الگوریتم های هوش مصنوعی روزبه روز بیشتر برای ما مصرف کننده ها تصمیم می گیرن؛ از انتخاب مقصدهای گردشگری گرفته تا پیشنهاد وام خودرو. تحقیقات جدید نشون می ده که گرفتن مشاوره از یه سیستم کامپیوتری، درک انسان از زمان رو تغییر می ده و باعث می شه مردم فکر کنن تاخیرهای آینده طولانی تر از اون چیزی هستن که واقعا وجود دارن. این درکِ تحریف شده، مصرف کننده ها رو به سمتی هل می ده که تصمیمات مالی عجولانه تری بگیرن؛ موضوعی که به پدیده هوش مصنوعی و بی صبری مرتبط است. این مطالعه در نشریه روان شناسی مصرف کننده (Journal of Consumer Psychology) منتشر شده.
روان شناس ها از اصطلاح «انتخاب میان دوره ای» برای توصیف تصمیم هایی استفاده می کنن که شامل انتخاب بین زمان های مختلفه. یه مثال رایج اینه که بین یه پاداش کوچیک تر در امروز و یه پاداش بزرگ تر در یک ماه آینده، یکی رو انتخاب کنیم. آدم ها معمولا با این انتخاب ها چالش دارن و اغلب ارزش پاداش های آینده رو خیلی کم در نظر می گیرن، چون تحملِ انتظار براشون ناخوشاینده.
اینکه آدم ها گذر زمان رو چطور تجربه می کنن، کاملا ذهنی و شخصیه. روان شناس ها برای توضیح این پدیده از نظریه «ساعت درونی» استفاده می کنن. این نظریه می گه مغز انسان یه زمان سنج شناختی داره که سرعت تجربه ذهنی ما رو تنظیم می کنه. وقتی آدم در آرامشه، این ساعت درونی کند تیک تیک می کنه و باعث می شه احساس کنیم زمان مثل برق و باد می گذره.
وقتی کسی احساس ترس می کنه یا اشیای پرسرعت رو می بینه، ساعت درونیش تندتر کار می کنه. چون زمان سنج داخلی مغز داره با سرعت تیک تیک می کنه، فرد حس می کنه زمان خیلی زیادی گذشته. در نتیجه، اون فرد احساس می کنه که انتظارش خیلی طولانی و کش دار شده.
درک پدیده هوش مصنوعی و بی صبری
مصرف کننده ها عموما هوش مصنوعی رو با پردازش داده های فوق العاده سریع و کارآمد می شناسن و به دنبال استفاده هوشمند از هوش مصنوعی در جهت خلاقیت در ابعاد مختلف زندگی هستن. محقق ها این فرضیه رو مطرح کردن که تعامل با یه سیستم کامپیوتریِ پرسرعت، باعث می شه ساعت درونی مصرف کننده موقع انتظار برای پاسخ، تندتر کار کنه. وقتی ساعت درونی شتاب بگیره، هر زمانِ انتظاری برای گرفتن پاداش در آینده، از نظر ذهنی طولانی تر به نظر می رسه و این باعث می شه مصرف کننده به سمت رضایت آنی و فوری بره و پدیده هوش مصنوعی و بی صبری را تجربه کند.
در تصویر زیر، نمایی نمادین از تعامل انسان با دنیای دیجیتال را مشاهده می کنید که بر تجربه ذهنی ما از زمان اثر می گذارد.
این بازنمایی تصویری به خوبی نشان دهنده شتابی است که ابزارهای نوین به زندگی روزمره و فرآیندهای فکری ما می بخشند.
یوانیوان (جیمی) لی، محقق دانشگاه علوم و فناوری جنوب چین، رهبری این تحقیق رو بر عهده داشت. لی با محققانی به نام های شان لین، هان گونگ، شیانگ وانگ و کریس جنیسزوسکی همکاری کرد. این تیم مجموعه ای از آزمایش های آنلاین رو انجام دادن و داده های مالی دنیای واقعی رو تحلیل کردن تا فرضیه شون رو امتحان کنن.
در اولین آزمایش، محقق ها از شرکت کننده ها خواستن تصور کنن که دارن یه سفر رزرو می کنن. نصف شرکت کننده ها از یه متخصص سفرِ انسان مشاوره خواستن، در حالی که نصف دیگه با یه چت بات خودکار تعامل داشتن. هر دو گروه دقیقا بیست ثانیه برای گرفتن پاسخ منتظر موندن.
