مطالعه جدید نشان می دهد خرد به عنوان راهنمای اخلاقی، توانایی های ذهنی را به سمت اهداف مثبت هدایت کرده و اهمیت کاربرد اخلاقی خلاقیت را در خدمت به جامعه برجسته می کند.
یه مطالعه جدید که توی مجله Intelligence منتشر شده، نشون داده که خرد نقش کلیدی توی این داره که آدما از خلاقیتشون برای نفع بقیه استفاده کنن. یافته ها نشون می دن که هرچند خلاقیت می تونه یه ابزار قدرتمند باشه، اما برای اینکه به جای اهداف خودخواهانه، به سمت اهداف سازنده اجتماعی هدایت بشه، به راهنمایی اخلاقیِ خرد نیاز داره. این موضوع بر اهمیت کاربرد اخلاقی خلاقیت تاکید دارد.
«یه نگرانی همیشگی توی روان شناسی اینه که هوش و خلاقیت از نظر اخلاقی “خنثی” هستن: یعنی هم می شه ازشون برای کمک به بقیه استفاده کرد و هم می شه به صورت فریبکارانه یا مخرب ازشون کار کشید. خیلی از تئوری ها می گن که خرد مثل یه تنظیم کننده اخلاقی عمل می کنه که کمک می کنه توانایی های شناختی در مسیر اهداف مثبت اجتماعی قرار بگیرن، اما شواهد تجربی برای این نقش میانجی گرانه محدود بوده،» این ها رو نویسنده مطالعه، یولینگ وانگ، دانشجوی دکترا در دانشگاه پکن و عضو آزمایشگاه خودشناسی و وجود معنادار گفته.
«ما همچنین متوجه یه مشکل روش شناختی شدیم: هوش و خلاقیت معمولا با معیارهای علم محور سنجیده می شن (که در این راستا تایید اعتبار آزمون های هوش برای شناسایی عادلانه استعداد کودکان برای سنجش دقیق اهمیت زیادی دارد)، در حالی که خرد با معیارهای انسان گرایانه و ارزشی ارزیابی می شه. این باعث ایجاد یه عدم تطابق در حوزه ها می شه که ممکنه نحوه همکاری این ویژگی ها رو در زندگی واقعی پنهان کنه.»
«فراتر از این شکاف تئوری و روش شناختی، ما با یه نگرانی گسترده تر در دنیای واقعی هم انگیزه گرفتیم که در عصر هوش مصنوعی (AI) بیشتر حس می شه: تفکر انسان ممکنه “محاسباتی تر” بشه یعنی بیشتر رویه ای، کارایی محور و از نظر احساسی سرد بشه در حالی که آدما همزمان تشنه درک و مراقبت واقعی انسانی هستن. از این منظر، خرد ممکنه یه توانایی کلیدی باشه که آدما رو از نظر روانی “زنده” نگه می داره و کمک می کنه تا مطمئن بشیم توانایی هامون در نهایت در خدمت خیر عمومی قرار می گیرن.»
بررسی کاربرد اخلاقی خلاقیت در مطالعات
برای بررسی این پویایی، محقق ها دو مطالعه جداگانه انجام دادن. در مطالعه اول، 132 شرکت کننده رو جذب کردن تا مجموعه ای از وظایف عملکردی رو به صورت آنلاین برای اندازه گیری تفکر حکیمانه در سطح موقعیتی انجام بدن. محقق ها برای این کار، از شرکت کننده ها خواستن درباره معماهای دشوار بین فردی بخونن، مثلا تضاد بین یه دانشجوی فارغ التحصیل و والدینش در مورد برنامه های سفر.
در این بخش از تحقیقات، دانشمندان به بررسی چگونگی تاثیرگذاری ویژگی های شخصیتی بر تعاملات اجتماعی و تصمیم گیری های فردی پرداختند.
این تصویر به خوبی نشان دهنده ضرورت وجود یک قطب نمای اخلاقی برای هدایت استعدادهای درونی انسان در جوامع پیچیده امروزی است.
