پژوهش های جدید نشان می دهند که افراد با ویژگی های شخصیتی مثبت کمتر به ابزاری دیدن دیگران تمایل دارند، در حالی که افراد حق به جانب شیء انگار با تکیه بر استحقاق و بهره کشی، انسان ها را فاقد ذهنیت مستقل می بینند.
یه مطالعه در لهستان نشون داده آدمایی که سازگار و کنجکاونه و به اصول مثبت جبران متقابل اعتقاد دارن، کمتر دیگران رو به شکل کالا یا شیء می بینن. در مقابل، کسایی که تمایل به بهره کشی از بقیه دارن و احساس استحقاق بیشتری می کنن، بیشتر احتمال داره بقیه رو شی انگاری کنن؛ این ها افراد حق به جانب شیء انگار هستند. این تحقیق در نشریه مسائل جاری در روان شناسی شخصیت منتشر شده.
شی انگاری آدما یعنی اینکه با یه نفر بیشتر مثل یه وسیله برخورد کنیم تا یه انسان کامل که فکر، احساس و استقلال داره. این کار شامل تقلیل دادن یه نفر به بدن، ظاهر، مفید بودن یا یه ویژگی خاص (یا مجموعه ای از ویژگی ها) میشه، در حالی که فردیت اون شخص نادیده گرفته می شه. این طرز برخورد، اغلب توسط افراد حق به جانب شیء انگار صورت می گیرد. شی انگاری معمولا درباره مسائل جنسی مطرح می شه، اما می تونه در محیط کار، سیاست یا تعاملات روزمره اجتماعی هم اتفاق بیفته.
ویژگی های افراد حق به جانب شیء انگار
مردم به دلایل مختلفی بقیه رو شی انگاری می کنن، از جمله هنجارهای اجتماعی که روی جایگاه، زیبایی یا بهره وری، بیشتر از ویژگی های درونی تاکید دارن. رسانه ها و تبلیغات هم با نشون دادن آدما به عنوان محصولاتی که باید ارزیابی یا مصرف بشن، مدام این حس رو تقویت می کنن. از نظر روان شناسی، شی انگاری می تونه درک اجتماعی رو ساده تر کنه، چون آدمای پیچیده رو به دسته های ساده تر تبدیل می کنه. همچنین ممکنه در روابط قدرت به کار بیاد، چون وقتی به کسی به چشم یه شیء نگاه کنیم، کنترل کردن، بهره کشی یا نادیده گرفتنش راحت تر می شه. این ویژگی بارز در افراد حق به جانب شیء انگار به وضوح دیده می شود.
شناخت و دلایل شیء انگاری در افراد حق به جانب شیء انگار
نویسنده این تحقیق، کینگا لاچوویچ-تاباچک و همکاراش می خواستن ویژگی های شخصیتی مرتبط با تمایل کلی به شی انگاری دیگران رو شناسایی کنن. این مطالعه به دنبال درک بهتر ویژگی های افراد حق به جانب شیء انگار بود. اونا شی انگاری رو به عنوان تمایلی برای دیدن بقیه (بدون توجه به شرایط) به شکلی محدود، ابزاری و غیرانسانی تعریف کردن. منظور از «ابزاری» اینجا یعنی دیدن آدما فقط به عنوان اشیاء مفید، و «غیرانسانی» یعنی دیدن اونا به عنوان موجوداتی که فاقد ذهنیت و منحصربه فرد بودن هستن.
شرکت کننده های این مطالعه 372 بزرگسال لهستانی از پنل تحقیقاتی آریادنا بودن؛ یه پلتفرم نظرسنجی آنلاین که به محققا اجازه میده داده های مربوط به تحقیقات بازار و علوم اجتماعی رو جمع آوری کنن. میانگین سنی شرکت کننده ها 34 سال بود. از بین شرکت کننده ها، 222 نفر زن بودن.
تصویر زیر نشان دهنده نمایی از تفاوت های فردی در تعاملات اجتماعی و نحوه نگاه به جایگاه انسانی است که به درک بهتر مفهوم شیء انگاری کمک می کند.
این نمایش بصری بر اهمیت شناخت ریشه های روانی در رفتار افراد حق به جانب شیء انگار تاکید دارد و نشان می دهد چگونه ویژگی های درونی بر دیدگاه ما نسبت به جهان خارج تاثیر می گذارد.
شرکت کننده ها یه نظرسنجی آنلاین رو پر کردن که شامل ارزیابی تمایل کلی به شی انگاری آدما (نسخه اصلاح شده مقیاس شی انگاری)، پنج عامل بزرگ شخصیت (پرسشنامه بین المللی ویژگی های شخصیتی – 20 موردی)، ویژگی های شخصیتی مثلث تاریک (مقیاس Dirty Dozen)، خودشیفتگی آسیب پذیر (مقیاس خودشیفتگی حساس)، استحقاق روان شناختی (مقیاس استحقاق روان شناختی)، بهره کشی بین فردی (مقیاس بهره کشی بین فردی) و هنجارهای جبران متقابل (زیرمقیاس های هنجارهای جبران مثبت و منفی از پرسشنامه هنجارهای شخصی جبران متقابل) بود.
