل تکانشگری (عمل کردن بدون فکر) و روان رنجورخویی (تمایل به تجربه احساسات منفی بیشتر) به عنوان عوامل افزایش دهنده خطر مصرف الکل شناخته شدن، اما ما هنوز کاملا نمی دونیم در مغز چه اتفاقی می افته که این ویژگی ها رو به نتایج بعدی وصل می کنه؛ مخصوصا در دوران نوجوانی که یکی از حساس ترین مراحل تحول مغز در طول عمر است و رفتارهای پرخطر و خیلی از شرایط سلامت روان برای اولین بار بروز می کنن. مطالعه ما از الگوهای ارتباطی مغز استفاده می کنه تا بهتر بفهمه این ویژگی های شخصیتی چطوری ممکنه در سطح بیولوژیکی با مصرف مواد مرتبط باشن.»
بررسی تفاوت مغزی تکانشگری و روان رنجوری در مطالعات
این مطالعه داده های حدود 1100 جوون رو که در پروژه IMAGEN (یک پروژه بزرگ اروپایی در زمینه تصویربرداری عصبی و ژنتیک) شرکت کرده بودن، تحلیل کرد. شرکت کننده ها موقع اسکن مغزی 19 ساله بودن. در طول جلسات تصویربرداری تشدید مغناطیسی (MRI)، شرکت کننده ها فعالیت خاصی رو انجام دادن که به نام «تکلیف سیگنال توقف» (Stop Signal Task) شناخته می شه. این تکلیف با خواستن از شرکت کننده ها برای پاسخ دادن به یک محرک و همزمان نگه داشتن پاسخشون وقتی یک سیگنال خاص ظاهر می شه، کنترل مهاری رو اندازه می گیره.
محقق ها از تکنیکی به نام تحلیل اتصال عملکردی استفاده کردن. این روش با اندازه گیری هماهنگی فعالیت مناطق مختلف مغز در طول زمان، بررسی می کنه که این مناطق چطوری با هم ارتباط برقرار می کنن. تیم تحقیق با استفاده از یک روش یادگیری ماشین به نام مدل سازی پیش بینی کننده مبتنی بر کانکتوم، تلاش کرد الگوهای خاصی از اتصالات مغزی رو شناسایی کنه که بتونه سطح تکانشگری و روان رنجورخویی افراد رو پیش بینی کنه و به تفاوت مغزی تکانشگری و روان رنجوری پی ببره.
تکانشگری با استفاده از مقیاس پروفایل خطر مصرف مواد اندازه گیری شد که تمایل فرد به انجام کارهای بدون فکر رو می سنجه. روان رنجورخویی هم که همون تمایل به تجربه احساسات منفی مثل اضطراب یا بدخلقی هست، با استفاده از پرسشنامه پنج عاملی NEO ارزیابی شد. دانشمندها همچنین رفتارهای مصرف الکل شرکت کننده ها رو با استفاده از یک تست غربالگری استاندارد بررسی کردن.
محقق ها متوجه شدن که شبکه های مغزی پیش بینی کننده تکانشگری، اساسا با شبکه های پیش بینی کننده روان رنجورخویی متفاوت بودن، که نشان دهنده تفاوت مغزی تکانشگری و روان رنجوری است. امضای عصبی تکانشگری عمدتا با اتصالات مربوط به مناطق حرکتی و حسی مغز مشخص می شد. این نشون میده که پایه بیولوژیکی «عمل کردن بدون فکر» ارتباط نزدیکی با سیستم هایی داره که حرکت فیزیکی و پردازش حسی رو مدیریت می کنن.
در مقابل، امضای عصبی روان رنجورخویی خیلی بیشتر در سراسر مغز پخش شده بود. این الگو شامل طیف وسیعی از شبکه ها بود، از جمله شبکه هایی که مسئول تنظیم هیجان، خوداندیشی و کنترل اجرایی هستن. به طور خاص، شبکه روان رنجورخویی شامل اتصالاتی در شبکه حالت پیش فرض، شبکه فرونتوپاریتال و مناطق زیرقشری بود.
مقایسه مستقیم این دو شبکه نشون داد که همپوشانی خیلی کمی با هم دارن. فقط حدود 3 تا 4 درصد از اتصالات عملکردی بین مدل های تکانشگری و روان رنجورخویی مشترک بودن. این یعنی با اینکه این ویژگی ها اغلب با هم در افراد دیده می شن، اما از ساختارهای عصبی-بیولوژیکی متفاوتی منشا می گیرن.