قبل از دیدن گزینه های سفر، به شرکت کننده ها حق انتخاب برای دریافت تخفیف داده شد. اون ها می تونستن 30 دلار نقد رو همین الان بگیرن یا 35 دلار رو چهار هفته دیگه دریافت کنن. شرکت کننده هایی که با سیستم کامپیوتری تعامل داشتن، به طرز معناداری بیشتر سراغ پول نقد فوری رفتن. طبق نظرسنجی، گروهی که با سیستم خودکار کار کرده بودن، گزارش دادن که انتظار چهار هفته ای براشون خیلی دورتر از اون چیزی به نظر می رسید که گروهِ تحت مشاوره انسان حس کرده بودن، که شاهدی بر هوش مصنوعی و بی صبری است.
برای تایید اینکه درکِ سرعت باعث این بی صبریه، محقق ها آزمایش دومی رو انجام دادن و اعتبارِ کامپیوتر رو دستکاری کردن. اون ها به نیمی از شرکت کننده ها گفتن که سیستم کامپیوتری طوری برنامه ریزی شده که زمان اضافه ای رو صرف تحلیل داده ها کنه تا یه پیشنهاد باکیفیت ارائه بده. با از بین بردن اون ذهنیتِ «سرعت بالای کامپیوتر»، محقق ها تونستن اثر بی صبری رو به طور کامل حذف کنن و این نشان از پیچیدگی پدیده هوش مصنوعی و بی صبری دارد.
بعد از اون، تیم آزمایشی رو طراحی کرد تا نظریه ساعت درونی رو مستقیما تست کنه. اون ها استدلال کردن که اگه یه سیستم کامپیوتری فورا پیشنهادش رو ارائه بده، ساعت درونی مصرف کننده اصلا فرصت پیدا نمی کنه که بخواد تندتر بدوئه. شرکت کننده های این مطالعه برای سرمایه گذاری مالی مشاوره خواستن و جواب رو یا بلافاصله یا بعد از 15 ثانیه انتظار دریافت کردن.
همون طور که پیش بینی می شد، سیستم کامپیوتری فقط وقتی باعث بی صبری شد که شرکت کننده ها مجبور شدن برای پاسخ منتظر بمونن. اون 15 ثانیه تاخیر اجازه داد که ساعت درونیِ شتاب گرفته، درکِ مصرف کننده از زمان رو به هم بریزه. این یافته برای درک عمیق تر موضوع هوش مصنوعی و بی صبری حیاتی است.
یه آزمایش دیگه نشون داد که نحوه بیانِ تاخیرهای زمانی هم مهمه. شرکت کننده ها تصور کردن که دارن یه گوشی موبایل می خرن و می خوان از یه تخفیف تبلیغاتی استفاده کنن. محقق ها تخفیفِ با تاخیر رو یا به صورت یه بازه زمانی مثل «یک ماه» یا به صورت یه تاریخ خاص در تقویم مثل «25 مهر» ارائه دادن.
محقق ها فهمیدن که تاریخ های مشخص تقویم در ذهن انسان لنگر می اندازن و فضای کمتری برای تحریف ذهنی باقی می گذارن. وقتی تاخیر به صورت تاریخ تقویم ارائه شد، هویتِ سیستم (انسان یا کامپیوتر) هیچ تاثیری روی انتخاب مصرف کننده نداشت. بی صبریِ ناشی از کامپیوتر فقط وقتی ظاهر شد که تاخیر به صورت یه بازه زمانیِ انعطاف پذیر ارائه شد، که بینش جدیدی به بحث هوش مصنوعی و بی صبری می دهد.
تاثیر هوش مصنوعی بر تصمیمات مالی و بی صبری
محقق ها همچنین موقعیت هایی رو بررسی کردن که شامل پرداخت ها و پاداش های دوره ای بود. اون ها از شرکت کننده ها خواستن بین برنامه های کمک غذایی دولتی انتخاب کنن؛ یا پرداخت هفتگیِ بیشتر برای 9 هفته، یا پرداخت هفتگیِ کمتر برای 15 هفته. چون دریافتِ مکررِ پول یه تجربه مثبته، داشتن یه بازه زمانی طولانی تر مطلوب به نظر می رسه.
