پژوهش های جدید نشان می دهند که تمرین ویژگی های اخلاقی نظیر شفقت و صبر نه تنها برای اطرافیان، بلکه برای خود فرد نیز سودمند است و به تقویت فضایل و حال خوب منجر می شود.
فضیلت هایی مثل شفقت، صبر و خودکنترلی ممکنه نه فقط برای دیگران، بلکه برای خود آدم هم مفید باشن و به فضایل و حال خوب منجر بشن. این رو نتایج تحقیق جدیدی می گه که من و تیمم در دسامبر 2025 (آذر 1404) در مجله Journal of Personality منتشر کردیم.
فیلسوف ها از ارسطو گرفته تا فارابی، دانشمند قرن دهم میلادی در منطقه ای که الان عراقه، استدلال کردن که فضیلت برای بهزیستی حیاتیه و اساس فضایل و حال خوب فردی است. با این حال بقیه، مثل توماس هابز و فریدریش نیچه، خلاف این رو گفتن: فضیلت سودی برای خود فرد نداره و فقط برای بقیه خوبه. این تئوری دوم الهام بخش تحقیقات زیادی در روانشناسی معاصر شده که اغلب اخلاق و نفع شخصی رو اساسا در تضاد با هم می بینن.
خیلی از مطالعات نشون دادن که سخاوت با شادی در ارتباطه و تشویق مردم به تمرین مهربانی بهزیستی اون ها رو افزایش می ده. اما بقیه فضیلت ها به نظر کمتر لذت بخش میان و ممکن است بر فضایل و حال خوب تاثیر متفاوتی داشته باشند.
مثلا یه آدم با شفقت می خواد رنج یا بدبختی رو کم کنه، اما این کار مستلزم اینه که اصلا رنج یا بدبختی ای وجود داشته باشه. صبر هم فقط وقتی ممکنه که یه چیز آزاردهنده یا سخت در حال اتفاق افتادن باشه. و خودکنترلی هم یعنی گذشتن از خواسته های شخصی یا پافشاری روی یه کار دشوار.
آیا این جور فضیلت ها واقعا به فضایل و حال خوب شما کمک می کنند؟
تصویر زیر نشان دهنده ابعاد مختلف تعاملات انسانی در مسیر رسیدن به بهزیستی و سنجش رفتارهای فردی است.
این نمودارها و تصاویر به ما کمک می کنند تا درک بهتری از داده های آماری مربوط به تاثیر رفتارهای اخلاقی بر روان انسان داشته باشیم.
من و همکارهام این سوال رو توی دو تا مطالعه بررسی کردیم و از دو روش مختلف برای تمرکز روی لحظات خاصی از زندگی روزمره مردم استفاده کردیم. هدفمون این بود که بسنجیم توی اون لحظه ها، چقدر با شفقت، صبور و با خودکنترلی بودن و چگونه اینها بر فضایل و حال خوب آنها تاثیر می گذارد. همچنین سطح بهزیستی شون رو هم ارزیابی کردیم: اینکه چقدر احساس خوشایند یا ناخوشایندی داشتن و آیا فعالیت هاشون به نظرشون معنادار بوده یا نه.
یکی از مطالعات که روی نوجوان ها انجام شد، از روش نمونه گیری تجربه استفاده کرد که در اون افراد به سوالات در فواصل زمانی تصادفی در طول روز پاسخ می دن. مطالعه دیگه که روی بزرگسال ها بود، از روش بازسازی روز استفاده کرد که در اون افراد به سوالات مربوط به روز قبل پاسخ می دن. در مجموع، ما 43,164 لحظه رو از 1,218 نفر بررسی کردیم.