شرکت کننده ها گزارش های مفصلی درباره نحوه برخوردشون با این موقعیت ها نوشتن. بعدش به سوالاتی درباره واکنش های معمولشون به این جور تضادها جواب دادن. این کار به دانشمندا اجازه داد تا شرکت کننده ها رو به دو دسته تفکر حکیمانه بالا و پایین تقسیم کنن.
بعد، دانشمندا هوش اجتماعی رو با پرسیدن از شرکت کننده ها درباره نحوه واکنش به مشکلات روزمره ارزیابی کردن. این مشکلات شامل مسائل حقوق مصرف کننده و اختلافات خانوادگی بود. محقق ها همچنین خلاقیت در زندگی واقعی رو با درخواست از شرکت کننده ها برای نوشتن درباره یه تجربه شخصی که در اون مجبور بودن متفاوت فکر کنن (خارج از چارچوب)، اندازه گیری کردن. ارزیاب های مستقل این داستان های شخصی رو بر اساس فاکتورهایی مثل دیدگاه های منحصربه فرد و کاربردی بودن، برای خلاقیت امتیازدهی کردن.
در نهایت، محقق ها رفتار جامعه پسند رو اندازه گیری کردن که همون قصد کمک به دیگران هست. اون ها این کار رو با پرسیدن از شرکت کننده ها انجام دادن که چقدر تمایل دارن اکسیژن محدودشون رو با یه غریبه در یک موقعیت فرضی اضطراری در زیردریایی تقسیم کنن.
داده ها نشون دادن که خرد مثل یه ضربه گیر محافظ عمل می کنه. بین شرکت کننده هایی که در تفکر حکیمانه امتیاز پایینی داشتن، خلاقیتِ بالاتر در واقع نشون دهنده تمایل کمتر برای کمک به غریبه در سناریوی زیردریایی بود. برای این افراد، به نظر می رسید نبودِ خرد باعث می شه کاربرد اخلاقی خلاقیت دشوار شده و تفکر خلاقشون به سمت خودخواهی بره یا از عمل اخلاقی جدا بشه.
این روند منفی بین شرکت کننده هایی که سطوح بالایی از تفکر حکیمانه رو نشون دادن، ناپدید شد. خلاقیت اون ها منجر به کاهش رفتار کمک رسانی نشد. این نشون می ده که خرد جلوی استفاده از پتانسیل خلاقیت رو در مسیرهای غیراخلاقی می گیره و مسیر مناسبی برای کاربرد اخلاقی خلاقیت فراهم می کند.
برای تکمیل این یافته ها، دانشمندا مطالعه دومی رو با نمونه بزرگتری شامل 801 شرکت کننده آنلاین انجام دادن. این بار اون ها به جای واکنش به سناریوهای خاص، از پرسشنامه های خوداظهاری برای اندازه گیری ویژگی های پایدار شخصیتی استفاده کردن. شرکت کننده ها ارزیابی های مربوط به خرد یکپارچه خودشون رو تکمیل کردن که شامل تعادلی بین مهارت های تفکر تیزبین و فضایل اخلاقی مثل انصاف و نیک خواهی بود.
شرکت کننده ها همچنین نظرسنجی هایی رو برای اندازه گیری هوش اجتماعی شون پر کردن، مثل توانایی خوندن زبان بدن و سازگاری با موقعیت های اجتماعی. اون ها به سوالاتی درباره خلاقیت عمومی شون، از جمله ویژگی هایی مثل کنجکاوی، تخیل و تمایل به ریسک پذیری جواب دادن.
برای اندازه گیری تمایلات جامعه پسند، محقق ها ذهن آگاهی اجتماعی رو ارزیابی کردن. ذهن آگاهی اجتماعی به توانایی فرد برای ملاحظه دیگران در لحظات روزمره اشاره داره؛ مثلا احترام به نظرات متفاوت یا اجازه دادن به بقیه برای انتخاب اول در یک موقعیت مشترک.
یافته های مطالعه دوم نشون داد که بین افرادی که در دسته “خرد بالا” قرار داشتن، خلاقیت به طور مثبتی ذهن آگاهی اجتماعی رو پیش بینی می کرد. برای این افرادِ خردمند، خلاق تر بودن به این معنی بود که اون ها با ملاحظه تر و از نظر اجتماعی پذیرا تر هم هستن. در گروه هایی با خرد متوسط یا پایین، این پیوند مثبت بین خلاقیت و ذهن آگاهی اجتماعی وجود نداشت.
