پژوهش های طولی اخیر بر ارتباط مستقیم میان استفاده بی رویه از فضای مجازی و سلامت روان جوانان تاکید دارند و نشان می دهند که حضور مستمر در شبکه های اجتماعی با افزایش ریسک بروز اختلالات عاطفی و رفتاری در نوجوانان همراه است.
تاثیرات فضای مجازی و سلامت روان جوانان؛ مروری بر مطالعات
گذروندن وقت در رسانه های دیجیتال، به خصوص شبکه های اجتماعی، معمولا با نتایج رشد ضعیف تر در کودکان و نوجوانان در ارتباطه. این موضوع به ویژه در بحث فضای مجازی و سلامت روان جوانان اهمیت پیدا می کند. یک بررسی گسترده روی تحقیقات موجود نشون می ده که با وجود اینکه بازی های ویدیویی ممکنه باعث بهبود جزئی در برخی مهارت های ذهنی بشن، اما استفاده سنگین از رسانه های دیجیتال به طور کلی با افزایش افسردگی، مشکلات رفتاری و سوءمصرف مواد همراهه. این یافته ها در JAMA Pediatrics منتشر شده.
رسانه های دیجیتال عمیقا با زندگی روزمره بچه ها عجین شدن و استفاده از اون ها در تمام گروه های سنی، از نوزادی تا نوجوانی، به طور مداوم در حال افزایشه. این پدیده، ابعاد وسیع تری در حوزه فضای مجازی و سلامت روان جوانان پیدا می کند. بخش زیادی از بحث های پیرامون این موضوع بر پایه تحقیقات مقطعیه. یک مطالعه مقطعی داده ها رو در یک نقطه زمانی واحد بررسی می کنه، که این کار تشخیص اینکه آیا زمان سپری شده جلوی صفحه نمایش باعث بروز مشکلات می شه یا صرفا با اون ها در ارتباطه رو غیرممکن می کنه.
برای به دست آوردن یه تصویر شفاف تر، نویسنده های این مطالعه جدید می خواستن کاملا روی مطالعات طولی تمرکز کنن. تحقیقات طولی افراد رو در طول یک دوره زمانی زیر نظر می گیرن و عادت های اون ها رو قبل از اینکه هرگونه نتیجه سلامتی سنجیده بشه، مشاهده می کنن.
سام تیگ، پژوهشگر ارشد دانشگاه جیمز کوک و مدیر JCU Digital Wellbeing Group می گه: «بحث ها درباره استفاده بچه ها از رسانه های دیجیتال خیلی داغ بوده، اما بیشتر شواهدی که به این بحث ها دامن می زنه از مطالعاتی می آد که فقط یه تصویر لحظه ای رو ثبت می کنن؛ اون ها نمی تونن به ما بگن که آیا زمان حضور جلوی صفحه نمایش واقعا باعث ایجاد مشکلات می شه یا فقط با اون ها مرتبطه. ما می خواستیم این وضعیت رو تغییر بدیم.»
«با تمرکز انحصاری روی مطالعات طولی، جایی که استفاده رسانه ای بچه ها قبل از سنجش هرگونه پیامد سلامتی دنبال می شد، تونستیم مسیر این روابط رو ترسیم کنیم. ما همچنین عمدا دامنه بررسی مون رو گسترده کردیم و همه انواع استفاده از رسانه های دیجیتال و همه پیامدها، چه مثبت و چه منفی رو در نظر گرفتیم تا به جای دیدن بخش کوچکی از ماجرا، یه تصویر جامع ارائه بدیم.»
بررسی های پژوهشی قبلی اغلب خیلی پراکنده بودن. بسیاری از مطالعات گذشته، تمام تعاملات دیجیتال رو در قالب کلی «زمان حضور جلوی صفحه نمایش» جمع آوری می کردن و بین تماشای تلویزیون و تعامل در پلتفرم های اجتماعی تفاوتی قائل نمی شدن. بررسی های دیگه هم خیلی محدود روی نتایج خاص، مثل عملکرد تحصیلی تمرکز می کردن، بدون اینکه رشد فیزیکی یا عاطفی گسترده تر کودک رو در نظر بگیرن. محقق ها امیدوار بودن با بررسی طیف وسیعی از انواع رسانه ها و نتایج خاص، این شکاف ها رو پر کنن.