چنگ و ییپ به PsyPost گفتن: «ما تا حدی از اینکه همپوشانی شبکه های مغزی مرتبط با تکانشگری و روان رنجورخویی اینقدر کم بود، تعجب کردیم. این ویژگی ها اغلب با هم رخ میدن و به طور مشترک طیف وسیعی از شرایط روان پزشکی رو پیش بینی می کنن، بنابراین آدم انتظار داره که ساختار عصبی مشترک بیشتری داشته باشن. اما در عوض، فهمیدیم که الگوهای ارتباطی زیربنایی مغزشون تا حد زیادی متمایزه. این یک سوال مهم برای تحقیقات آینده ایجاد می کنه: چرا تکانشگری و روان رنجورخویی در خیلی از شکل های آسیب شناسی روانی با هم دیده می شن، در حالی که تفاوت مغزی تکانشگری و روان رنجوری در شبکه های عصبی شون تا حد زیادی از هم جداست؟»
محقق ها همچنین این شبکه های شخصیتی رو با یک شبکه مغزی که قبلا شناسایی شده بود و با خطر مصرف الکل در ارتباط بود، مقایسه کردن. هر دو شبکه تکانشگری و روان رنجورخویی مقداری همپوشانی با شبکه خطر الکل نشون دادن و حدود 10 تا 20 درصد از اتصالاتشون مشترک بود. با این حال، اتصالات خاصی که همپوشانی داشتن، برای هر ویژگی متفاوت بود.
این یافته یک شاهد بیولوژیکی برای مفهوم روان شناختی «چندپایانی» (Equifinality) فراهم می کنه. چندپایانی یعنی مسیرهای رشد مختلف می تونن به یک نتیجه مشابه ختم بشن. در این مورد، یک نوجوان ممکنه به خاطر ناهماهنگی های حرکتی-حسی مرتبط با تکانشگری در معرض خطر سوءمصرف الکل باشه، در حالی که نوجوان دیگه ممکنه به خاطر مشکلات تنظیم هیجانی مرتبط با روان رنجورخویی در معرض خطر باشه.
محقق ها توضیح دادن: «با اینکه تکانشگری و روان رنجورخویی هر دو با خطر مصرف الکل مرتبط هستن، اما به نظر می رسه که توسط شبکه های مغزی کاملا متفاوتی پشتیبانی می شن. این نکته کلیدی در درک تفاوت مغزی تکانشگری و روان رنجوری است. به عبارت دیگه، دو نوجوان ممکنه در معرض خطر رفتارهای مشابه باشن، اما به دلایل عصبی-بیولوژیکی متفاوت. این موضوع از این ایده حمایت می کنه که فقط یک مسیر برای رفتار پرخطر وجود نداره و مسیرهای متعددی می تونن به یک نتیجه ختم بشن.»
برای اطمینان از دقیق بودن نتایج، دانشمندها مدل های خودشون رو روی یک گروه مستقل از شرکت کننده ها آزمایش کردن. اونا از داده های مطالعه رشد شناختی مغز نوجوانان (ABCD) استفاده کردن که شامل بچه هایی در ایالات متحده می شه. با اینکه شرکت کننده های ABCD جوون تر بودن (11 تا 12 ساله)، مدل ها باز هم ارتباط معناداری رو نشون دادن که نشون میده یافته ها در جمعیت های مختلف قابل تعمیم هستن.
چنگ و ییپ گفتن: «اهمیت عملی یافته های ما در بهبود درک ما از اینه که چطوری آسیب پذیری ممکنه در طول زمان به رفتار پرخطر تبدیل بشه. ما نشون دادیم که تکانشگری و روان رنجورخویی (دو ویژگی که هر دو خطر مصرف الکل رو افزایش میدن) توسط شبکه های مغزی متمایزی پشتیبانی می شن و این تفاوت مغزی تکانشگری و روان رنجوری از طریق اتصالات مغزی متفاوتی با خطر مصرف الکل در ارتباط هستن.»
«این نشون میده که تلاش های پیشگیرانه و مداخله ای ممکنه بسته به اینکه خطر برای یک جوون بیشتر ناشی از دشواری در تنظیم رفتار باشه یا مدیریت احساسات منفی، نیاز به تفاوت داشته باشن. به عبارت دیگه، یافته های ما از یک رویکرد شخصی سازی شده و مبتنی بر مکانیسم برای کاهش خطر در نوجوان ها حمایت می کنه، به جای اینکه فرض کنیم یک نسخه واحد برای همه جواب میده.»
