یه تحقیق جدید که تو مجله Addictive Behaviors Reports منتشر شده نشون می ده که استرسِ از دست دادن رویدادهای اجتماعی (FOMO) می تونه باعث رفتارهای اعتیادآور تو تیک تاک بشه که اونم به نوبه خودش باعث حواس پرتی و فراموشی تو کارهای روزمره می شه. این مقاله به بررسی ارتباط بین تیک تاک، اضطراب و عدم تمرکز می پردازد. محقق ها فهمیدن که استفاده بیش از حد از این اپلیکیشن محبوبِ ویدیوهای کوتاه، مثل یه پل بین اضطراب های اجتماعی درونی و تمایل فرد به فراموش کردن قرار ملاقات ها یا از دست دادن تمرکز در طول کارهای روزانه عمل می کنه. این نتایج نشون می ده که چطور طراحی خاص پلتفرم های مدرن رسانه های اجتماعی می تونه روی عملکرد مغز انسان تاثیر بذاره.
یائو وانگ، محققی در مرکز علوم شناختی و مغز در دانشگاه ماکائو، این تحقیق رو به همراه همکاراش از آلمان و چین مدیریت کرده. تیم تحقیق می خواستن بفهمن چطور وضعیت های روانی خاص، آدم ها رو به سمت استفاده بیش از حد از اپلیکیشن ها سوق می ده. اون ها می خواستن ببینن آیا این عادت های دیجیتالی در نهایت به دنیای واقعی هم سرایت می کنن یا نه.
محقق ها تمرکز زیادی روی یه مفهوم روان شناسی به اسم «ترس از دست دادن» (Fear of Missing Out) داشتن. این مفهوم در واقع اون نگرانی همیشگیه که بقیه دارن تجربه های لذت بخشی رو بدون شما از سر می گذرونن. این حس باعث ایجاد یه تمایل قوی برای وصل موندنِ مداوم به کارهایی می شه که بقیه انجام می دن.
روان شناس ها این ترس رو به دو دسته مجزا تقسیم می کنن. دسته اول، ترسِ «شخصیتی» از دست دادنه. این نشون دهنده یه ویژگی شخصیتی پایداره، به این معنی که فرد کلا تو همه زمینه های زندگی نگرانِ از قلم افتادن و جا موندنه.
دسته دوم، ترسِ «موقعیتی» از دست دادنه. این به یه حالت موقت اشاره داره که به موقعیت های خاصی گره خورده. این حس معمولا به شکل یه وسوسه فوری و وابسته به شرایط، برای چک کردن نوتیفیکیشن های آنلاین یا فیدهای اجتماعی تجربه می شه.
محقق ها همچنین پدیده ای به اسم «شکست شناختی روزمره» رو بررسی کردن. این اصطلاح به اشتباهات ذهنی روتینی اشاره داره که تقریبا برای همه گهگاهی پیش میاد. مثال هایی مثل گم کردن کلیدها، فراموش کردن اینکه چرا وارد یه اتاق شدین، یا سخت بودنِ حفظ تمرکز موقع حرف زدن با بقیه.
تیک تاک، اضطراب و عدم تمرکز؛ بررسی تمایلات اختلال استفاده
در نهایت، تیم تحقیق روی چیزی که بهش «تمایلات اختلال استفاده از تیک تاک» می گن تحقیق کردن. این وضعیت یعنی استفاده از اپلیکیشن ویدیوهای کوتاه اونقدر زیاد بشه که فرد کنترل رفتارش رو از دست بده. این کار معمولا باعث می شه فرد تیک تاک رو به مسئولیت های دنیای واقعی ترجیح بده و توی عملکرد عادی و روزمره اش اختلال ایجاد بشه. این وضعیت نشان دهنده تاثیر عمیق تیک تاک، اضطراب و عدم تمرکز بر زندگی روزمره است.
تحقیقات قبلی نشون داده بود که ارتباط مستقیم شبکه های اجتماعی و کاهش توجه نوجوانان به طور کلی، اضطراب اجتماعی رو به حواس پرتی های ذهنی وصل می کنه. عادتِ مدام چک کردن اینترنت مشخصا منابع شناختی رو تخلیه می کنه. با این حال، محقق ها متوجه شدن که پلتفرم های مختلف از نظر ساختار و طراحی خیلی با هم متفاوت هستن.
چگونه تیک تاک، اضطراب و عدم تمرکز را تشدید می کند؟
تیم تحقیق می خواست ببینه آیا ماهیت منحصربه فرد تیک تاک یه مسیر روانی خاص ایجاد می کنه که منجر به تیک تاک، اضطراب و عدم تمرکز شود یا نه. این پلتفرم متکی به یه فید بی پایان از ویدیوهای کوتاه و یه الگوریتم پیشنهاددهی خیلی شخصیه. این ویژگی ها دقیقا برای جذب و نگه داشتن توجه کاربر طراحی شدن، اونم به شکلی که شبکه های اجتماعی قدیمی تر انجام نمی دادن.