پژوهشگرها یک مرور سیستماتیک و فراتحلیل انجام دادن که روشی برای ترکیب و تحلیل داده ها از چندین مطالعه مستقل برای پیدا کردن روندهای مشترکه. اون ها پایگاه های داده دانشگاهی معتبر رو برای پیدا کردن پژوهش های مشاهده ای طولی که بین دی 1378 و مرداد 1403 منتشر شده بودن، جستجو کردن. تحلیل نهایی شامل 153 مطالعه بود که 115 گروه منحصربه فرد از افراد رو نمایندگی می کردن.
در مجموع، این داده ها شامل حدود 360,000 شرکت کننده از سراسر جهان بود و حجم نمونه مطالعات فردی از 26 تا 54,908 کودک متغیر بود. سن شرکت کننده ها بین 2 تا 19 سال بود. تفکیک جنسیتی تقریبا برابر بود، با 53.8 درصد دختر و 46.2 درصد پسر. بیشتر مطالعات بررسی شده در اروپا و آمریکای شمالی انجام شده بودن و تعداد کمتری هم مربوط به آسیا، استرالیا و آمریکای لاتین بود.
پژوهشگرها داده هایی رو درباره اینکه بچه ها هر چند وقت یه بار از انواع مختلف رسانه های دیجیتال استفاده می کنن، استخراج کردن. اون ها این مواجهه ها رو به دسته های شبکه های اجتماعی، بازی های ویدیویی و سایر رسانه ها مثل پلتفرم های پیام رسان، اپلیکیشن های آموزشی یا استفاده عمومی از اینترنت تقسیم کردن. بعد این عادت ها رو با 26 زیرمجموعه تکاملی مقایسه کردن. این زیرمجموعه ها در چهار دسته کلی شامل رشد اجتماعی-عاطفی، شناختی، فیزیکی و حرکتی گروه بندی شدن. مدت زمان مطالعات از یک روز تا 22 سال متغیر بود و میانگین دوره پیگیری حدود دو و نیم سال بود.
شبکه های اجتماعی و سلامت روان جوانان
محقق ها متوجه شدن که استفاده از شبکه های اجتماعی به طور مداوم با چندین مشکل اجتماعی-عاطفی در ارتباطه. تعامل بیشتر در شبکه های اجتماعی و تماشای مداوم ویدئوهای کوتاه و ریلزها شواهدی از افزایش افسردگی، اضطراب، مشکلات رفتاری، افکار آسیب به خود و استفاده اعتیادگونه از اینترنت رو نشون داد. این یافته ها نگرانی ها را در مورد فضای مجازی و سلامت روان جوانان افزایش می دهد. این موضوع همچنین با پیشرفت تحصیلی پایین تر، رشد مثبت کمتر و درک ضعیف تر از خود در ارتباط بود.
در حوزه سلامت جسمی، استفاده از شبکه های اجتماعی معمولا با نرخ های بالاتر مصرف مواد همراه بود. این ارتباط شامل الکل، تنباکو و گل (حشیش) می شد و تفاوت عمده ای بین نوع ماده مصرفی وجود نداشت.
بازی های ویدیویی و اثرات آن بر سلامت روان
استفاده از بازی های ویدیویی الگوی کمی متفاوتی رو در داده ها نشون داد. بازی کردن با افزایش پرخاشگری و رفتارهای برون گرایانه، که شامل اقداماتی مثل قانون شکنی یا خصومته، در ارتباط بود.
در عین حال، داده ها یه ارتباط مثبتِ کوچیک بین بازی کردن و تمرکز بهتر و عملکرد اجرایی نشون دادن. عملکرد اجرایی به مهارت های ذهنی اشاره داره که شامل حافظه کاری، تفکر منعطف و خودکنترلی می شه. استفاده از سایر رسانه ها، مثل اپلیکیشن های پیام رسان و استفاده عمومی از دستگاه های دیجیتال، با افسردگی و سلامت عمومی ضعیف تر همراه بود.
