تحقیقات جدید نشان می دهد که نحوه استفاده نوجوان ها از شبکه های اجتماعی یک تجربه یکسان و یکنواخت نیست، بلکه به چند دسته شخصیتی مختلف تقسیم می شود که نتایج اجتماعی متفاوتی هم دارند. یافته ها حاکی از این است که پلتفرم های دیجیتال بیشتر دوستی های موجود را تقویت می کنند تا اینکه به جوان های تنها کمک کنند تا ارتباطات جدیدی بسازند. این نتایج در مجله Computers in Human Behavior منتشر شده است و در ادامه به بررسی تاثیر شبکه های اجتماعی بر دوستی های واقعی خواهیم پرداخت.
روان شناس ها سال هاست سر این بحث می کنند که اپلیکیشن هایی مثل اینستاگرام، تیک تاک یا اسنپ چت به رشد نوجوان ها کمک می کنند یا بهشان آسیب می زنند. بعضی تئوری ها می گویند این پلتفرم ها ارتباطات معنادار را شبیه سازی می کنند و به جوان ها اجازه می دهند مهارت های اجتماعی شان را تمرین کنند. دیدگاه های دیگر هم استدلال می کنند که تعاملات دیجیتال جای ارتباطات حضوری را با اسکرول کردن های سطحی گرفته و باعث انزوا می شود. این بحث بر سر تاثیر شبکه های اجتماعی بر دوستی های واقعی همچنان ادامه دارد.
بررسی عمیق تر تاثیر شبکه های اجتماعی بر دوستی های واقعی
با این حال، بیشتر تحقیقات قبلی به میانگین رفتارهای گروه های بزرگ نگاه کرده اند یا روی معیارهای ساده ای مثل زمانِ کار با گوشی (screen time) تمرکز داشتند. این روش معمولا تفاوت های ظریف عادت های فردی را نادیده می گیرد. استفاده واقعی در دنیای واقعی به ندرت فقط مربوط به آنلاین یا آفلاین شدن است؛ بلکه ترکیبی از چرخ زدن، پست گذاشتن، لایک کردن و چت کردن است.
«فدریکا آنجلینی»، نویسنده اصلی از دپارتمان روان شناسی رشد و اجتماعی دانشگاه پادووا در ایتالیا، به همراه همکارانش تلاش کردند تا فراتر از این دسته بندی های دوتایی بروند. آن ها می خواستند بفهمند چطور ترکیب های خاصی از رفتارهای آنلاین در کنار هم قرار می گیرند. همچنین دنبال این بودند که بفهمند آیا انگیزه های اجتماعی درونی یک نوجوان باعث ایجاد این عادت ها می شود یا نه.
تیم تحقیق متوجه شد که اوایل نوجوانی دوران بسیار مهمی برای رشد اجتماعی و عاطفی است. در طول این سال ها، روابط نزدیک با همسالان به بخش اصلی هویت یک جوان تبدیل می شود. از آنجایی که این تعاملات حالا همزمان در فضاهای فیزیکی و دیجیتال اتفاق می افتد، نویسندگان مقاله معتقد بودند که علم به مدل های بهتری برای درک این پیچیدگی نیاز دارد. درک تاثیر شبکه های اجتماعی بر دوستی های واقعی در این دوره اهمیت زیادی دارد.
برای رسیدن به این هدف، تیم تحقیق 1211 دانش آموز هلندی را در بازه سنی 10 تا 15 سال به مدت سه سال زیر نظر گرفتند. آن ها از نظرسنجی هایی استفاده کردند تا بسنجند دانش آموزها چقدر محتوا می بینند، درباره خودشان پست می گذارند، با بقیه تعامل دارند و احساسات شخصی شان را به اشتراک می گذارند. محقق ها همچنین انگیزه های روان شناختی دانش آموزها را ارزیابی کردند، مواردی مثل ترس از دست دادن (FOMO) یا تمایل به محبوبیت.
با استفاده از یک تکنیک آماری به اسم «تحلیل پروفایل پنهان»، محقق ها چهار نوع کاربر متمایز را شناسایی کردند. بزرگترین گروه که حدود 54 درصد شرکت کننده ها را شامل می شد، «کاربران همه فن حریف» نام گذاری شد. این نوجوان ها در حد متعادلی در همه فعالیت ها، از اسکرول کردن گرفته تا پست گذاشتن، شرکت می کردند.