نتایج نشون داد کسایی که ویژگی سازگاری بیشتری داشتن و همچنین کسایی که به هنجارهای مثبت جبران متقابل پایبند بودن، کمتر بقیه رو شی انگاری می کردن. افراد حق به جانب شیء انگار برعکس این خصوصیات را نشان می دهند. افرادی که کنجکاوی فکری بیشتری داشتن (ویژگی خرد) هم کمتر تمایل به شی انگاری دیگران داشتن، هرچند این ارتباط نسبتا ضعیف بود. سازگاری یه ویژگی شخصیتیه که نشون دهنده دلسوزی، اعتماد و اهمیت دادن به بقیه است؛ در حالی که پایبندی به هنجارهای مثبت جبران متقابل به این باور اشاره داره که آدما باید خوبی ها و محبت های بقیه رو با رفتارهای مثبت مشابه جبران کنن.
از طرف دیگه، افرادی که اهل بهره کشی بودن، احساس استحقاق بیشتری می کردن و ویژگی های شخصیتی تاریک تری داشتن، بیشتر بقیه رو شی انگاری می کردن. این ها همان خصوصیات کلیدی افراد حق به جانب شیء انگار هستند. بهره کشی یعنی تمایل به سوءاستفاده از دیگران برای منافع شخصی، و استحقاق هم این باوره که فرد بدون توجه به شایستگی یا تلاش، لایق رفتار خاص، امتیازات یا پاداشه.
ویژگی های شخصیتی تاریکی که در این مطالعه بررسی شدن شامل خودشیفتگی، سایکوپاتی (روان آزاری) و ماکیاولیسم بود که در کل به عنوان «مثلث تاریک» شناخته می شن؛ به علاوه خودشیفتگی آسیب پذیر. بررسی رابطه میان پرکاری تیروئید و شخصیت با ویژگی های تاریک در پژوهش های جدید نیز نشان داده است که این الگوهای رفتاری پیچیده می توانند با جنبه های مختلف سلامت و فیزیولوژی بدن نیز مرتبط باشند. خودشیفتگی با خودبزرگ بینی، نیاز شدید به تحسین و احساس برتری نسبت به بقیه مشخص می شه. ماکیاولیسم شامل فریب کاری، محاسبات استراتژیک و تمرکز روی منافع شخصی بدون توجه به اخلاقیاته. سایکوپاتی هم با تکانشگری، سنگدلی، همدلی پایین و عدم پشیمانی از رفتارهای آسیب زا شناخته می شه.
شرکت کننده هایی که بیشتر تمایل به شی انگاری دیگران داشتن، احتمالا به هنجارهای منفی جبران متقابل هم معتقد بودن. هنجارهای منفی جبران متقابل یعنی این باور که وقتی با کسی غیرمنصفانه رفتار می شه یا در حقش ظلم می شه، باید تلافی کنه یا آسیب برسونه. علاوه بر این، مردا کمی بیشتر از زنا مستعد شی انگاری دیگران بودن.
تحلیل های آماری بیشتر نشون داد که فقط سازگاری, پایبندی به هنجارهای مثبت جبران متقابل، خرد، بهره کشی، استحقاق و جنسیت بودن که به طور مستقل در پیش بینی تمایل به شی انگاری نقش داشتن. این عوامل به درک بهتر ماهیت افراد حق به جانب شیء انگار کمک می کنند. وقتی همه ویژگی ها با هم تحلیل شدن، بقیه ویژگی های تاریک (مثل سایکوپاتی و ماکیاولیسم) تاثیری در پیش بینی نداشتن، که نشون می ده بهره کشی و استحقاق عوامل اصلی این رفتار هستن.
نویسنده های مطالعه نتیجه گرفتن: «یافته های ما نشون می ده که تمایل به شی انگاری با نخواستنِ حفظ روابط مثبت با دیگران، باز بودن فکریِ کمتر، استحقاق و بهره کشیِ بالاتر، و تمایل پایین برای پاسخ مثبت به لطفِ دیگران، پیش بینی می شه.»
این مطالعه ابعاد روان شناختیِ تمایل به شی انگاری دیگران رو روشن می کنه. با این حال، باید توجه داشت که طراحی همبستگی این تحقیق اجازه نمی ده که از این نتایج هیچ نتیجه گیری علت و معلولی بگیریم.
مقاله «چه کسی تمایل دارد دیگران را به عنوان اشیاء مفید ببیند؟ رابطه بین تمایل کلی به شی انگاری دیگران و ویژگی های شخصیتی پایه و تاریک» توسط کینگا لاچوویچ-تاباچک، بیاتا ای. آندریفسکا، آنا یوشکیویچ و یولانتا بابیاک نوشته شده است.
درک عمیق تر این ویژگی های شخصیتی به ما کمک می کند تا در تعاملات اجتماعی خود هوشیارتر باشیم و با تقویت ویژگی هایی همچون سازگاری و همدلی، از تبدیل شدن روابط انسانی به برخوردهای ابزاری جلوگیری کنیم. آگاهی از ریشه های روانی استحقاق و بهره کشی، گامی مهم در جهت بهبود سلامت روان جامعه و حفظ کرامت انسانی در تمامی ابعاد زندگی است.
Entitled and exploitative people are more likely to treat others as objects, study finds