وانگ به PsyPost گفت: «اثرات “خیلی بزرگ” نیستن، اما در متن مطالعه معنادارن چون نشون می دن که چه زمانی خلاقیت به جای غیراخلاقی شدن، به سازندگی اجتماعی منجر می شه. مثلا در مطالعه اول (که یک بحران اخلاقی محدود بود)، خلاقیت فقط در بین افرادی که خرد کمتری داشتن، تمایل کمتر به کمک رو پیش بینی می کرد؛ در مطالعه دوم (ملاحظات بین فردی روزمره)، خلاقیت فقط در بین افراد با خرد بالا، جهت گیری اجتماعی مثبت تر رو پیش بینی کرد.»
«از نظر عملی، این موضوع نشون می ده که پرورش خلاقیت به تنهایی ممکنه لزوما منجر به نتایج مثبت اجتماعی نشه توانایی های مرتبط با خرد (مثلا ایجاد تعادل بین منافع، تشخیص عدم قطعیت و نیک خواهی) ممکنه کلید اطمینان از این باشن که نقاط قوت خلاقانه به خیر اجتماعی تبدیل می شن و کاربرد اخلاقی خلاقیت محقق شود.»
دانشمندان همچنین از تحلیل شبکه ای استفاده کردن تا ببینن این ویژگی ها چطور به هم وصل می شن. اون ها متوجه شدن که افرادِ بسیار خردمند، ساختار روانی منسجمی دارن که در اون فضایلی مثل خویشتن داری به شدت با گشاده رویی مثبت در ارتباطه. افرادی که خرد پایینی داشتن، یه شبکه بسیار پراکنده رو نشون دادن، به این معنی که مهارت های شناختی و فضایل اخلاقی شون مستقل از هم عمل می کردن.
خرد و کاربرد اخلاقی خلاقیت؛ نتایج کلیدی
وانگ گفت: «نتیجه اصلی ما اینه که خرد بیشترین اهمیت رو در نحوه استفاده آدما از خلاقیتشون داره. در هر دو مطالعه، خرد به طور مداوم پیوند بین خلاقیت و نتایج اجتماعی رو شکل داد: خرد بالاتر با بیان سازنده تر خلاقیت در اجتماع همراه بود، در حالی که خرد پایین تر با ریسک بالاترِ منحرف شدن خلاقیت در موقعیت های چالش برانگیز اخلاقی همراه بود.»
در هر دو مطالعه، محقق ها شواهدی پیدا نکردن که نشون بده خرد به شکل مشابهی استفاده از هوش رو هدایت می کنه. هوش معمولا یه ظرفیت ساختارمنده که روی کارایی و دقت تمرکز داره. دانشمندا معتقدن که خلاقیت یه فرآیند بازتر و نسبت به ارزش ها حساس تره، که باعث می شه نسبت به راهنمایی های اخلاقیِ خرد خیلی پذیرا تر باشه.
وانگ گفت: «ما انتظار داشتیم هوش مخصوصا هوش اجتماعی الگوی مشابه “هدایت شده توسط خرد” رو نشون بده، اما این اتفاق به طور جدی نیفتاد. این موضوع باعث شد بیشتر فکر کنیم که کدوم توانایی ها از نظر اخلاقی انعطاف پذیرتر هستن و چه زمانی جهت گیری اخلاقی محوری می شه.»
مثل هر تحقیق دیگه ای، اینجا هم محدودیت هایی وجود داره. ارزیابی های رفتار کمک رسانی به سناریوهای فرضی و نظرسنجی های خوداظهاری متکی بود، نه مشاهدات دنیای واقعی. ممکنه آدما وقتی با یه وضعیت اضطراری فیزیکی واقعی یا یه تضاد مستقیم بین فردی روبرو می شن، متفاوت عمل کنن.