در موقعیت هایی که فرصتی برای شفقت، صبر و خودکنترلی پیش میاد (مثلا وقتی با کسی که نیاز به کمک داره روبرو می شید یا دارید با یه آدم بدقلق سر و کله می زنید)، مردم معمولا نسبت به شرایط دیگه، احساسات ناخوشایند بیشتر و احساسات خوشایند کمتری رو تجربه می کنن. با این حال، متوجه شدیم که تمرین کردن این سه فضیلت به نظر می رسه به آدما در کنار اومدن با شرایط کمک می کنه و به تقویت فضایل و حال خوب منجر میشه. افرادی که به طور عادت، با شفقت تر، صبورتر و با خودکنترلیِ بیشتری هستن، معمولا بهزیستیِ بهتری رو تجربه می کنن. و وقتی آدما بیشتر از حد معمول از خودشون شفقت، صبر و خودکنترلی نشون می دن، حس بهتری نسبت به همیشه دارن.
خلاصه اینکه نتایج ما با این تئوری که می گه فضیلت برای دیگران خوبه و برای خود آدم بد، تضاد داشت. در عوض، نتایج با این ایده همخوانی داشت که فضیلت باعث ارتقای بهزیستی و فضایل و حال خوب می شود.
فضایل و حال خوب؛ چرا این موضوع مهمه؟
این مطالعات پیش بینی های دو تئوری قدیمی و بسیار تاثیرگذار درباره رابطه بین اخلاق و بهزیستی رو آزمایش کردن. با این کار، بینش های جدیدی درباره یکی از بنیادی ترین سوالاتی که در فلسفه، روانشناسی و زندگی روزمره مورد بحث بوده، ارائه دادن.
علاوه بر این، در مطالعه علمی اخلاق، تحقیقات زیادی بررسی کردن که آدما چطور قضاوت های اخلاقی رو شکل می دن و نیروهای بیرونی چطور رفتار اخلاقی فرد رو شکل می دن. با این حال، برخی محققان استدلال کردن که این تحقیقات باید با بررسی علمی تاثیر تربیت و شخصیت بر اخلاق و درک بهتر رشد وجدان و چگونگی ادغام اون ها در کل شخصیت فرد تکمیل بشه. مطالعات ما با تمرکز روی ویژگی هایی مثل صبر، شفقت و خودکنترلی و نقش اون ها در زندگی روزمره افراد، به علمِ نوظهورِ فضیلت و درک بهتر فضایل و حال خوب کمک می کنه.
چیزهایی که هنوز نمی دونیم
یکی از سوالاتی که برای تحقیقات آینده باز مونده، اینه که آیا فضیلت هایی مثل شفقت، صبر و خودکنترلی فقط تحت شرایط خاصی با بهزیستی بهتر در ارتباط هستن یا نه. مثلا شاید بسته به مرحله زندگی یا نقاط مختلف دنیا، اوضاع فرق کنه.
مطالعات ما آزمایش های تصادفی نبودن. ممکنه ارتباطاتی که مشاهده کردیم با عامل دیگه ای توضیح داده بشن؛ چیزی که همزمان هم بهزیستی رو بالا می بره و هم شفقت، صبر و خودکنترلی رو زیاد می کنه. یا شایدم بهزیستی روی فضیلت اثر می ذاره، نه برعکس. تحقیقات آینده می تونه به روشن شدن این روابط علت و معلولی کمک کنه.
یه احتمال خیلی جالب اینه که ممکنه یه «چرخه فضیلت» وجود داشته باشه: شاید فضیلت باعث ارتقای بهزیستی می شه و بهزیستی هم به نوبه خودش، فضیلت رو تقویت می کنه. اگه این طور باشه، یاد گرفتن اینکه چطور به آدما کمک کنیم این چرخه رو شروع کنن، خیلی ارزشمند خواهد بود.
در نهایت، درک عمیق تر از این موضوع که چگونه رفتارهای اخلاقی می توانند کیفیت زندگی ما را بهبود ببخشند، مسیر جدیدی را برای رشد فردی باز می کند. این یافته ها ما را تشویق می کنند تا به جای نگاهی صرفا وظیفه گرایانه به اخلاق، آن را به عنوان ابزاری برای رسیدن به آرامش درونی و رضایت از زندگی ببینیم.
Aristotle was right: virtue appears to be vital for personal happiness