این مطالعه نشان داد که کاربران همه فن حریف به طور کلی در طول آن دوره سه ساله، کیفیت دوستی های متوسط تا بالایی داشتند. به نظر می رسید عادت های دیجیتال آن ها در واقع ادامه یک زندگی اجتماعی سالم در دنیای واقعی باشد. این مورد یک نمونه مثبت از تاثیر شبکه های اجتماعی بر دوستی های واقعی را نشان می دهد، زیرا آن ها از این پلتفرم ها برای در تماس بودن و اشتراک گذاری تجربیات با دوستانی استفاده می کردند که قبلا هم همدیگر را حضوری می دیدند.
دومین گروه بزرگ که حدود 30 درصد را تشکیل می دادند، به عنوان «کاربران کم مصرف» شناسایی شدند. این افراد به ندرت با شبکه های اجتماعی درگیر می شدند، چه به صورت اسکرول کردن غیرفعال و چه به صورت پست گذاشتن فعال. با اینکه ممکن است وابستگی کمتر به صفحه نمایش مفید به نظر برسد، اما داده ها برای این گروه خاص داستان دیگری را نشان می داد.
این کاربران کم مصرف در شروع تحقیق در مقایسه با همسالانشان، کیفیت دوستی پایین تری را گزارش کردند. به نظر می رسید عدم تعامل آنلاین آن ها بازتابی از عدم ارتباط در دنیای واقعی باشد. بدون داشتن یک گروه قوی از همسالان برای تعامل، انگیزه کمی برای آنلاین شدن داشتند. داده ها نشان می دهد که آن ها صرفا تکنولوژی را کنار نگذاشته بودند، بلکه داشتند فرصت تقویت روابط اجتماعی را که در فضای آنلاین اتفاق می افتد از دست می دادند.
گروه کوچکتری که حدود 8 درصد بودند، «کاربران با خودافشایی بالا» نامیده شدند. این نوجوان ها مدام از پلتفرم های دیجیتال برای به اشتراک گذاشتن احساسات شخصی، رازها و وضعیت های عاطفی شان استفاده می کردند. آن ها تمایل داشتند که ارتباط آنلاین را به گفتگوی حضوری ترجیح دهند.
این گروه در معیارهای اضطراب و افسردگی نمرات بالاتری گرفتند. محقق ها حدس می زنند که این نوجوان ها ممکن است از اینترنت برای جبران مشکلاتشان در موقعیت های اجتماعی واقعی استفاده کنند. در همین راستا، بررسی علمی تاثیر شبکه های اجتماعی بر جدایی و بهبود عاطفی نشان می دهد که این فضاها چگونه بر سلامت روان و کیفیت روابط تاثیر می گذارند. با وجود مشکلات عاطفی، این گروه دوستی های باکیفیتی داشتند که نشان می دهد ابراز آسیب پذیری شان در فضای آنلاین به حفظ پیوندهای دوستی شان کمک کرده است.
گروه آخر با نام «کاربرانِ خودمحور» حدود 7 درصد از نمونه را تشکیل می دادند. این نوجوان ها تمرکز شدیدی روی گذاشتن محتوا درباره خودشان داشتند اما علاقه کمتری به کارهای همسالان شان نشان می دادند. انگیزه آن ها تمایل به کسب جایگاه و توجه بود.
برخلاف گروه های دیگر، کاربران خودمحور کمتر نگران ترس از دست دادن بودند. به نظر می رسید هدف اصلی آن ها به جای برقراری ارتباط، تبلیغ خودشان باشد. نکته قابل توجه این است که این تنها گروهی بود که در طول این سه سال شاهد کاهش کیفیت دوستی های نزدیک شان بودند. تمرکز آن ها روی جذب مخاطب به جای شرکت در دوستی های متقابل، احتمالا در عمیق تر کردن روابط شخصی شان شکست خورده است.