محدودیت ها و آینده پژوهش درباره تفاوت مغزی تکانشگری و روان رنجوری
مثل هر تحقیق دیگه ای، اینجا هم محدودیت هایی وجود داره. نمونه مطالعه IMAGEN عمدتا شامل افراد سفیدپوست اروپایی تبار بود. باید دید آیا این الگوهای مغزی خاص در جمعیت های متنوع تر هم به همین شکل صدق می کنه یا نه. علاوه بر این، مطالعه برای اندازه گیری ویژگی های شخصیتی به پرسشنامه های خوداظهاری متکی بود که ممکنه همیشه پیچیدگی کامل رفتار یک فرد رو نشون ندن.
اسکن های مغزی در حالی که شرکت کننده ها در حال انجام یک تکلیف خاص بودن جمع آوری شد، نه در حالت استراحت. ممکنه شبکه های مغزی وقتی مغز مشغول یک فعالیت ساختاریافته نیست، متفاوت به نظر برسن. این مطالعه همچنین مقطعی بود، یعنی در یک نقطه زمانی خاص انجام شد، بنابراین نمی تونه به طور قطعی ثابت کنه که الگوهای مغزی باعث اون رفتارها شدن.
نکته مهم دیگه اینه که این الگوهای مغزی نشون دهنده عوامل خطر هستن، نه پیش بینی های قطعی. چنگ و ییپ اشاره کردن: «این الگوهای مغزی به این معنی نیست که یک نوجوان برای مشکلات الکل “سیم کشی” شده. در عوض، اون ها به سیستم هایی اشاره می کنن که ممکنه در آسیب پذیری نقش داشته باشن و به هدایت تلاش های پیشگیرانه به سمت تقویت مهارت های تنظیم گری، مقابله با هیجانات و ایجاد محیط های حمایتی کمک می کنن.»
«یک قدم مهم بعدی اینه که بررسی کنیم این شبکه های مغزی چطوری در طول زمان تغییر می کنن و چطوری با مصرف الکل در آینده یا سایر پیامدهای سلامت روان مرتبط می شن. با ادامه مطالعات طولی بزرگ مثل ABCD و پیگیری شرکت کننده ها در اواخر نوجوانی و بزرگسالی، می تونیم آزمایش کنیم که این امضاهای عصبی چطوری در طول رشد تکامل پیدا می کنن. در نهایت، امیدواریم این کار به رویکردهای پیشگیرانه هدفمندتر و آگاهانه تر از نظر رشد کمک کنه.»
محقق ها در پایان گفتن: «یک پیامد گسترده تر اینه که رفتار ریسک پذیری در نوجوان ها نشان دهنده تعاملات بسیار پیچیده بین سیستم های مغزی در حال رشد، ویژگی های شخصیتی و عوامل محیطی هست. با مطالعه این سیستم ها در نمونه های بزرگ و متنوع، می تونیم به سمت درک دقیق تری از رشد جوانان حرکت کنیم که تفاوت های فردی رو به رسمیت می شناسه و به درک بهتر تفاوت مغزی تکانشگری و روان رنجوری کمک می کنه.»
این مطالعه با عنوان «تکانشگری و روان رنجورخویی امضاهای اتصال عملکردی متمایزی با خطر مصرف الکل در جوانان دارند» توسط آنی چنگ، سارا لیچنستاین، بادر شارانی، کینگ هائو لیانگ، مرضیه بابائیان جلودار، استیون جی رایلی، ونجینگ لو، کوری هورین، ابیگیل اس گرین، توبیاس باناشفسکی، آرون ال دبلیو بوکد، سیلوان دسریویرس، هرتا فلور، آنتوان گریجیس، پنی گولند، آندریاس هاینز، رودیگر برول، ژان-لوک مارتینو، ماری-لور پاییر مارتینو، اریک آرتیگز، فرواکه نیس، دیمیتری پاپادوپولوس اورفانوس، لوئیز پوستکا، سارا هومان، ناتالی هولز، کریستین بوشل، مایکل ان اسمولکا، نیلاکشی وایدیا، هنریک والتر، رابرت ویلان، گونتر شومان، آر تاد کانستبل، گادفری پیرلسون، هیو گاراوان و سارا دبلیو ییپ نوشته شده است.
شناسایی تفاوت های عملکردی مغز گام بزرگی برای طراحی مداخلات دقیق تر در سنین پایین است. با تمرکز بر ریشه های بیولوژیک رفتارها، می توان راهکارهایی متناسب با ساختار ذهنی هر فرد ارائه داد تا سلامت روان جامعه در درازمدت بهبود یابد.
Neural signatures of impulsivity and neuroticism are largely distinct in youth