محقق ها اشاره کردن که مطالعاتشون منحصرا روی حوزه انسان گرایانه متمرکز بوده که شامل استدلال های اجتماعی و اخلاقی می شه. تحقیقات آینده می تونه بررسی کنه که آیا خرد نقش مشابهی در علوم طبیعی هم داره یا نه. مثلا دانشمندا می تونن تحقیق کنن که آیا خرد باعث هدایت توسعه اخلاقی فناوری های جدید یا سیستم های هوش مصنوعی می شه و نقش آن در کاربرد اخلاقی خلاقیت در این حوزه ها چگونه است یا نه.
علاوه بر این، مطالعات به داده های یک بستر فرهنگی خاص متکی بود. محقق ها می تونن بررسی کنن که این ویژگی ها در فرهنگ های مختلف چطور با هم تعامل دارن. این کار کمک می کنه بفهمیم آیا عملکرد تنظیمی خرد در سطح جهانی صادق هست یا نه.
فراتر از این محدودیت های روش شناختی، محقق ها تاکید کردند که نتایجشون نباید به این معنی برداشت بشه که هوش هیچ نقشی در موقعیت های اخلاقی نداره.
وانگ توضیح داد: «”نبود شواهد ثابت برای هوش” به این معنی نیست که هوش برای رفتارهای اجتماعی بی ربطه؛ بلکه نشون می ده که نقش هدایتگرِ خرد ممکنه برای توانایی هایی مثل خلاقیت که ذائقه معناسازی و تفسیر ارزشی دارن، و به تبع آن کاربرد اخلاقی خلاقیت، راحت تر دیده بشه، در حالی که بعضی از انواع هوش ممکنه بیشتر به صورت ابزاری عمل کنن، مگه اینکه اهمیت اخلاقی موضوع به طور صریح درگیر بشه.»
«در کوتاه مدت، قدم های بعدی ما به زمان و بودجه در دسترس بستگی داره. در آینده، وقتی منابع لازم رو داشته باشیم تا این مسیر رو ادامه بدیم، دوست داریم که (الف) این ایده ها رو با نتایج رفتاری و طرح های آزمایشی طولانی مدت (مثلا مداخلات خردسازی) آزمایش کنیم، (ب) بررسی کنیم که آیا اشکال مختلف هوش (مثل استدلال اخلاقی، توانایی تصمیم گیری اخلاقی) بیشتر از معیارهایی که اینجا استفاده کردیم “خرد-پذیر” هستن یا نه، و (ج) مستقیما هماهنگی حوزه ها (ارزیابی های انسان گرایانه در مقابل علوم طبیعی) رو مقایسه کنیم تا ببینیم چه زمانی هماهنگی بین خرد، هوش و خلاقیت قوی تر می شه و بیشترین قدرت رو برای پیش بینی عمل اجتماعی در دنیای واقعی داره و چگونه کاربرد اخلاقی خلاقیت در این بین نقش آفرین است.»
وانگ اضافه کرد: «یه پیام گسترده تر مربوط به اندازه گیریه: ما فکر می کنیم مهمه که مفاهیم رو در یک حوزه ارزیابیِ مشابه قرار بدیم. وقتی با خرد به عنوان یه ظرفیت انسان گرایانه و حساس به ارزش برخورد می شه، شاید مفیدتر باشه که اون رو با ارزیابی های انسان گرانه مشابهی از هوش و خلاقیت جفت کنیم مخصوصا وقتی نتیجه نهایی مربوط به رفتار اخلاقی یا اجتماعی باشه.»
این مطالعه با عنوان «آیا خرد می تونه هوش و خلاقیت رو به سمت اهداف جامعه پسند هدایت کنه؟ شواهدی از ارزیابی های انسان گرایانه و هم سو با حوزه،» توسط جینگ مین ژانگ، یولینگ وانگ و لیوچینگ تیان نوشته شده.
در نهایت، این نتایج یادآور این حقیقت مهم است که توانایی های شناختی بدون وجود یک چارچوب اخلاقی محکم می توانند به بیراهه بروند. ادغام خرد در فرآیندهای فکری نه تنها باعث بهبود روابط بین فردی می شود، بلکه تضمین می کند که نوآوری های انسانی در مسیر درست و برای رفاه همگانی به کار گرفته شوند.
New psychology research reveals that wisdom acts as a moral compass for creative thinking