جنبه های مختلف تاثیر شبکه های اجتماعی بر دوستی های واقعی
تحلیل ها نشان داد که شبکه های اجتماعی به طور کلی مثل یک تقویت کننده برای پویایی های اجتماعی دنیای واقعی عمل می کنند. نوجوان هایی که دوستی های قوی داشتند، از این پلتفرم ها برای حفظ آن پیوندها استفاده کردند. کسانی که ارتباطات ضعیف تری داشتند، به نظر نمی رسید سودی از این تکنولوژی ببرند. در نهایت، می توان گفت که تاثیر شبکه های اجتماعی بر دوستی های واقعی بیشتر به عنوان یک تقویت کننده عمل می کند.
این موضوع از این ایده حمایت می کند که فواید شبکه های اجتماعی به شدت به روابط قبلی وابسته است. نوجوان هایی که در روابط حضوری دچار مشکل هستند، ممکن است برایشان سخت باشد که از این ابزارها برای ساختن روابط معنادار از صفر استفاده کنند. این تکنولوژی به جای پر کردن فاصله، ممکن است باعث شود آن ها بیشتر عقب بمانند. این نشان می دهد که تاثیر شبکه های اجتماعی بر دوستی های واقعی برای همه یکسان نیست و به پیش زمینه های فردی بستگی دارد.
این تحقیق همچنین روی نقش انگیزه تاکید کرد. نوجوان هایی که برای کسب جایگاه از شبکه های اجتماعی استفاده می کردند، بیشتر در دسته های خودمحور یا خودافشا قرار می گرفتند. کسانی که صرفا می خواستند در جریان امور باشند، معمولا جزو کاربران همه فن حریف بودند.
محدودیت هایی هم در مورد این تحقیق وجود دارد. داده ها بر اساس نظرسنجی های خوداظهاری بودند که گاهی اوقات می تواند دقیق نباشد، چون ممکن است افراد عادت هایشان را دقیقا به یاد نیاورند. علاوه بر این، مطالعه در هلند انجام شده، بنابراین ممکن است نتایج به طور جهانی برای نوجوان ها در زمینه های فرهنگی دیگر صدق نکند. با این حال، این محدودیت ها تاثیر شبکه های اجتماعی بر دوستی های واقعی را در بسترهای مختلف فرهنگی پیچیده تر می کند.
محقق ها اشاره کردند که بعضی از شرکت کننده ها در طول این سه سال از مطالعه خارج شدند که در کارهای تحقیقاتی طولانی مدت (longitudinal) رایج است. همچنین در این تحقیق تفاوت دقیقی بین دوستان آنلاین و آفلاین قائل نشدند، اگرچه بیشتر شرکت کننده ها اعلام کردند که با افرادی در ارتباط بودند که در زندگی واقعی می شناختند.
تحقیقات آینده می تواند از معیارهای عینی تر، مثل ردیابی مستقیم داده های استفاده از اپلیکیشن در گوشی های هوشمند، بهره ببرد. همچنین بررسی اینکه این پروفایل ها با ورود نوجوان ها به جوانی چطور تغییر می کنند، می تواند مفید باشد. درک این الگوها می تواند به والدین و مربی ها کمک کند تا توصیه هایشان را شخصی سازی کنند، به جای اینکه فقط هشدارهای کلی درباره زمانِ کار با گوشی بدهند.
این مطالعه با عنوان «پروفایل های استفاده نوجوانان از رسانه های اجتماعی: مطالعه ای طولی بر کیفیت دوستی و عوامل انگیزشی-اجتماعی» توسط فدریکا آنجلینی، اینا ام. کونینگ، جیانلوکا جینی، کلودیا مارینو و رجینا جی.جی.ام. ون دن ایندن نوشته شده است.
در نهایت، فهم دقیق رفتار کاربران در فضای مجازی نشان می دهد که تکنولوژی به خودی خود عامل انزوا یا شکوفایی نیست، بلکه نحوه تعامل فردی و انگیزه های درونی است که مسیر دوستی ها را تعیین می کند. برای نوجوانان، فضای دیجیتال آینه ای از روابط واقعی آن هاست و شناسایی این الگوها می تواند به بهبود سلامت اجتماعی نسل جدید کمک شایانی نماید.
Staying off social media isn’t always a sign of a healthy social life