برای بررسی این ارتباط ها، تیم تحقیق داده های یه پروژه نظرسنجی بزرگ در آلمان رو تحلیل کردن. اون ها لیست اصلی شرکت کننده ها رو فیلتر کردن تا فقط روی بزرگسالانی تمرکز کنن که فعالانه از تیک تاک استفاده می کنن. اون ها همچنین مطمئن شدن که همه شرکت کننده های انتخاب شده، ارزیابی های روان شناسی لازم رو به طور کامل انجام دادن.
این فرایند فیلترینگ یه گروه نهایی 720 نفره باقی گذاشت. این گروه شامل 249 مرد و 471 زن بود. میانگین سنی شرکت کننده ها هم تقریبا 38 سال بود.
این شرکت کننده ها یه سری پرسشنامه های آنلاین استاندارد رو پر کردن. این نظرسنجی ها اضطراب های شخصیتی عمومی و وسوسه های موقعیتی اون ها برای چک کردن اینترنت رو اندازه گرفت. اون ها همچنین دفعات حواس پرتی های ذهنی روزمره شون رو با سوالاتی درباره اتفاقاتی مثل برخورد با بقیه یا متوجه نشدن تابلوهای جاده سنجیدن.
یه پرسشنامه خاص هم برای سنجش شدت عادت های تیک تاکی اون ها استفاده شد. این ابزار از افراد می خواست رتبه بدن که چقدر رفتارهای اعتیادآور رو تجربه کردن. مثلا شرکت کننده ها به این رتبه می دادن که هر چند وقت یک بار حس می کردن نمی تونن تماشای ویدیوها رو متوقف کنن یا چقدر استفاده شون از اپلیکیشن باعث ایجاد مشکل در زندگی کاری شون شده.
بعدش تیم تحقیق از نرم افزار آماری برای پیدا کردن الگوها بین پاسخ های پرسشنامه ها استفاده کرد. اون ها نمرات اضطراب اجتماعی، استفاده از اپلیکیشن و حواس پرتی های ذهنی رو با هم مقایسه کردن. با اینکه تفاوت های جزئی جنسیتی ثبت شد، اما این تفاوت ها از نظر آماری اونقدر مهم نبودن که رابطه اصلی بین سه متغیر اصلی رو تغییر بدن.
محقق ها یه الگوی واضح رو دیدن که این سه متغیر روانی رو به هم وصل می کرد. آدم هایی که ترس از دست دادن (FOMO) بیشتری رو گزارش کرده بودن، خطاهای ذهنی روزمره بیشتری رو هم تجربه کرده بودن. این ارتباط هم برای ویژگی شخصیتی پایدار و هم برای ترس موقعیتی و موقت صدق می کرد.
نکته مهم اینجاست که تیم تحقیق متوجه شد استفاده بیش از حد از تیک تاک این دو عامل رو به هم وصل کرده. وسوسه چک کردن مداومِ اپلیکیشن مثل یه پل بین اضطراب اجتماعی و حواس پرتی های ذهنی عمل می کرد. روان شناس ها به این عملکردِ پلی، «اثر میانجی گری» می گن.
در یک مدل میانجی گری آماری، متغیر اصلی فقط مستقیما روی نتیجه تاثیر نمی ذاره. بلکه یه متغیر میانی رو تحریک می کنه که اون هم باعث ایجاد نتیجه نهایی می شه. محقق ها پیشنهاد می کنن که اون ترس درونی از دست دادن، باعث می شه فرد برای کم کردن اضطرابش مدام اپلیکیشن رو باز کنه.
این حالتِ چک کردنِ تقریبا مداوم، توجه فرد رو در طول روز تیکه تیکه می کنه و می تواند به پدیده تیک تاک، اضطراب و عدم تمرکز دامن بزند. با گذشت زمان، این توجهِ تیکه تیکه شده، انرژی ذهنی رو تخلیه می کنه. مغز تواناییش رو برای حفظ تمرکز طولانی مدت روی فعالیت های دنیای واقعی از دست می ده، که در نهایت منجر به از دست رفتن قرار ملاقات ها و فراموش کردن کارها می شه.
محقق ها همچنین یه جزئیات غیرمنتظره در مورد دو نوع اضطراب اجتماعی پیدا کردن. اون ها داده های جدید تیک تاک رو با نتایج نظرسنجی های قدیمی تر که اعتیاد عمومی به رسانه های اجتماعی رو بررسی کرده بود، مقایسه کردن. این مقایسه تفاوتی رو در نحوه عملکرد اضطراب های درونی نشون داد.