انتظار برای سیستم کامپیوتری باعث شد تفاوت بین دوره های 9 هفته ای و 15 هفته ای بزرگ تر به نظر بیاد. در نتیجه، شرکت کننده هایی که با هوش مصنوعی تعامل داشتن، برنامه پاداش طولانی تر رو ترجیح دادن. برعکسِ این اتفاق وقتی افتاد که محقق ها از شرکت کننده ها خواستن وام های خودرو رو انتخاب کنن.
چون مصرف کننده ها پرداختِ اقساط وام رو یه تجربه منفی می بینن، عموما دلشون می خواد دوره وام زودتر تموم بشه. وقتی یه کامپیوتر گزینه های وام خودرو رو چیدمان کرد، شرکت کننده ها حس کردن مدت زمان وام خیلی کش دار و طولانی شده. این موضوع باعث شد اون ها وام های کوتاه مدت با اقساط ماهیانه بالاتر رو به وام های بلندمدت با اقساط کمتر ترجیح بدن.
برای اینکه ببینن آیا این الگو بیرون از آزمایشگاه هم درسته یا نه، محقق ها داده های وام خودرو رو در سه ماهه سوم سال 2022 (1401) تحلیل کردن. اون ها داده های کلی صنعت رو با وام هایی که از طریق LendingTree (یه پلتفرم خدمات مالی که از الگوریتم برای چیدن گزینه های وام استفاده می کنه) گرفته شده بود، مقایسه کردن. اون ها داده ها رو طوری تنظیم کردن که تفاوت رتبه اعتباری مصرف کننده ها در دو مجموعه داده لحاظ بشه.
داده های دنیای واقعی، نتایج آزمایشگاهی رو تایید کرد. مصرف کننده هایی که از پلتفرم های با مدیریت کامپیوتری استفاده می کردن، به طور مداوم مدت زمان وام های کوتاه تری رو نسبت به میانگین صنعت انتخاب کرده بودن. اگرچه محقق ها اشاره می کنن که داده های ثانویه نمی تونن به طور قطعی رابطه علت و معلولی رو ثابت کنن، اما نتایج کاملا با یافته های آزمایشگاهی شون همخوانی داره.
نویسنده ها اعتراف می کنن که بازار متغیرهای زیادی داره که می تونه روی رفتار مصرف کننده در دنیای واقعی اثر بذاره. مشتری هایی که از اپلیکیشن های فناوری مالی استفاده می کنن ممکنه نسبت به کسایی که به بانک های سنتی می رن، نسبت به قیمت حساس تر باشن، یا شاید به دلایل دیگه ترجیح بدن مدت زمان وامشون رو به شدت کم کنن. همچنین الگوریتم ها ممکنه حس عدم اطمینان نسبت به آینده رو تحریک کنن و باعث بشن مصرف کننده ها بخوان سودهای فوری رو زودتر قطعی کنن.
تحقیقات آینده درباره هوش مصنوعی می تونه تصمیمات پیچیده ای رو بررسی کنه که ترکیبی از هزینه ها و مزایا در طول زمان هستن. در حال حاضر، این تحقیق یه هزینه روان شناختیِ پنهان رو برای راحتیِ ناشی از سیستم های خودکار برجسته می کنه. در نهایت، موضوع هوش مصنوعی و بی صبری چالش های جدیدی برای طراحان سیستم های خودکار به ارمغان می آورد.
مطالعه «زمان در چشم هوش مصنوعی آب می رود: عوامل هوش مصنوعی بر انتخاب های میان دوره ای تاثیر می گذارند» توسط یوانیوان (جیمی) لی، شان لین، هان گونگ، شیانگ وانگ و کریس جنیسزوسکی نوشته شده است.
تعامل با فناوری های نوین شمشیری دو لبه است؛ در حالی که کارایی را افزایش می دهد، می تواند با تغییر درک زمانی، ما را به سمت رفتارهای تکانشی سوق دهد. آگاهی از این اثرات روان شناختی به ما کمک می کند تا در دنیای پرسرعت امروز، تعادل بهتری بین سرعت و کیفیت تصمیم گیری های خود ایجاد کنیم.