تیگ به PsyPost گفت: «واضح ترین یافته اینه که استفاده از رسانه های دیجیتال و به خصوص شبکه های اجتماعی به طور مداوم با نتایج ضعیف تری برای کودکان و جوانان مرتبطه. شبکه های اجتماعی کاملا متمایز بودن: این رسانه ها با نتایج بدتر در هر حوزه ای که ما بررسی کردیم، از سلامت روان و رشد اجتماعی گرفته تا سلامت جسمی، در ارتباط بودن. این نکته بر پیچیدگی رابطه بین فضای مجازی و سلامت روان جوانان تاکید می کند. تنها نقطه روشن، بازی های ویدیویی بود که ارتباط کوچکی با عملکرد اجرایی بهتر مثل تمرکز و سازماندهی ذهنی نشون داد.»
پژوهشگرها همچنین تحلیل های تعدیل کننده انجام دادن تا ببینن آیا عواملی مثل سن، جنسیت یا سال انجام مطالعه روی نتایج تاثیر گذاشته یا نه. اون ها متوجه شدن که ارتباط بین شبکه های اجتماعی و افسردگی در اوایل نوجوانی قوی تر از کودکان در سنین مدرسه است.
علاوه بر این، مطالعاتی که بعد از سال 1391 انجام شدن، یعنی زمانی که گوشی های هوشمند فراگیر شدن، پیوندهای قوی تری بین شبکه های اجتماعی و مصرف مواد نشون دادن. محقق ها اشاره کردن که با تکامل پلتفرم های دیجیتال و غوطه ورکننده تر شدن اون ها، ممکنه این تاثیرات همچنان تغییر کنن.
در کل، ارتباط های منفی بین استفاده از رسانه های دیجیتال و رشد کودک در اندازه کوچک تا متوسط بود. از نظر کاربردی، محقق ها توضیح می دن که این اثرات آماری مشابه تاثیرات سایر عوامل سبک زندگی رایج، مثل داشتن رژیم غذایی نامناسب یا فعالیت بدنی خیلی کمه. با این حال، حتی اثرات ناچیز هم می تونن در طول زمان روی هم جمع بشن. تیگ گفت که حجم عظیم داده هایی که دقیقا نتایج یکسانی رو نشون می دن، اهمیت این تغییرات ظریف رو بالا می بره.
تیگ به PsyPost گفت: «کلمه کلیدی اینه: “مداوم”؛ در بیش از 100 مطالعه که حدود 360,000 کودک رو در سراسر جهان شامل می شد، این الگو مدام تکرار می شد. این مشکلی نیست که خانواده ها بتونن به تنهایی و فقط با تعیین قوانین بهتر برای زمان حضور جلوی صفحه نمایش حلش کنن. ابعاد این شواهد نشون دهنده نیاز به اقدام از سوی سیاست گذاران و شرکت های فناوریه تا محیط های آنلاین رو واقعا برای بچه ها ایمن تر کنن. این امر، پیچیدگی های حوزه فضای مجازی و سلامت روان جوانان را برجسته می سازد.»
تیگ به ویژه از تضاد آشکار بین تجربیات مثبتی که خانواده ها اغلب توصیف می کنن و نبود شواهد تاییدکننده در داده ها تعجب کرده بود.
تیگ توضیح داد: «خانواده ها اغلب رسانه های دیجیتال رو به عنوان منبعی برای خلاقیت و دوستی های قوی تر توصیف می کنن. اما اون مزایا اصلا در ادبیات پژوهشی طولی ظاهر نمی شن. ما خیلی دنبالشون گشتیم. برای مثال، تحلیل کردیم که آیا شبکه های اجتماعی یا بازی کردن با بهبود روابط با همسالان مرتبطه یا نه، و هیچ ارتباطی پیدا نکردیم.»
«و حوزه هایی مثل خلاقیت، همدلی و تخیل اصلا به این شکل به طور دقیق مورد مطالعه قرار نگرفتن. این نبودِ شواهد مهمه. معنیش این نیست که این مزایا واقعی نیستن، اما به این معنیه که ما نمی تونیم اون ها رو تایید کنیم. این شکاف ها نشان دهنده لزوم مطالعات بیشتر در زمینه فضای مجازی و سلامت روان جوانان است. واقعا به تحقیقات بیشتری برای دنبال کردن این جنبه های مثبت احتمالی نیازه.»