معمولا استفاده بیش از حد از رسانه های اجتماعی به طور کلی، با ترس موقت و آنلاینِ از دست دادن، پیوند قوی تری داره. آدم ها پلتفرم هایی مثل فیس بوک یا اینستاگرام رو در پاسخ به محرک های نوتیفیکیشنِ فوری چک می کنن. این پلتفرم های قدیمی تر به شدت به تعاملات اجتماعی و هشدارهای لحظه ای متکی هستن.
در مقابل، رفتار اعتیادآور در تیک تاک پیوند قوی تری با ویژگی شخصیتی پایدار نشون داد. اضطراب درونی و همیشگی در مورد جا موندن از زندگی به طور کلی، پیش بینی کننده بهتری برای استفاده مشکل ساز از تیک تاک بود. وسوسه فوری برای چک کردن نوتیفیکیشن های آنلاینِ خاص، برای این اپلیکیشن خاص اهمیت کمتری داشت.
وانگ و همکاراش حدس می زنن که این تفاوت به خاطر طراحی منحصربه فرد این پلتفرمه. الگوریتم تیک تاک که به شدت شخصی سازی شده، ممکنه مستقیما با نقاط ضعف شخصیتی عمیق تر کاربر در ارتباط باشه. جریان بی پایان محتوای انتخاب شده ممکنه به جای اینکه فقط به یه نوتیفیکیشن اجتماعی خاص جواب بده، یه اضطراب گسترده و همیشگی رو تسکین بده.
محقق ها به چندین محدودیت در تحقیقشون هم اشاره کردن. بزرگترین محدودیت، طراحی مقطعی نظرسنجی بود؛ یعنی داده ها نشون دهنده یه تصویر از یه لحظه خاص هستن.
چون داده ها یکباره جمع آوری شدن، محقق ها نمی تونن به طور قطعی علت و معلول رو ثابت کنن. کاملا ممکنه که این رابطه در جهت عکس کار کنه. یعنی آدم هایی که به طور طبیعی با تمرکز و حافظه مشکل دارن، ممکنه بیشتر مستعد اعتیاد به پلتفرم های ویدیوی کوتاه باشن.
یه احتمال دیگه اینه که درگیری بیش از حد با رسانه های اجتماعی یه چرخه از مقایسه اجتماعی مداوم ایجاد می کنه. این چرخه می تونه با گذشت زمان، اضطراب های اجتماعی پایه در یک فرد رو تشدید کنه. این یعنی استفاده از اپلیکیشن باعث ایجاد اضطراب می شه، نه اینکه اضطراب باعث استفاده از اپلیکیشن بشه.
علاوه بر این، این مطالعه کاملا به پرسشنامه های خوداظهاری متکی بود. شرکت کننده ها ممکنه برای اینکه منضبط تر به نظر برسن، میزان استفاده خودشون از اپلیکیشن رو کمتر از واقعیت برآورد کرده باشن. اون ها همچنین ممکنه در مورد اینکه هر چند وقت یک بار دچار اشتباهات ذهنی روزمره می شن، اشتباه قضاوت کرده باشن.
تحقیقات آینده می تونه با دنبال کردن کاربرها در طول یه دوره طولانی، این مسائل رو حل کنه. دانشمندها می تونن تغییرات رفتار و حافظه رو طی ماه ها یا سال ها رصد کنن. اون ها همچنین می تونن از داده های رهگیری عینی گوشی های هوشمند برای اندازه گیری دقیق زمانِ روشن بودن صفحه نمایش استفاده کنن، به جای اینکه به حافظه انسان تکیه کنن.
با وجود این محدودیت ها، نتایج فعلی تصویر روشن تری از اینکه چطور طراحی های خاص اپلیکیشن ممکنه روی توجه تاثیر بذارن و پدیده تیک تاک، اضطراب و عدم تمرکز را تشدید کنند، ارائه می ده. این تحقیق بر لزوم نگاه کردن به هر پلتفرم دیجیتال به صورت جداگانه تاکید می کنه، به جای اینکه با همه رسانه های اجتماعی مثل هم برخورد بشه. با تکامل محیط های دیجیتال، درک این مکانیسم های روانی هدفمند همچنان برای محققان علوم شناختی یک اولویت باقی می مونه.
در مجموع، یافته های این پژوهش، اهمیت درک رابطه پیچیده بین تیک تاک، اضطراب و عدم تمرکز را برای حفظ سلامت ذهن در دنیای مدرن برجسته می کند.
این مطالعه با عنوان «درباره تمایلات اختلال استفاده از تیک تاک، ترس از دست دادن و شکست شناختی روزمره»، توسط یائو وانگ، سباستین مارکت، ژیینگ ژائو و کریستین مونتاگ نوشته شده است.
Problematic TikTok use correlates with social anxiety and daily cognitive errors