مسائل پیش رو در فضای مجازی و سلامت روان جوانان
یکی از محدودیت های اصلی این پژوهش اینه که نمی تونه به طور قطع رابطه علت و معلولی رو ثابت کنه. اگرچه مطالعات طولی شواهد قوی تری نسبت به تصاویر لحظه ای ارائه می دن، اما عوامل زمینه ای دیگه همچنان می تونن این ارتباط ها رو توجیه کنن. علاوه بر این، اکثریت قریب به اتفاق مطالعات مربوط به کشورهای با درآمد متوسط رو به بالا بودن که توانایی تعمیم این یافته ها به جمعیت های متنوع تر جهانی رو محدود می کنه.
تیگ خاطرنشان کرد: «مهم ترین نکته اینه که ما نمی تونیم علیت رو ثابت کنیم. مطالعات طولی نسبت به یک تصویر لحظه ای، مبنای قوی تری به ما می دن چون داریم استفاده از رسانه رو قبل از بروز نتایج بررسی می کنیم اما توضیحات دیگه همچنان محتمل هستن. برای مثال، کودکانی که از قبل با سلامت روانشون مشکل دارن، ممکنه به شکل متفاوتی از شبکه های اجتماعی استفاده کنن.»
«یا ممکنه عوامل زمینه ای، مثل محیط ناآرام خانه وجود داشته باشه که همزمان باعث استفاده بیشتر از شبکه های اجتماعی و سلامت روان ضعیف تر بشه. ما مطالعاتی رو که برخی از این عوامل رو کنترل کرده بودن تجمیع کردیم که کمک کننده ست، اما این موضوع در تمام تحقیقات یکسان نبود. مطالعات آینده واقعا نیاز دارن که وضعیت سلامت اولیه رو کنترل کنن تا بتونن داستان علیتی محکم تری به ما بدن.»
در آینده، پژوهشگرها امیدوارن بفهمن که با شروع اجرای محدودیت های سنی برای پلتفرم های اجتماعی در کشورهای مختلف، عادت های دیجیتال بچه ها چطور تغییر می کنه. تیگ گفت: «با ممنوعیت شبکه های اجتماعی برای کودکان که حالا در استرالیا وضع شده و در سطح جهانی در حال گسترشه، می خوام بفهمم عادت های دیجیتال بچه ها در پاسخ به این اتفاق چطور تغییر می کنه و به خصوص، وقتی دسترسی به پلتفرم های دیگه سخت تر می شه، هوش مصنوعی چه نقشی ایفا خواهد کرد.»
پژوهشگرها همچنین قصد دارن نگاه دقیق تری به عادت های اوایل کودکی داشته باشن. تیگ توضیح داد: «ما می بینیم که بچه ها در هر سنی بیشتر از زمان توصیه شده جلوی صفحه نمایش هستن، که این نشون می ده فرصت برای مداخله ممکنه زودتر از اون چیزی باشه که فکر می کنیم. اگه بتونیم بفهمیم عادت های رسانه ای که در سال های اولیه شکل می گیرن چطور تا نوجوانی ادامه پیدا می کنن، بهتر می توانیم از خانواده ها برای ایجاد عادت های سالم تر از همان ابتدا حمایت کنیم.»
این مطالعه با عنوان «Digital Media Use and Child Health and Development: A Systematic Review and Meta-Analysis,» توسط سامانتا تیگ، کلر سومورای، آدریان شات و همکارانش نوشته شده.
شناخت دقیق نحوه تعامل نسل جدید با ابزارهای دیجیتال و تاثیرات بلندمدت آن بر شخصیت و روان، ضرورتی انکارناپذیر برای والدین و مربیان است. با آگاهی از این یافته ها، می توان مسیرهای ایمن تری را برای رشد کودکان در دنیای مدرن ترسیم کرد و از بروز آسیب های جدی در آینده پیشگیری نمود.
Massive analysis of longitudinal data links social media to poorer youth mental health
